काठमाडौं। स्वास्थ्य मन्त्रालयका नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने प्रमुख निकाय स्वास्थ्य सेवा विभाग तीन महिनादेखि स्थायी महानिर्देशकविहीन बनेको छ। विभागको नेतृत्व अहिले निमित्त महानिर्देशकको भरमा सञ्चालन भइरहेको छ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयमा दुई जना अतिरिक्त सचिव कार्यरत रहे पनि विभागले भने महानिर्देशक पाउन सकेको छैन। स्वास्थ्य सेवा विभागको महानिर्देशक पदमा सामान्यतः अतिरिक्त सचिव तहका अधिकारीलाई जिम्मेवारी दिने व्यवस्था छ। तर, १२औँ तहमा बढुवा हुनुपर्ने अधिकारीको निर्णय मन्त्रिपरिषद्बाट हुन नसक्दा विभागको नेतृत्वसमेत प्रभावित भएको हो।

हाल विभागको निमित्त महानिर्देशकको जिम्मेवारी इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका प्रमुख डा. अनुज भट्टचनले सम्हालिरहेका छन्। उनलाई गत वैशाख ३० गते निमित्त महानिर्देशकको जिम्मेवारी दिइएको थियो। डा. भट्टचन ११औँ तहका अधिकृत हुन्।

स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयमा डा. सङ्गीता कौशल मिश्र र डा. श्रीकृष्ण श्रेष्ठ अतिरिक्त सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। विभागको महानिर्देशक पदका लागि अतिरिक्त सचिव तहका अधिकारी आवश्यक पर्ने भए पनि १२औँ तहको रिक्त पदमा बढुवा प्रक्रिया टुंगिन नसक्दा नेतृत्व नियुक्तिको विषय अन्योलमा परेको हो।

स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयमा बसेको बढुवा समितिले गत जेठ १९ गते १२औँ तहमा बढुवाका लागि डा. सुधा देवकोटा र डा. विनोदविन्दु शर्माको नाम सिफारिस गरेको थियो। दुईमध्ये एक जनालाई १२औँ तहको रिक्त पदमा बढुवा गर्नुपर्ने हुन्छ।

तर बढुवा समितिले नाम सिफारिस गरेको लामो समय बितिसक्दा पनि मन्त्रिपरिषद्बाट बढुवा सम्बन्धी निर्णय हुन सकेको छैन। मन्त्रिपरिषद्ले दुईमध्ये एक जनालाई १२औँ तहमा बढुवा गरेपछि मात्र थप जिम्मेवारी व्यवस्थापनको बाटो खुल्ने अवस्था छ।

बढुवा प्रक्रिया लम्बिँदा स्वास्थ्य सेवा विभागको नेतृत्वसमेत प्रभावित भएको हो। विभाग स्वास्थ्य मन्त्रालयका नीति, योजना तथा कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने प्रमुख संरचना भएकाले लामो समयसम्म स्थायी नेतृत्व नहुँदा यसको प्रभाव नियमित प्रशासनिक तथा व्यवस्थापकीय काममा पर्न सक्ने देखिन्छ।

स्वास्थ्य सेवा विभागले स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन, रोग नियन्त्रण, जनस्वास्थ्य कार्यक्रम, औषधि तथा स्वास्थ्य सामग्री व्यवस्थापनलगायतका महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएको छ। यस्तो संवेदनशील निकाय लामो समयसम्म निमित्त नेतृत्वमा चल्दा निर्णय प्रक्रियाको प्रभावकारिता र संस्थागत जवाफदेहितामाथि प्रश्न उठ्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

विशेषगरी स्वास्थ्य क्षेत्रमा नीति कार्यान्वयन, महामारी तथा रोग नियन्त्रण, स्वास्थ्य कार्यक्रमको अनुगमन र प्रदेश तथा स्थानीय तहसँगको समन्वयमा विभागको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। स्थायी नेतृत्व नहुँदा दीर्घकालीन निर्णय तथा प्रशासनिक व्यवस्थापनमा समेत असर पर्न सक्ने स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूको बुझाइ छ।

बढुवा समितिले दुई अधिकारीको नाम सिफारिस गरिसकेको अवस्थामा अब मन्त्रिपरिषद्को निर्णय आवश्यक छ। तर, निर्णय हुन नसक्दा १२औँ तहको रिक्त पद पूर्ति प्रक्रिया रोकिएको छ।

यही कारण विभागको महानिर्देशक नियुक्तिको विषय पनि लम्बिएको छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयमा अतिरिक्त सचिव हुँदाहुँदै स्वास्थ्य सेवा विभागले तीन महिनादेखि निमित्तकै भरमा काम गर्नुपरेको अवस्थाले प्रशासनिक व्यवस्थापनमा देखिएको कमजोरीसमेत उजागर गरेको छ।

अब मन्त्रिपरिषद्ले बढुवा सम्बन्धी निर्णय कहिले गर्छ र त्यसपछि स्वास्थ्य सेवा विभागले कहिले स्थायी महानिर्देशक पाउँछ भन्ने विषय स्वास्थ्य क्षेत्रको चासोको विषय बनेको छ।