काठमाडौं। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसद खगेन्द्र सुनारसँग जोडिएको विवादित अडियो सार्वजनिक भएपछि उनको व्यक्तिगत आचरणसँगै ओशो तपोवनको भूमिकामाथि पनि प्रश्न उठेको छ।

महिलालाई अश्लील गालीगलौज गरेको तथा ‘जलाउने’, ‘खरानी बनाउने’ र ‘सिध्याउने’ जस्ता अभिव्यक्ति समेटिएको भनिएको अडियो सार्वजनिक भएपछि आध्यात्मिकताको सन्देश दिने संस्थाको धारणा के हो भन्ने चासो बढेको छ।

काठमाडौंको नागार्जुन फेदीमा रहेको ओशो तपोवन ध्यान, साधना र आत्मचिन्तनका लागि परिचित छ। मानिस मानसिक शान्ति, आत्मअनुशासन र व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन खोज्दै यस्ता संस्थामा पुग्छन्। तर ओशोको तस्वीर अंकित लकेट लगाउने सांसद सुनारसँग जोडिएको अडियो विवादले एउटा सीधा प्रश्न खडा गरेको छ। आध्यात्मिक दर्शनको कुरा गर्ने व्यक्तिको व्यवहारमाथि गम्भीर प्रश्न उठ्दा सम्बन्धित संस्था किन मौन छ ?

आध्यात्मिकता घाँटीमा लकेट झुन्ड्याउनु, गुरुको तस्वीर बोक्नु वा कुनै दर्शनसँग आफ्नो पहिचान जोड्नु मात्रै होइन। यसको वास्तविक परीक्षा मानिसको बोली, व्यवहार, सोच र अरूप्रतिको सम्मानमा हुन्छ। विशेषगरी सार्वजनिक पदमा बसेका व्यक्तिको बोली र आचरणले उनको व्यक्तिगत छविमा मात्रै होइन, सार्वजनिक जिम्मेवारीप्रतिको बुझाइमा पनि प्रश्न उठाउँछ।

अडियोमा सुनिएको भनिएको भाषा र अभिव्यक्ति पुष्टि भएमा त्यसलाई सामान्य विवाद भनेर पन्छाउन मिल्दैन। महिलामाथि अपमानजनक भाषा प्रयोग गर्नु र कसैलाई जलाउने वा सिध्याउने आशयका अभिव्यक्ति दिनु गम्भीर विषय हो। 

यही सन्दर्भमा ओशो तपोवनको भूमिका के हो भन्ने प्रश्न उठेको हो। सुनार तपोवनका नियमित साधक हुन् कि होइनन्, संस्थासँग उनको औपचारिक सम्बन्ध छ कि छैन र संस्थाले उनलाई कुनै जिम्मेवारी दिएको छ कि छैन भन्ने कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ। ओशोको तस्वीर अंकित लकेट लगाएकै आधारमा कसैलाई तपोवनको अनुयायी, प्रतिनिधि वा संस्थाको सदस्य मान्न सकिँदैन। त्यसैगरी, एक व्यक्तिमाथि उठेको आरोपका आधारमा सम्पूर्ण संस्थालाई दोषी ठहर गर्नु पनि न्यायोचित हुँदैन।

तर यति भन्दैमा संस्थाले आफ्नो धारणा नै सार्वजनिक गर्नुपर्दैन भन्ने होइन। विवादमा संस्थाको प्रत्यक्ष सम्बन्ध छ वा छैन भन्ने स्पष्ट पार्नु, आफ्नो आचारसंहिता र नैतिक मान्यताबारे जानकारी दिनु तथा हिंसात्मक अभिव्यक्ति र महिलामाथिको अपमानबारे आफ्नो दृष्टिकोण सार्वजनिक गर्नु संस्थाको जिम्मेवार कदम हुन सक्छ।

अहिले मुख्य प्रश्न यही हो। ओशो तपोवनको आधिकारिक धारणा के हो ? सुनारसँग संस्थाको कुनै औपचारिक सम्बन्ध छ कि छैन ? संस्थाले आफ्ना साधकका लागि आचारसंहिता बनाएको छ कि छैन ? यदि छ भने त्यसको पालना कसरी गराइन्छ ? यस्ता प्रश्नको जवाफ अनुमान र हल्लाबाट होइन, संस्थाको आधिकारिक प्रतिक्रियाबाट आउनुपर्छ।

ओशो तपोवनले मौनता तोडेर आफ्नो सम्बन्ध र मान्यताबारे स्पष्ट पार्नु आवश्यक छ। संस्थाले कुनै व्यक्तिलाई बचाउनुपर्छ भन्ने होइन, न त सार्वजनिक आलोचनाकै आधारमा कसैलाई प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ। तर संस्थाको नाम जोडिएपछि आफ्नो वास्तविक भूमिका स्पष्ट गर्नु र आवश्यक परे तथ्यका आधारमा संस्थागत प्रक्रिया अघि बढाउनु जिम्मेवारीपूर्ण व्यवहार हो।

यहाँ अर्को कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। आध्यात्मिक संस्थाको प्रतिष्ठा त्यसको भवन, ध्यानस्थल, गुरुको तस्वीर वा प्रवचनमा मात्रै निर्भर हुँदैन। त्यसले प्रचार गर्ने मूल्य र व्यवहारमा देखाउने प्रतिबद्धताबीच कति मेल छ भन्ने कुराले पनि संस्थाको विश्वसनीयता निर्धारण गर्छ। 

ओशो तपोवनको मौनता आफैँमा दोषको प्रमाण होइन। तर सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठिसकेपछि आधिकारिक जवाफ नआउँदा अन्योल र अनुमान बढ्नु स्वाभाविक हो। संस्थाले स्पष्ट प्रतिक्रिया दिएमा सुनारसँगको सम्बन्धबारे फैलिएका प्रश्नको निराकरण हुन सक्छ र आध्यात्मिक संस्थाको जिम्मेवारीबारे चलिरहेको बहसले पनि तथ्यमा आधारित दिशा लिन सक्छ।

अन्ततः यो प्रकरण खगेन्द्र सुनारको व्यक्तिगत विवादमा मात्रै सीमित छैन। यसले सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिको बोली र व्यवहारको मर्यादा, महिलाप्रतिको सम्मान र हिंसात्मक अभिव्यक्तिप्रतिको जवाफदेहिताबारे प्रश्न उठाएको छ। साथै, आध्यात्मिक दर्शनसँग आफ्नो पहिचान जोड्ने व्यक्तिको व्यवहारमाथि प्रश्न उठ्दा सम्बन्धित संस्थाले आफ्नो भूमिका कसरी स्पष्ट पार्छ भन्ने विषय पनि यसमा जोडिएको छ।

ओशोको तस्वीर अंकित लकेट लगाउनु र ओशोको दर्शन व्यवहारमा उतार्नु एउटै कुरा होइन। सुनारसँग जोडिएको अडियोको सत्यता र सन्दर्भबारे सम्बन्धित निकायबाट स्पष्टता आउनुपर्छ। सुनारले पनि सार्वजनिक रूपमा उठेका प्रश्नको जवाफ दिनु आवश्यक छ।