काठमाडौं। गर्मी मौसम सुरु हुनेबित्तिकै बजारमा कोक, फ्यान्टा, स्प्राइट, पेप्सी जस्ता कार्बोनेटेड पेय पदार्थहरूको माग र प्रयोग अत्यधिक हुने गर्छ। 

बढ्दो तापक्रम, चर्को घाम र तिर्खाका कारण धेरै मानिसहरूले यस्ता चिसा पेय पदार्थ रोज्ने गर्छन् । साना किराना पसलदेखि ठूला होटल तथा रेस्टुरेन्टसम्म यी पेय पदार्थ सहजै उपलब्ध हुने भएकाले यसको प्रयोग दिनप्रतिदिन बढिरहेको देखिन्छ ।

स्वादिलो, गुलियो र पिउँदा तुरुन्तै शीतलता दिने भएकाले सफ्ट ड्रिंक विशेष गरी युवा र बालबालिका मात्रै हैन प्रौढबीच पनि अत्यन्त लोकप्रिय बनेको छ । तर यस्ता पेय पदार्थ नियमित रूपमा सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि कत्तिको सुरक्षित हो भन्ने प्रश्न भने अझै पनि महत्वपूर्ण रूपमा उठिरहन्छ ।

कार्बोनेटेड पेय पदार्थ भन्नाले कार्बन डाइअक्साइड ग्यास मिसाएर बनाइएका पेयलाई बुझिन्छ, जसमा साना बबलहरू देखिन्छन् र पिउँदा चिसोपन र ताजगीको अनुभव हुन्छ । यस्ता पेयमा सामान्यतया चिनी, स्वाद दिने पदार्थ, रंग, क्याफिन तथा कहिलेकाहीँ एसिडिक तत्वहरू पनि मिसाइएको हुन्छ । बोतल वा क्यानमा बजारमा पाइने यी पेय पदार्थहरू आकर्षक विज्ञापन, सहज उपलब्धता र स्वादका कारण धेरै लोकप्रिय बनेका छन् ।

यस्ता पेय पदार्थको अत्यधिक सेवनले दाँतको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ । यसमा रहेको चिनी र एसिडले दाँतको बाहिरी तह कमजोर बनाउँदै बिस्तारै क्षति पुर्‍याउन सक्छ । मुखमा रहेका ब्याक्टेरियाले चिनीलाई प्रयोग गरी एसिड उत्पादन गर्दा दाँतको इनामेल कमजोर हुन्छ र समयसँगै दाँत कुहिने समस्या देखिन सक्छ । लामो समयसम्म यस्ता पेय पदार्थ धेरै सेवन गर्दा दाँतको गहिरो भागसम्म पनि असर पुग्न सक्छ ।

त्यस्तै, यस्ता पेय पदार्थको अत्यधिक प्रयोगले शरीरमा मोटोपना बढाउने र मधुमेहको जोखिम पनि वृद्धि गर्ने सम्भावना हुन्छ । यिनमा चिनीको मात्रा धेरै हुने भएकाले शरीरमा अतिरिक्त क्यालोरी जम्मा हुन्छ, जसले बोसो बढाउँछ र तौल असन्तुलन हुन सक्छ । लामो समयसम्म नियमित रूपमा यस्ता पेय पदार्थ सेवन गर्ने व्यक्तिमा टाइप–२ मधुमेहको सम्भावना पनि बढ्न सक्ने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।

हड्डीको स्वास्थ्यमा पनि यसको नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ । यस्ता पेयमा रहेको फस्फोरिक एसिडले शरीरमा क्याल्सियमको अवशोषण घटाउन सक्छ, जुन हड्डी मजबुत राख्न अत्यावश्यक तत्व हो । क्याल्सियमको कमी हुँदा हड्डी कमजोर हुने, पातलो हुने वा सजिलै भाँचिने जोखिम बढ्न सक्छ । यस्ता पेय धेरै पिउने बानी भएका मानिसले पोषणयुक्त पेय पदार्थ कम सेवन गर्दा पनि हड्डी सम्बन्धी समस्या बढ्न सक्छ ।

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार सफ्ट ड्रिंकको सेवन सकेसम्म सीमित गर्नुपर्छ । तिर्खा लाग्दा पानीलाई पहिलो विकल्प बनाउनुपर्छ र दूध, प्राकृतिक जुस जस्ता स्वस्थ पेय पदार्थलाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ । नियमित रूपमा दाँत सफा गर्ने, एसिडयुक्त पेय पदार्थ पिएपछि मुख कुल्ला गर्ने जस्ता बानीले पनि स्वास्थ्य जोगाउन मद्दत गर्छ ।

समग्रमा कहिलेकाहीँ सीमित मात्रामा यस्ता पेय पदार्थ सेवन गर्नु ठूलो समस्या नहुन सक्छ।  तर यसलाई दैनिक बानी बनाउनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ । दीर्घकालीन रूपमा स्वस्थ रहनका लागि प्राकृतिक र पोषणयुक्त पेय पदार्थ रोज्नु नै सबैभन्दा राम्रो विकल्प हो ।