नुवाकोट। रसुवाको भोटेकोशी हुँदै गत भदौ १० गते त्रिशूलीमा आएको विनाशकारी बाढीले नदी किनारका बस्तीको स्वरूप नै बदलिदिएको छ । बाढी आएको १७ दिन बितिसक्दा पनि प्रभावित क्षेत्रमा जनजीवन सामान्य बन्न सकेको छैन ।

कतिपय परिवारका सदस्य अझै सम्पर्कविहीन छन् । कसैले आफन्त गुमाएका छन् भने कतिपयको वर्षौँको कमाइले बनाएको घर, पसल र सम्पत्ति बाढीको भेलसँगै बगेको छ । घरबार गुमाएकाहरू कोही आफन्तको आश्रयमा छन्, कोही अस्थायी होल्डिङ सेन्टरमा ।

बाँचेकाहरू भने भग्नावशेषमा जीवन खोजिरहेका छन् । हिलो, ढुंगा र गेग्रानले पुरिएका घरभित्र पसेर बाँकी रहेका लत्ताकपडा, भाँडाकुँडा, कागजात र अन्य सामान निकाल्ने क्रम चलिरहेको छ ।

रसुवा, नुवाकोट र धादिङ हुँदै त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्रमा बाढीको असर गहिरो छ । मानवीय क्षतिसँगै घर, बजार, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना र अन्य भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुगेकाले प्रभावित क्षेत्रलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन लामो समय लाग्ने देखिएको छ ।

बाढीबाट नुवाकोटको देवीघाट, ढुंगे र त्रिशूली बजार विशेष रूपमा प्रभावित भएका छन् । कतिपय घर तथा संरचना लेदो र गेग्रानले पुरिएका छन् भने कतिपय संरचना बाढीले बगाएको छ ।

त्रिशूली बजारमा मात्रै करिब ६० घर बगेका छन् । दुईवटा पक्की पुलमा समेत क्षति पुगेको छ ।

अहिले स्थानीय आफ्नै घर तथा पसलको भग्नावशेष पन्छाउन व्यस्त छन् । कसैलाई पुरिएको घरभित्रबाट सामान निकाल्ने हतारो छ, कसैलाई वर्षौँदेखि चलाउँदै आएको व्यवसायका बाँकी सामग्री जोगाउने चिन्ता ।

देवीघाट र ढुंगे बजारमा डोजर, एक्साभेटर, ब्याकहो लोडर र टिपर प्रयोग गरेर सडक तथा बजार क्षेत्रमा थुप्रिएको लेदो र गेग्रान हटाउने काम भइरहेको छ । देवीघाटमा तीन एक्साभेटर, तीन ब्याकहो लोडर र तीन टिपर तथा ढुंगेमा तीन एक्साभेटर, दुई ब्याकहो लोडर र दुई टिपर परिचालन गरिएको छ ।

बाढीले बगाएको देवीघाटस्थित तादी खोलाको पुलको विकल्पमा नेपाली सेनाले एक्रो ब्रिज निर्माण गरेर सञ्चालनमा ल्याएको छ । अस्थायी पुल बनेपछि विदुर र बेलकोटगढी नगरपालिकाबीचको आवागमन सहज भएको छ ।

नुवाकोटलाई धादिङ हुँदै रसुवागढीसँग जोड्ने महत्वपूर्ण मार्गमा पर्ने भएकाले पुल सञ्चालनमा आएपछि प्रभावित क्षेत्रमा राहत, उद्धार सामग्री र दैनिक उपभोग्य वस्तु पुर्‍याउन पनि सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

बाढीले तटीय क्षेत्रमा रहेका दर्जनौँ पुल बगाएपछि धेरै बस्ती सडक सञ्जालबाट विच्छेद भएका थिए । अहिले विभिन्न ठाउँमा अस्थायी पुल, वैकल्पिक सडक र पैदलमार्ग निर्माण तथा मर्मतको काम अघि बढाइएको छ ।

बाढी गएको साढे दुई साता बितिसक्दा पनि ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन छन् । आफन्तहरू भने उनीहरू फर्किने आशा बोकेर पर्खिरहेका छन् ।

सुरक्षाकर्मी र प्राविधिक टोलीले नदी किनार, बाढीले पुरिएका संरचना, जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ तथा सम्भावित अन्य क्षेत्रमा खोजी जारी राखेका छन् ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको पछिल्लो उपलब्ध विवरणअनुसार १ हजार ३ सय ८५ शव फेला परेका छन् भने करिब ५ हजार १ सय ३० जना अझै सम्पर्कविहीन छन् । फेला परेका शवमध्ये अधिकांशको पहिचान हुन बाँकी छ । अहिलेसम्म १०४ शवको पहिचान गरी परिवारलाई बुझाइएको छ ।

बाढीबाट उद्धार गरिएकाको संख्या १३ हजार ६ सय ७६ पुगेको छ । जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेकाको खोजी तथा उद्धारका लागि नेपाली सेनासँगै भारत, चीन, दक्षिण कोरिया, अष्ट्रेलिया, मलेसिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सका उद्धार तथा प्राविधिक टोलीसमेत परिचालित छन् ।

अपर त्रिशूली–३ ए र अपर त्रिशूली–१ को सुरुङबाट तीन जनालाई जीवितै उद्धार गरिएपछि अन्य सम्भावित जीवितको खोजी पनि जारी राखिएको छ ।

सरकारले शव पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण, अभिलेखीकरण र परिवारसँग समन्वयको काम अघि बढाएको छ । विस्थापितलाई अस्थायी आवास, खाद्यान्न, स्वास्थ्य सेवा तथा अन्य राहत उपलब्ध गराउने काम पनि जारी छ ।

तर अब प्रभावित क्षेत्रसामु उद्धार र राहतसँगै पुनःस्थापना र पुनःनिर्माणको चुनौती थपिएको छ । बगरमा परिणत भएका बजार, पुरिएका घर, भत्किएका सडक र बगेका पुल फेरि निर्माण गर्न दीर्घकालीन योजना र ठूलो स्रोत आवश्यक पर्ने देखिन्छ ।

स्थानीयका लागि अहिलेको प्राथमिकता भने एउटै छ—बस्ने सुरक्षित ठाउँ, चल्ने सडक, जोडिने पुल र फेरि सुरु गर्न सकिने जीवन । बाढीले खोसेको पुरानो जीवन फर्किन्छ कि नयाँ जीवन सुरु गर्नुपर्ने हुन्छ, त्रिशूली किनारका बासिन्दा यही अन्योलमा छन् ।

तस्बिर : नेपाल फोटो लाइब्रेरी