भगवान श्रीकृष्ण र राधाको प्रेम हिन्दू परम्परामा आध्यात्मिक प्रेम, समर्पण र भक्तिको सर्वोच्च प्रतीकका रूपमा हेर्ने गरिन्छ । उनीहरू वैवाहिक बन्धनमा नबाँधिए पनि प्रेम र भक्ति सम्बन्धी चर्चा हुँदा राधा-कृष्णको नाम सधैं सँगै लिइन्छ।

विभिन्न पौराणिक ग्रन्थ तथा लोककथाहरूमा राधा-कृष्णका अनेक प्रसंग पाइन्छन्। विशेषगरी ‘गर्ग संहिता’ लगायतका ग्रन्थमा उनीहरूको प्रेम, भेटघाट र लीलाका प्रसंग विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ। यिनै कथाले चलचित्र, टेलिभिजन शृंखला र धार्मिक प्रस्तुतिहरूमा पनि विशेष स्थान पाएका छन्।

पौराणिक कथाअनुसार भगवान श्रीकृष्णले राधालाई पुनः फर्केर आउने वाचा गर्दै वृन्दावन छोडेर मथुराको यात्रा गरेका थिए। त्यहाँ पुगेर उनले आफ्ना मामा कंसको वध गरे र पछि द्वारका गए। कृष्ण वृन्दावन छोडेपछि राधासँगको प्रत्यक्ष भेटघाटका प्रसंग क्रमशः कम हुँदै गएको विभिन्न कथाहरूमा उल्लेख छ।

राधाको विवाहसम्बन्धी कथामा भने विभिन्न पौराणिक स्रोतमा फरक-फरक विवरण पाइन्छ। ‘ब्रह्मवैवर्त पुराण’को प्रकृति खण्ड (अध्याय ४९) अनुसार राधाका माता–पिताले उनको विवाह रायण नामका एक वैश्यसँग गरिदिएको उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि, सबै धार्मिक परम्परा वा ग्रन्थमा यही विवरण समान रूपमा स्वीकार गरिएको छैन।

लोकप्रचलित पौराणिक कथाअनुसार जीवनको उत्तरार्धमा राधाले कृष्णलाई भेट्न द्वारका जाने निर्णय गर्छिन्। त्यहाँ उनी कृष्णको दरबारमा बस्दै समय-समयमा भगवानसँग भेट्ने अवसर पाएको कथन पाइन्छ।

केही समयपछि राधाले द्वारका छोडेकी र त्यसपछि एक दिन श्रीकृष्ण पुनः उनको सामु प्रकट भएको वर्णन गरिन्छ। कृष्णले राधासँग अन्तिम इच्छा के छ भनेर सोध्दा उनले कृष्णको दिव्य बाँसुरी सुन्ने चाहना व्यक्त गरिन्।

पौराणिक विश्वासअनुसार भगवान श्रीकृष्णले राधाका लागि आफ्नो दिव्य बाँसुरी बजाए। त्यसको मधुर धुन सुन्दै राधा श्रीकृष्णमै विलीन भइन् भन्ने धार्मिक मान्यता प्रचलित छ। यस घटनालाई भौतिक प्रेमको अन्त्य नभई आत्मा र परमात्माबीचको पूर्ण एकत्वको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गर्ने गरिन्छ।

राधा–कृष्णको प्रेमकथा ऐतिहासिक घटनाभन्दा बढी धार्मिक, दार्शनिक र आध्यात्मिक परम्परासँग जोडिएको विषय मानिन्छ।

यद्यपि उनीहरूको जीवनका विभिन्न प्रसंगबारे पुराण, सम्प्रदाय र परम्पराअनुसार फरक-फरक व्याख्या पाइन्छ।