सिजाङ: चीनको दक्षिण-पश्चिमी सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रको सिगात्से शहर, नेपाल-सिजाङ क्षेत्रमा विनाशकारी लेदोसहितको बाढी जिरोङ बन्दरगाह क्षेत्रमा पसेपछि बिहीबार दिउँसोसम्म पाँच जनाको मृत्यु भएको छ भने ५५८ जना बेपत्ता भएका छन्। व्यापक खोजी र उद्धार कार्य जारी छ। अझै बेपत्ता रहेकाहरूमध्ये २६० जना विदेशी नागरिक छन्। महासचिव सी चिनफिङले आपतकालीन प्रतिकार्य र उद्धार कार्यका सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण निर्देशनहरू जारी गरेका छन्। उनले जनता र उनीहरूको जीवनलाई सबैभन्दा माथि राख्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनले बेपत्ताहरूको खोजी र उद्धार गर्न, सकेसम्म हताहतीलाई कम गर्न र दोस्रो विपद्‌बाट जोगाउन हरसम्भव प्रयास गर्न आह्वान गरेका छन्। सीद्वारा खटाइएका चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली छ्याङले घटनास्थलमा उद्धार र राहत कार्यको निर्देशन दिन विपद् प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण गरे।

जिरोङ बन्दरगाहमा विपद्को प्रहार अगस्ट २६ को बिहान करिब १०:३० बजे उत्तरी नेपालमा भीषण लेदोसहितको बाढी आयो र त्यसले जिरोङ काउन्टीको जिरोङ बन्दरगाह क्षेत्रलाई छिट्टै प्रभावित गर्‍यो, जसले गर्दा ठूलो संख्यामा हताहती र मानिसहरू बेपत्ता भए। चीनले तुरुन्तै आफ्नो आपतकालीन प्रतिकार्य संयन्त्र सक्रिय पार्‍यो, जसमा बेपत्ताहरूको खोजी र उद्धार, प्रभावित बासिन्दाहरूको खोजी र स्थानान्तरण, र दोस्रो विपद्को रोकथामलाई उच्च प्राथमिकता दिइयो।

आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले तुरुन्तै उद्धार कार्यको समन्वय गर्‍यो, जसमा राष्ट्रिय व्यापक अग्नि तथा उद्धार सेवा, चाइना आनेङ, पावर चाइना र अन्य आपतकालीनप्रतिकार्य बलहरू परिचालन गरियो। अगस्ट २६ को राति ८ बजेसम्म राष्ट्रिय व्यापक अग्नि तथा उद्धार सेवाले ६०१ उद्धारकर्मी र ११३ सवारी साधनहरू विपद् क्षेत्रमा खोजी र उद्धार कुकुरहरू, जीवन-पत्ता लगाउने उपकरणहरू, हावा भरिने उद्धार डुङ्गाहरू र अन्य विशेष उपकरणहरू
सहित पठाएको थियो। साथै, चीनको विपद् रोकथाम, न्यूनीकरण र राहतका लागि राष्ट्रिय आयोग र आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले विपद् राहतका लागि दोस्रो स्तरको राष्ट्रिय आपतकालीन प्रतिक्रिया सक्रिय गरे र टेन्ट, तताउने चुलो, लुगाफाटा, सिरक, फोल्डिङ बेड र चिसोबाट बच्ने म्याटहरू सहित ३०,००० थान केन्द्र सरकारको राहतसामग्रीहरू तत्काल उपलब्ध गराए।

विपद्को स्तर स्पष्ट हुँदै जाँदा खोजी विस्तार खोजी र प्रमाणीकरण प्रयासहरू विस्तार हुँदै जाँदा, विपद्को स्तर बिस्तारै स्पष्ट हुँदै गयो। अगस्ट २७ को बिहान ८ बजेसम्मउद्धारकर्मीहरूले रेसुओ गाउँका दुई गाउँलेलाई जीवितै फेला पारेका थिए। त्यसबेलासम्म तीन जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको थियो भने २६० विदेशी नागरिकसहित ५५८ जना बेपत्ता
थिए।

त्यसपछि अपरेसनलाई सुदृढ पार्न व्यावसायिक इन्जिनियरिङ र सैन्य उद्धार बलहरू तैनाथ गरियो। चाइना आनेङले बेइजिङ, ल्हासा, चेङ्दु, चोङकिङ र अन्य स्थानहरूबाट भूविज्ञान,इन्जिनियरिङ र आपतकालीन उद्धारमा ३१० विशेषज्ञहरू परिचालन गर्‍यो। तिनीहरूले ड्रोन, थ्रीडी लेजर स्क्यानर, जीवन-पत्ता लगाउने यन्त्रहरू, एक्काभेटर र लोडरहरू सहित १२०थान विशेष उपकरणहरू ल्याए।

जनमुक्ति सेनाको पश्चिमी थिएटर कमाण्ड र जन सशस्त्र प्रहरी बलले उद्धार कार्यलाई सहयोग गर्न ५०० भन्दा बढी कर्मचारी, चारवटा हेलिकप्टर र धेरै ड्रोन उडानहरू खटाए। प्रयासलाई सुदृढ गर्न १११ कर्मचारी सम्मिलित थप चिनियाँ उद्धार टोली पनि सिगात्से पुग्यो। अगस्ट २७ को दिउँसोसम्म ६८१ अग्नि तथा उद्धारकर्मी, ११३ अग्नि तथा उद्धार सवारी साधन, १३ वटा खोजी तथा उद्धार कुकुर र ४७ वटा ड्रोन प्रभावित क्षेत्रमा
पुगिसकेका थिए। उद्धार टोलीहरूले जीवित र बेपत्ता मानिसहरू पत्ता लगाउन ड्रोन टोली, जीवन-पत्ता लगाउने उपकरण र जमिनमा खोजी कार्यको प्रयोग गरे।

१,३८६ उद्धारकर्मीहरू परिचालन अगस्ट २८ मा उद्धार कार्यहरू तीव्र रूपमा जारी रहे। बिहान ९ बजेसम्म जम्मा १,३८६ उद्धारकर्मी र ५७० भन्दा बढी उपकरणहरू घटनास्थलमाआइपुगेका थिए, जसमा ६८१ अग्नि तथा उद्धारकर्मी र ६१३ केन्द्रीय राज्यको स्वामित्वमा रहेका उद्यमहरूका आपतकालीन प्रतिक्रियाकर्मीहरू समावेश थिए।

जल, जमिन र आकाशबाट समन्वयात्मक अपरेसनहरू सञ्चालन गर्न तीनवटा खोजी र उद्धार टोलीहरू संगठित गरिएका थिए। जलमार्गहरूमा हावा भरिने डुङ्गाहरू परिचालन गरियो, उद्धारकर्मीहरू पैदलै पहुँचयोग्य क्षेत्रहरूमा अगाडि बढे, जबकि ड्रोनहरू हवाई रेकिको लागि प्रयोग गरियो। त्रि-आयामी उद्धार अपरेसन विशेष गरी महत्त्वपूर्ण भएको छ किनभने मुख्य विपद् क्षेत्रमा पुग्ने सडकहरू क्षतिग्रस्त वा अवरुद्ध भएका छन् र बाक्लो हिलोले भारी मेसिनरीहरूको पहुँच अत्यन्तै कठिन बनाएको छ।

तीन प्रमुख चुनौतीहरूले उद्धार कार्यलाई जटिल बनाउँदै ठूलो मात्रामा परिचालन भए तापनि, उद्धारकर्मीहरूले असाधारण रूपमा कठिन परिस्थितिको सामना गरिरहेका छन्।

पहिलो चुनौती भू-बनोट हो। मुख्य विपद् क्षेत्रका केही भागहरूमा हिलोको जम्मा १.५ मिटरभन्दा बढी गहिरो छ। उद्धारकर्मीहरू हिलोमा फस्ने जोखिममा छन्, जबकि एक्काभेटर, लोडर र अन्य भारी मेसिनरीहरू धेरै बिस्तारै मात्र अगाडि बढ्न सक्छन्।

दोस्रो चुनौती अस्थिर भौगोलिक अवस्था र खराब मौसमको संयोजन हो। वरपरका पहाडहरूमा पहिरोको जोखिम कायमै छ, जबकि निरन्तरको वर्षाले थप आकस्मिक बाढी, पहिरो वालेदोसहितको बाढी निम्त्याउन सक्छ। केही ठाउँमा सडकहरू बगाएको छ र तीव्र गतिमा बग्ने नदीहरूले विपद् क्षेत्रको पहुँचलाई थप जटिल बनाएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चार रविद्युत् आपूर्ति पनि अस्थायी रूपमा अवरुद्ध भएको थियो, जसले गर्दा उद्धार टोलीहरूलाई मुख्य विपद् क्षेत्रका केही भागहरूको अवस्थाको पूर्ण तस्विर प्राप्त गर्न गाह्रो भएको छ।

तेस्रो र बढ्दो गम्भीर चुनौती जिरोङ बन्दरगाहभन्दा माथिल्लो तटमा रहेको पहिरो-थुनिएको ताल हो। जलस्रोत अधिकारीहरूले अनुमान गरेका छन् कि तालमा करिब २० लाख क्युबिक मिटर पानी रहेको छ, र अर्को तीन दिनमा थप करिब ३० लाख क्युबिक मिटर पानी त्यसमा बग्ने अपेक्षा गरिएको छ। ताल ओभरफ्लो हुन थालेको छ, र यसको भौगोलिक संरचना अस्थिर छ, जसले सम्भावित फुट्ने चिन्ता बढाएको छ र तल्लो तटीय क्षेत्रहरूमा सम्भावित खतरा खडा गरेको छ। प्रत्यक्ष पहुँच अत्यधिक खतरनाक भएकाले ड्रोनहरू ताल र वरपरको भू-भागको अनुगमन गर्ने महत्त्वपूर्ण माध्यम बनेका छन्। परिवर्तनशील जोखिमको प्रतिक्रियामा केही उद्धार कार्यहरू अस्थायी रूपमा निलम्बित वा समायोजन गरिएका छन्।

उद्धार र दोस्रो विपद् रोकथाम बीच सन्तुलन पहिरो-थुनिएको तालको उदयले उद्धार कार्यमा नयाँ आयाम थपेको छ। फ्रन्टलाइन कमाण्ड मुख्यालयले आपतकालीन व्यवस्थापन,जलस्रोत, यातायात, भूवैज्ञानिक र अन्य अधिकारीहरू बीच संयुक्त परामर्श सुदृढ गरेको छ। वर्षा, पानीको स्तर, भौगोलिक अवस्था र वरपरका पहाडहरूको स्थिरताको मूल्याङ्कनकाआधारमा उद्धार योजनाहरू गतिशील रूपमा समायोजन भइरहेका छन्।

अपरेसनहरू मुख्य विपद् क्षेत्रको गहिराइमा जाँदा उद्धारकर्मीहरूको सुरक्षा गर्न कडा सुरक्षा-नियन्त्रण उपायहरू पनि लागू गरिएको छ। त्यसैले, उद्धार प्रयास सुरुमा बाँचेकाहरूलाई खोज्ने दौडबाट एक जटिल अपरेसनमा विकसित भएको छ जसले खोजी र उद्धार, भौगोलिक खतराहरू, बाढीको जोखिम, क्षतिग्रस्त पूर्वाधार र हजारौं उद्धारकर्ता र प्रभावित बासिन्दाहरूको सुरक्षालाई एकैसाथ सम्बोधन गर्नुपर्दछ।

सडकहरू पुनः खुले र सयौं बासिन्दा तथा पर्यटकहरूलाई बाहिर निकालियो बेपत्ता मानिसहरूको खोजीका साथसाथै, अधिकारीहरूले विपद् क्षेत्रमा पहुँच पुनर्स्थापित गर्नर प्रभावितहरूलाई आश्रय र सामग्री उपलब्ध गराउन काम गरिरहेका छन्।

यातायात अधिकारीहरूले राष्ट्रिय राजमार्ग जी२१६ को विपद् प्रभावित खण्डमा आपतकालीन मर्मत सुरु गरे। अगस्ट २७ को साँझ ६ बजेसम्म प्रभावित सडकको करिब ८०० मिटर खण्डपुनः खोलिएको थियो। सोही दिन राति ९ बजेसम्म विपद् प्रभावित ४९९ बासिन्दालाई अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गरिएको थियो भने ५५५ प्रभावित पर्यटकलाई उद्धार गरिएकोथियो। खाद्यान्न, पाल, सिरक, पिउने पानी, जेनेरेटर र अन्य आपतकालीन सामग्रीहरू विपद् क्षेत्रमा पुग्न जारी छन्। सञ्चार र विद्युत् पूर्वाधारको मर्मत कार्यले पनि चरणबद्ध प्रगति गरेको छ।

उद्धार प्रयासहरू जारी छन् अगस्ट २८ को दिउँसो ३ बजेसम्म मृत्यु हुनेको संख्या पाँच पुगेको छ भने ५५८ जना अझै बेपत्ता छन्। चिनियाँ अधिकारीहरूले बेपत्ताहरूको खोजीजारी राखेका छन् भने पहिरो-थुनिएको ताल, वर्षा, नदीको अवस्था र वरपरका पहाडहरूको स्थिरतालाई नजिकबाट नियालिरहेका छन्।

साथै, विपद् प्रभावित बासिन्दाहरूलाई उचित बसोबास मिलाउन र प्रभावितहरूका लागि सहयोग र क्षतिपूर्ति सहितका राहत कार्यहरू सञ्चालन गर्ने प्रयासहरू भइरहेका छन्।

अगस्ट २६ को प्रारम्भिक आपतकालीन प्रतिक्रियादेखि अहिले जारी रहेको ठूलो मात्रामा जमिन, जल र हवाई अपरेसनसम्म, उद्धार प्रयास धेरै चरणहरू – द्रुत परिचालन, बाँचेकाहरूको खोजी, विशेष इन्जिनियरिङ र सैन्य बलको तैनाथी, यातायात लिंकहरूको पुनर्स्थापना, आपतकालीन सामग्रीको वितरण र बढ्दो रूपमा दोस्रो विपद्को रोकथाम हुँदैअगाडि बढेको छ। सयौं मानिसहरू अझै बेपत्ता रहेका र भौगोलिक अवस्था अस्थिर रहेकाले जिरोङमा खोजी र उद्धार कार्यहरू अत्यन्त कठिन परिस्थितिमा जारी छन्।