काठमाडौं । क्यान्सर विश्वभर मृत्युका प्रमुख कारणमध्ये एक भए पनि स्वस्थ जीवनशैली, सन्तुलित आहार र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणमार्फत यसको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सकिने चिकित्सकहरूले बताएका छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ)का अनुसार करिब ३० देखि ५० प्रतिशत क्यान्सरका घटनाहरू समयमै अपनाइने सावधानी र जीवनशैली सुधारमार्फत रोक्न सकिन्छ।

क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. उज्वल चालिसेका अनुसार क्यान्सरको जोखिम कम गर्न सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय स्वस्थ खानपान अपनाउनु हो। उनले दैनिक आहारमा ताजा फलफूल, हरिया सागसब्जी, दाल, अण्डा, माछालगायत पोषणयुक्त खाद्य पदार्थ समावेश गर्न र चिनीको मात्रा कम गर्न सुझाव दिएका छन्। यस्ता खानेकुराले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउनुका साथै क्यान्सरको जोखिम घटाउन मद्दत गर्ने उनको भनाइ छ।

डा. चालिसेका अनुसार अत्यधिक तेलमा पकाइएका, प्रशोधित (प्रोसेस्ड) खाद्य पदार्थ र फास्टफुडको नियमित सेवनले विभिन्न प्रकारका क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले यस्ता खानाको प्रयोग सकेसम्म कम गर्नुपर्ने उनले बताए।

चिकित्सकहरूका अनुसार धूम्रपान र सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन क्यान्सरको सबैभन्दा ठूलो जोखिम कारक हो। विशेषगरी फोक्सो, मुख, घाँटी र अन्य अंगमा हुने क्यान्सरको प्रमुख कारण सुर्तीजन्य पदार्थ भएकाले यसको पूर्ण त्याग गर्नु आवश्यक रहेको उनीहरूको सुझाव छ।

त्यसैगरी नियमित शारीरिक व्यायाम, तौल नियन्त्रण र सक्रिय जीवनशैलीले पनि क्यान्सरको जोखिम कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। दैनिक कम्तीमा केही समय हिँड्ने, दौडिने वा अन्य शारीरिक गतिविधिमा सहभागी हुँदा शरीर स्वस्थ रहनुका साथै रोगसँग लड्ने क्षमता पनि बढ्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

रक्सीको अत्यधिक सेवनले पनि विभिन्न प्रकारका क्यान्सरको जोखिम बढाउने भएकाले यसको प्रयोग नियन्त्रण गर्न वा पूर्ण रूपमा त्याग्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिएका छन्। साथै छालाको क्यान्सरबाट बच्न चर्को घाममा लामो समय बस्न नहुने, आवश्यक परे सनस्क्रिन वा छाताको प्रयोग गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

चिकित्सकहरूले क्यान्सरबाट बच्ने अर्को महत्वपूर्ण उपायका रूपमा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण (स्क्रिनिङ) लाई पनि जोड दिएका छन्। समय–समयमा स्वास्थ्य परीक्षण गराउँदा क्यान्सरका प्रारम्भिक लक्षण पहिचान गर्न सकिने र प्रारम्भिक अवस्थामै उपचार सुरु गर्न सकिने भएकाले उपचार सफल हुने सम्भावना धेरै रहने उनीहरूको भनाइ छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार क्यान्सरको जोखिम पूर्ण रूपमा हटाउन नसकिए पनि स्वस्थ जीवनशैली, सन्तुलित आहार, सुर्ती र मदिराबाट दूरी तथा नियमित स्वास्थ्य परीक्षणलाई दैनिक जीवनको हिस्सा बनाएमा क्यान्सरबाट बच्ने सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढाउन सकिन्छ।