काठमाडौं। काठमाडौंको मुटुमा रहेको असन बजार केवल पुरानो व्यापारिक केन्द्र मात्र होइन, यसको नाम र पहिचानसँग जोडिएका अनेकौँ कथा, जनश्रुति र सांस्कृतिक परम्पराको सङ्गम पनि हो। साँघुरा गल्ली, पुराना घर, परम्परागत पसल र दिनभरको चहलपहलले असनलाई काठमाडौंको मौलिक पहिचान बोकेको ऐतिहासिक बजारका रूपमा चिनाउँछन्। समय बदलिएको छ, किनमेल गर्ने शैली फेरिएको छ, तर असनको पुरानो पहिचान आज पनि यहाँको दैनिकीमा देख्न सकिन्छ।

असन नाम कसरी रह्यो भन्ने विषयमा विभिन्न जनश्रुति प्रचलित छन्। एउटा कथाअनुसार, आकाशबाट माछा खसेको घटनासँग असनको नाम जोडिएको छ। माछा कहाँ खस्यो भनेर सोध्दा नेवारी भाषामा ‘अन्न साँ’ अर्थात् ‘त्यहीँ’ भन्ने जवाफ दिइएको र कालान्तरमा त्यसैबाट ‘असन’ नाम बनेको भनाइ छ। यद्यपि, यस नामको उत्पत्तिबारे निर्णायक ऐतिहासिक प्रमाण स्पष्ट छैन। यस्ता जनश्रुतिले भने असनको नामसँग जोडिएको स्थानीय स्मृति र सांस्कृतिक कथालाई उजागर गर्छन्।

बिहानैदेखि असनका गल्लीमा ग्राहकको आवतजावत सुरु हुन्छ। कसैले दैनिक उपभोग्य सामग्री किनिरहेका हुन्छन् भने कोही मसला, भाँडाकुँडा, लत्ताकपडा र परम्परागत सामग्रीको खोजीमा बजार पुग्छन्। पसलका सामान मिलाउँदै गरेका व्यापारी, ग्राहक बोलाउँदै गरेका व्यवसायी र सामान किनबेचमा व्यस्त मानिसहरूले असनलाई सधैँ चलायमान बनाइरहेका हुन्छन्।

असनको विशेषता यहाँको व्यापार मात्र होइन, पुस्तौँदेखि चल्दै आएका व्यापारिक परम्परा पनि हुन्। कतिपय पसलमा बाबुबाजेले सुरु गरेको व्यवसायलाई अहिलेका नयाँ पुस्ताले निरन्तरता दिइरहेका छन्। पुराना ग्राहकसँगको सम्बन्ध, विश्वासका आधारमा हुने कारोबार र ग्राहकलाई चिनेर सेवा दिने चलन यहाँको व्यापारिक संस्कृतिका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। यस्ता सम्बन्धले असनलाई सामान किनबेच हुने ठाउँभन्दा फरक, मानिसबीचको सम्बन्ध र अनुभव जोडिने बजारका रूपमा पनि चिनाउँछन्।

तर समयसँगै बजारको स्वरूप पनि बदलिँदै गएको छ। अनलाइन किनमेल, ठूला सपिङ मल र नयाँ व्यापारिक शैलीले ग्राहकलाई धेरै विकल्प दिएका छन्। पहिले बजारमै पुगेर सामान छान्नुपर्ने ग्राहकले अहिले मोबाइलबाटै विभिन्न सामग्रीको मूल्य र गुणस्तर तुलना गर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा परम्परागत पसलहरूले पनि ग्राहकको बदलिँदो रुचि र आवश्यकताअनुसार आफूलाई परिवर्तन गर्नुपर्ने चुनौती छ।

असनका पुराना व्यवसायीका लागि आफ्नो पसल चलाउनु आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, पुर्खाले छाडेर गएको विरासतलाई निरन्तरता दिनु पनि हो। उनीहरूका लागि पसलसँग पारिवारिक इतिहास, वर्षौँदेखिका ग्राहक र समुदायसँगको सम्बन्ध जोडिएको हुन्छ। यद्यपि, नयाँ पुस्ताले यही व्यवसायलाई कसरी हेर्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। कसैले पारिवारिक पेसालाई निरन्तरता दिन चाहन्छन् भने कसैले नयाँ अवसर र आधुनिक व्यापारिक शैलीलाई प्राथमिकता दिन सक्छन्।

असनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यहाँको सांस्कृतिक वातावरण हो। वरपरका पुराना बस्ती, परम्परागत घर र स्थानीय समुदायको जीवनशैलीले यस क्षेत्रलाई केवल व्यापारिक केन्द्रमा सीमित हुन दिएको छैन। यहाँको बजारसँग स्थानीय चाडपर्व, खानपान, सामाजिक सम्बन्ध र सांस्कृतिक गतिविधि पनि जोडिएका छन्। त्यसैले असनको पहिचान जोगाउनु भनेको पसलहरू जोगाउनु मात्र नभई यससँग जोडिएको जीवनशैली, सामुदायिक सम्बन्ध र इतिहासलाई पनि संरक्षण गर्नु हो।

बदलिँदो समयसँगै असनले नयाँ चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। तर परम्परा जोगाउन आधुनिकतालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नुपर्छ भन्ने होइन। पुरानो व्यापारिक अनुभवलाई नयाँ प्रविधि, व्यवस्थित बजार र ग्राहकको बदलिँदो आवश्यकतासँग जोड्न सके परम्परा र आधुनिकता सँगसँगै अघि बढ्न सक्छन्।

असनको भविष्य यहाँका व्यापारी, स्थानीय बासिन्दा र नयाँ पुस्तासँग जोडिएको छ। पुरानो पहिचानलाई जोगाउँदै समयअनुसार परिवर्तन हुन सक्नु नै यसको निरन्तरताको आधार बन्न सक्छ। काठमाडौं बदलिँदै जाँदा असनले आफ्नो मौलिकता कसरी जोगाउँछ भन्ने प्रश्नले यसको व्यापारिक भविष्य मात्र होइन, सहरको सांस्कृतिक पहिचानको भविष्यलाई पनि संकेत गर्छ।