काठमाडौं। काठमाडौंको पूर्वी भेगमा अवस्थित पाशुपत क्षेत्र, जहाँ वागमतीको पवित्र जलसँगै आस्थाको अनन्त सागर बग्छ । महाशिवरात्रीको आगमनसँगै यो क्षेत्र एक अलौकिक उर्जाले भरिन्छ ।

भारत र नेपालका कुना–कन्दराबाट आएका हजारौँ साधु, सन्त र नागा बाबाहरूको उपस्थितिले पशुपतिलाई ‘शिवपुरी’ मा परिणत गरिदिन्छ । महाशिवरात्री नजिकिँदै गर्दा पशुपतिनाथ परिसरले नयाँ काँचुली फेर्दैछ । बाँसका खटहरू ठडिँदै छन् । र भक्तजनहरूको लर्को लाग्न थालेको छ । यो केवल ढुङ्गा र माटोको संरचना मात्र होइन यो करोडौँ हिन्दुहरूको आस्थाको केन्द्रबिन्दु हो, जहाँ शिव स्वयं किराँतेश्वर रूपमा विराजमान छन् ।

हिमालयका कन्दराहरूदेखि भारतका अखाडाहरूबाट लामो यात्रा तय गरेर यहाँ आइपुगेका छन् बाबाजीहरु । कसैका जटाहरू भुइँ छुने लामा छन्, त कोही मौन तपस्यामा लिन छन् । सांसारिक मोह त्याग गरेका यी साधुहरूको अनुहारमा एक प्रकारको अनौठो तेज र शान्ति देखिन्छ । शिवरात्रीको अर्को आकर्षण हुन् यी नागा र अघोरी बाबाहरू । गलामा रुद्राक्षका माला, जसलाई शिवको आँशु मानिन्छ । शरीरमा बाघको छालाको ढाँचा भएका बस्त्रहरू ।

यी केवल पहिरन होइनन्, यी शिवको रौद्र र सौम्य रूपका प्रतीक हुन् । उनीहरूको यो विचित्र वेशभूषाले समाजको स्थापित नियमहरू भन्दा परको आध्यात्मिक स्वतन्त्रतालाई झल्काउँछ । शरीरमा घसिएको यो भष्म अर्थात खरानीले जीवनको नश्वरतालाई जनाउँछ— ‘अन्ततः सबै खरानी भएर जानेछ ।’ चिसो रातमा बल्ने यी धुनीहरूले केवल शरीर मात्र तताउँदैनन्, यसले अज्ञानताको अन्धकारलाई हटाएर ज्ञानको प्रकाश छर्ने विश्वास गरिन्छ ।

शिवलाई धतुरो र गाँजा प्रिय लाग्छ भन्ने जनविश्वास छ । साधुहरू चिलिमको धुवाँसँगै गहिरो ध्यानमा प्रवेश गर्छन् । उनीहरूका लागि यो नशा होइन, यो शिवसँग एकाकार हुने एक माध्यम हो । जसलाई उनीहरू ‘प्रसाद’ को रूपमा ग्रहण गर्छन् । पशुपतिनाथको यो पावन भूमिमा अहिले मानिस र देवता बीचको दूरी मेटिए जस्तो भान हुन्छ । धुनीको राप, चिलिमको धुवाँ र ‘जय शम्भो’ को जयघोषले वातावरणलाई गुञ्जयमान बनाएको छ ।