काठमाडौं। दुई दिनमै सरकार परिवर्तन गराउने गरी भएको जेन–जी आन्दोलनको एक वर्ष पूरा भएको छ ।

आन्दोलनले सत्ता र नेतृत्वमा ठूलो फेरबदल ल्याए पनि त्यसक्रममा आगजनीबाट क्षतिग्रस्त भएका दर्जनौँ सरकारी तथा निजी संरचना भने अझै पूर्णरूपमा पुरानै अवस्थामा फर्किन सकेका छैनन् ।

नयाँ बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, सडक विभाग, सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत, विभिन्न पार्टी कार्यालय तथा निजी व्यावसायिक प्रतिष्ठान आन्दोलनका क्रममा क्षतिग्रस्त भएका थिए । कतिपय संरचना मर्मतपछि सञ्चालनमा आएका छन् भने केहीको पुनर्निर्माण अझै जारी छ ।

आन्दोलनको सबैभन्दा गम्भीर असर भौतिक संरचनाभन्दा सरकारी अभिलेखमा परेको छ । आगजनीमा जलेका महत्वपूर्ण कागजात र अभिलेख पुनःप्राप्त गर्न नसकिने भएकाले यसको असर दीर्घकालसम्म रहने देखिएको छ ।

सन् १९०३ मा निर्मित सिंहदरबार आगजनीपछि पनि प्रशासनिक केन्द्रकै रूपमा प्रयोगमा छ । करिब १ हजार ७ सय कोठा रहेको सिंहदरबारका केही मन्त्रालयका महत्वपूर्ण अभिलेख भने आगजनीमा नष्ट भएका छन् ।

आन्दोलनका कारण प्रभावित अदालतहरू अहिले नियमित सेवामा फर्किएका छन् । तर, अभिलेख नष्ट हुँदा न्यायिक काम प्रभावित भएको छ । आन्दोलनका क्रममा अदालतका करिब ९ लाख ३६ हजार मिसिल तथा कागजात जलेका थिए । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ६५.६९ प्रतिशत मुद्दा फस्र्योट भएकोमा २०८२/८३ मा यो दर घटेर करिब ५५ प्रतिशतमा झरेको थियो ।

चीन सरकारको सहयोगमा २०५० सालमा निर्माण भएको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र पनि आन्दोलनपछि भग्नावशेषमा परिणत भएको छ । करिब १ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ लागतमा बनेको यो भवन पहिलो संविधानसभापछि लामो समयसम्म संसद् भवनका रूपमा प्रयोग भएको थियो ।

आन्दोलनकारीले संसद् भवनकै रूपमा चिनेको यो संरचना अहिले प्रयोगविहीन छ । संसद् बैठक भने सिंहदरबारभित्र सञ्चालन हुँदै आएको छ ।

एमाले, कांग्रेस र माओवादी केन्द्रका पार्टी कार्यालय पनि आगजनीमा परेका थिए । मर्मतपछि ती कार्यालय सञ्चालनमा आइसकेका छन् । शीर्ष नेताका निवाससमेत आन्दोलनका क्रममा निशानामा परेका थिए ।

करिब ३ अर्ब रुपैयाँ लगानीमा बनेको भैँसेपाटीस्थित मन्त्री आवास पनि प्रयोगमा आएको करिब एक वर्षमै आगजनीबाट क्षतिग्रस्त भएको थियो । २७ वटा भवनको पुनर्निर्माण, इन्टेरियर र फर्निसिङको काम अहिले जारी छ । त्यसका लागि थप करिब ४० करोड रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान गरिएको छ ।

राजनीतिक परिवर्तन ल्याएको एक वर्षपछि आन्दोलनका घाउ धेरै ठाउँमा मेटिए पनि केही महत्वपूर्ण संरचना र अभिलेखमा त्यसको क्षति अझै देखिन्छ । भौतिक संरचना पुनर्निर्माण गर्न सकिए पनि जलेका अभिलेख र गुमेको सार्वजनिक सम्पत्तिको क्षति भने सहजै पूर्ति हुने अवस्था छैन ।

तस्बिरमा हेर्नुहोस्, जेन-जी आन्दोलनमा क्षतिग्रस्त सरकारी तथा निजी संरचनाको तत्कालीन र वर्तमान अवस्था: