तेहरान – इरानका सर्वोच्च धार्मिक नेता आयतोल्लाह अली खामेनीले अमेरिकाले इरानमाथि सैन्य आक्रमण गरेमा मध्यपूर्व क्षेत्रमा व्यापक युद्ध सुरु हुने चेतावनी दिएका छन्।

इरान वरपर अमेरिकाले सैन्य उपस्थिति विस्तार गरिरहेका बेला आएको खामेनीको अभिव्यक्तिले क्षेत्रीय सुरक्षा अवस्था थप संवेदनशील बनेको छ।

इरानको अर्धसरकारी समाचार संस्था तस्निम ले उद्धृत गरेअनुसार खामेनीले भनेका छन्, “यदि अमेरिकीहरूले युद्ध सुरु गरे भने यसपालि त्यो केवल सीमित संघर्ष हुने छैन, एउटा क्षेत्रीय युद्ध सुरु हुनेछ।”

उनले अमेरिकाको धम्कीबाट इरान नडराउने र देशले आफ्नो सार्वभौमिकता र सुरक्षाको रक्षा गर्न कुनै सम्झौता नगर्ने पनि स्पष्ट पारेका छन्।

अमेरिकी सैन्य गतिविधि

हालैका दिनमा अमेरिकाले खाडी क्षेत्र, इराक, सिरिया र आसपासका सैन्य आधारहरूमा थप सैन्य टोली, युद्धपोत र हवाई साधन तैनाथ गरेको समाचार सार्वजनिक भएका छन्।

यसलाई इरानमाथि सम्भावित आक्रमणको तयारीका रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि अमेरिकी प्रशासनले यसलाई ‘रक्षात्मक कदम’ बताउँदै आएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको पारमाणविक कार्यक्रम र सरकारविरोधी प्रदर्शनकारीमाथि भएको दमनलाई कारण देखाउँदै पटक-पटक कडा चेतावनी दिँदै आएका छन्।

उनले इरानले आफ्नो नीतिमा परिवर्तन नगरे ‘गम्भीर परिणाम’ भोग्नुपर्ने चेतावनी दिएका थिए।

इरानको पारमाणविक कार्यक्रम पछिल्ला वर्षहरूमा अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूको मुख्य चासोको विषय बनेको छ।

सन् २०१८ मा ट्रम्प प्रशासनले एकपक्षीय रूपमा इरानसँगको पारमाणविक सम्झौताबाट बाहिरिएपछि दुबै देशबीचको सम्बन्ध तीव्र रूपमा बिग्रिएको हो।

यसैबीच, इरानभित्र आर्थिक संकट, महँगी र राजनीतिक असन्तोषका कारण सरकारविरोधी प्रदर्शनहरू पनि भइरहेका छन्।

मानवअधिकार उल्लङ्घनको आरोप लगाउँदै अमेरिका र युरोपेली देशहरूले इरानमाथि थप प्रतिबन्ध लगाएका छन्, जसले तनावलाई अझ चर्काएको छ।

नेपालसहित विभिन्न देशको सतर्कता

बढ्दो तनावका बीच नेपाल सरकारले पनि इरानस्थित नेपाली नागरिकलाई लक्षित गर्दै ट्राभल एडभाइजरी जारी गरेको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले इरानमा रहेका नेपालीलाई सम्भव भए छिटो सुरक्षित स्थानतर्फ जान र इरान जाने कार्यक्रम स्थगित गर्न आह्वान गरेको छ।

खाडी क्षेत्रमा काम गर्ने नेपाली श्रमिकको सुरक्षालाई लिएर समेत चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

कूटनीतिक प्रयास जारी, तर अस्पष्टता कायमै

तनाव चुलिए पनि शान्ति बहालीका कूटनीतिक प्रयास भने निरन्तर भइरहेका छन्। विशेषगरी कतारले अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थता गर्ने प्रयास गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाहरूले उल्लेख गरेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले “इरानबारे गम्भीर छलफल भइरहेको” बताएका छन् भने इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले पनि वार्ताबाट सहमतिमा पुग्न सकिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख अली लारिजानीले शनिबार सामाजिक सञ्जालमार्फत ‘मिडियामा सिर्जना गरिएको कृत्रिम युद्धको माहोलभन्दा फरक रूपमा वार्ताको ढाँचा निर्माणको काम अघि बढिरहेको’ दाबी गरेका थिए।

तर वार्ता कुन स्तरमा, कसरी र के विषयमा भइरहेको छ भन्नेबारे दुवै पक्षले औपचारिक रूपमा स्पष्ट जानकारी दिएका छैनन्।

यही अस्पष्टताका कारण कूटनीतिक सम्भावनासँगै सैन्य टकरावको जोखिम पनि कायमै देखिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

क्षेत्रीय असरको चिन्ता

यदि इरान–अमेरिका बीच प्रत्यक्ष सैन्य द्वन्द्व सुरु भयो भने त्यसको असर केवल दुई देशमा सीमित नहुने, खाडी राष्ट्रहरू, इजरायल, इराक, सिरिया र समग्र मध्यपूर्व अस्थिर बन्ने अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषण छ।

यही कारण खामेनीको चेतावनीलाई केवल राजनीतिक अभिव्यक्ति नभई क्षेत्रीय सुरक्षासँग जोडिएको गम्भीर संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

एजेन्सीहरूको सहयोगमा