काठमाडौं । क्यानडाकी कवि तथा निबन्धकार एन कार्सनलाई सन् २०२६ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको छ ।

स्विडिस एकेडेमीले बिहीबार कार्सनलाई ‘शास्त्रीय परम्परासँगको क्रीडात्मक संवादमार्फत समकालीन साहित्यका लागि नयाँ रूप सिर्जना गर्ने उनको साहसी र नवीन कार्यका लागि’ नोबेल साहित्य पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरेको हो ।

कार्सन कविता, निबन्ध, अनुवाद तथा साहित्यिक अध्ययनका लागि परिचित छन् । उनको लेखनमा प्राचीन ग्रीक साहित्य, मिथक र भाषासम्बन्धी अध्ययनलाई आधुनिक साहित्यिक प्रयोगसँग जोडिएको पाइन्छ । उनी क्लासिक्सकी अध्येता पनि हुन् र लामो समय विश्वविद्यालयमा अध्यापन गरेकी छन् ।

सन् १९५० मा क्यानडाको टोरन्टोमा जन्मिएकी कार्सनले आफ्नो साहित्यिक तथा प्राज्ञिक यात्रामा कविता लेखनसँगै प्राचीन ग्रीक कृतिको अनुवाद र भाषासम्बन्धी अध्ययनलाई निरन्तरता दिएकी छन् । उनका चर्चित कृतिमध्ये अटोबायोग्राफी अफ रेड पनि एक हो ।

कार्सन साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार पाउने क्यानडासँग जोडिएकी तेस्री लेखक बनेकी छन् । यसअघि सन् १९७६ मा साउल बेलो र सन् २०१३ मा एलिस मुनरोले साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार पाएका थिए ।

साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार विश्वकै प्रतिष्ठित साहित्यिक सम्मानमध्ये एक मानिन्छ । यसअघिका चर्चित विजेतामा डब्ल्युबी येट्स, सामुअल बेकेट, ह्यारोल्ड पिन्टर, टोनी मोरिसन, लुइस ग्लुक र हान काङलगायत लेखक छन् ।

सन् २०१६ मा अमेरिकी गायक तथा गीतकार बब डिलन र सन् १९५३ मा बेलायती राजनीतिज्ञ तथा लेखक विन्स्टन चर्चिलले पनि साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए ।

नोबेल पुरस्कारसँगै कार्सनले १२ मिलियन स्विडिस क्रोनर पुरस्कार राशि प्राप्त गर्नेछिन् । यो रकम करिब १२ लाख अमेरिकी डलर बराबर हुन्छ ।

यस वर्षको पुरस्कार घोषणा हुनुअघि चिनियाँ अवान्त–गार्ड लेखिका क्यान सुएसहित विभिन्न लेखकलाई सम्भावित विजेताका रूपमा चर्चा गरिएको थियो । क्यान सुएलाई कतिपय सट्टेबाजी बजारमा समेत सम्भावित विजेताका रूपमा अगाडि राखिएको थियो ।

गत वर्ष साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार हंगेरीका लेखक लास्लो क्रास्नाहोर्काइले पाएका थिए । सन् २०२४ मा भने दक्षिण कोरियाली लेखिका हान काङलाई यो सम्मान प्रदान गरिएको थियो ।

कार्सनलाई नोबेल पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णयले कविता, प्राचीन साहित्य, अनुवाद र आधुनिक साहित्यिक प्रयोगबीचको सम्बन्धलाई केन्द्रमा राख्ने उनको विशिष्ट लेखनलाई अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिएको छ ।