काठमाडौं । म्यानमारकी नजरबन्दमा रहेकी लोकतान्त्रिक नेतृ आङ सान सुकीले सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समिति (आइसीआरसी) का म्यानमारस्थित प्रतिनिधि आर्नोद डे बाकसँग भेटवार्ता गरेकी छन्।

सन् २०२१ मा सेनाले निर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेपछि सुकीसँग कुनै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिको भएको यो पहिलो सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भएको भेटवार्ता हो।

म्यानमारको राष्ट्रपति कार्यालयले सुकी र आइसीआरसी प्रतिनिधिबीच भेट भएको पुष्टि गर्दै आर्नोद डे बाकले राजधानी नेपितोमा उनलाई भेटेको जनाएको छ। आइसीआरसीले पनि भेटवार्ता भएको पुष्टि गरेको छ। संस्थाका अनुसार यस्तो भेट उसको नियमित मानवीय कार्यअन्तर्गत हिरासत वा नजरबन्दमा रहेका व्यक्तिको अवस्था बुझ्न गरिने प्रक्रियासँग सम्बन्धित हुन्छ। भेटमा के–के विषयमा कुराकानी भयो भन्नेबारे भने आइसीआरसीले विस्तृत जानकारी सार्वजनिक गरेको छैन।

यो भेटवार्ता विशेष महत्त्वपूर्ण मानिएको अर्को कारण सुकी लामो समयदेखि सार्वजनिक दृश्यबाट लगभग पूर्ण रूपमा बाहिर रहनु हो। सैन्य कूयता उनी कहाँ र कस्तो अवस्थामा रहेकी छन् भन्नेबारे बाह्य संसारमा सीमित जानकारी मात्र उपलब्ध थियो। पछिल्लो भेटपछि म्यानमारको सैन्य समर्थित प्रशासनले सुकीका केही तस्बिरसमेत सार्वजनिक गरेको छ।

तस्बिरमा उनी आइसीआरसी प्रतिनिधिसँग कुराकानी गरिरहेको र आफ्नो ८१औँ जन्मदिन मनाउँदै गरेको देखिन्छ। यद्यपि उनको स्वास्थ्य अवस्थाबारे स्वतन्त्र रूपमा विस्तृत पुष्टि हुन सकेको छैन।

सन् २०२१ फेब्रुअरीमा म्यानमारको सेनाले सुकी नेतृत्वको निर्वाचित सरकार अपदस्थ गर्दै सत्ता आफ्नो हातमा लिएको थियो। त्यसपछि सुकीसहित तत्कालीन सरकारका प्रमुख नेताहरूलाई पक्राउ गरिएको थियो। उनीमाथि विभिन्न अभियोग लगाउँदै लामो कारावास सजाय सुनाइएको थियो। अधिकारवादी समूह तथा उनका समर्थकहरूले भने ती अभियोगलाई राजनीतिक रूपमा प्रेरित र लोकतान्त्रिक नेतृत्वलाई दबाउने उद्देश्यले अघि सारिएको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

सैन्य कूपछि म्यानमारमा राजनीतिक अस्थिरता मात्र होइन, सशस्त्र द्वन्द्वसमेत व्यापक बनेको छ। सैन्य सरकार र उसको विरोधमा रहेका राजनीतिक तथा सशस्त्र समूहबीचको संघर्षका कारण देशका विभिन्न भागमा हिंसा र मानवीय संकट जारी छ।

यसबीच सुकीलाई लामो समयसम्म सार्वजनिक सम्पर्कबाट टाढा राखिएको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय तथा क्षेत्रीय शक्तिहरूले पटक–पटक उनको अवस्था बुझ्न र भेट गर्न अनुमति दिन आग्रह गरे पनि त्यस्ता प्रयास सीमित रहँदै आएका थिए।

यस वर्ष अप्रिलमा सैन्य समर्थित प्रशासनले सुकीको बाँकी सजाय घटाएर उनलाई जेलबाट हटाई तोकिएको निवासमा राख्ने निर्णय गरेको थियो। संयुक्त राष्ट्रसंघले पनि सुकीलाई तोकिएको निवासमा स्थानान्तरण गरिएको जानकारी पाएपछि उनको तत्काल र निःसर्त रिहाइको माग दोहोर्याएको थियो।

तर घरमै नजरबन्दमा राखिएपछि पनि उनको परिवार तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्कबारे पर्याप्त जानकारी सार्वजनिक भएको थिएन। यसअघि म्यानमारको राष्ट्रपति कार्यालयले उनी सजाय भोगिरहेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधिसँग भेट गर्न अनुमति नभएको बताएको थियो। जुन महिनामा आसियानका विशेष दूतलाई समेत सुकीसँग भेट गर्न अनुमति दिइएको थिएन।

त्यसको केही समयपछि आइसीआरसी प्रतिनिधिसँग भएको भेटलाई त्यसकारण पनि अर्थपूर्ण मानिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समिति सशस्त्र द्वन्द्व तथा राजनीतिक संकटका क्रममा हिरासतमा रहेका व्यक्तिको अवस्था अनुगमन, मानवीय सहायता र अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनसँग सम्बन्धित काममा सक्रिय रहने संस्था हो। म्यानमारमा पनि आइसीआरसीले द्वन्द्व प्रभावित समुदाय तथा मानवीय संकटमा परेका मानिसलाई सहयोग गर्दै आएको छ।

आइसीआरसी प्रतिनिधिसँगको भेटलाई राजनीतिक वार्ता वा सैन्य सरकार र सुकीबीचको औपचारिक संवादका रूपमा भने बुझ्न सकिँदैन। यसको मुख्य उद्देश्य मानवीय अवस्थाबारे जानकारी लिनु र हिरासतमा रहेका व्यक्तिसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित गर्नु हो।

भेटवार्तापछि सार्वजनिक भएका तस्बिरले लामो समयदेखि सुकीको अवस्था नदेखेका उनका समर्थक र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नयाँ चासो पैदा गरेको छ। उनका छोरा किम एरिसले पनि आइसीआरसीको भेटलाई स्वागत गर्दै सुकीसँग परिवारको प्रत्यक्ष सम्पर्क र उनको निःसर्त रिहाइका लागि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब जारी राख्न आग्रह गरेका छन्।

तर यो भेटले म्यानमारको राजनीतिक संकट तत्काल समाधान हुने संकेत भने दिएको छैन। सुकी अझै स्वतन्त्र राजनीतिक गतिविधिमा सहभागी हुन पाउने अवस्थामा छैनन् र देशमा सैन्य समर्थित शासन तथा त्यसको विरोधमा रहेका शक्तिबीचको तनाव कायमै छ।

म्यानमारमा सैन्य शासनले निर्वाचनमार्फत राजनीतिक प्रक्रियालाई अघि बढाउने प्रयास गरे पनि त्यसको विश्वसनीयता र समावेशितामाथि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रश्न उठ्दै आएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघले भने म्यानमारमा दिगो राजनीतिक समाधानका लागि हिंसा अन्त्य, सबै पक्षबीच वास्तविक संवाद र राजनीतिक बन्दीहरूको रिहाइ आवश्यक रहेको बताउँदै आएको छ।

आङ सान सुकी म्यानमारको लोकतान्त्रिक आन्दोलनको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय प्रतीक रहँदै आएकी छन्। त्यसैले उनीसँग वर्षौँपछि अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय संस्थाका प्रतिनिधिको प्रत्यक्ष भेट हुनुलाई उनको व्यक्तिगत अवस्थाको जानकारी प्राप्त हुने घटनाका रूपमा मात्र नभई म्यानमारको राजनीतिक संकटप्रति अन्तर्राष्ट्रिय चासो पुनः केन्द्रित गराउने घटनाका रूपमा पनि हेरिएको छ।