काठमाडौं । भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा शिक्षा प्रणालीमा सुधार र केन्द्रीय शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गर्दै जारी ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) को आन्दोलन सोमबार थप तनावपूर्ण बनेको छ। संसद् भवनतर्फको मार्चलाई प्रहरीले रोकिरहेकै बेला आन्दोलनकारी र सरकारबीच पहिलो चरणको वार्ता भने भएको छ।

सीजेपीका प्रवक्ताहरूले सरकारको पहलमा केन्द्रीय मन्त्री जे. पी. नड्डासँग करिब १० मिनेट भेटवार्ता गरेको बताएका छन्। वार्ताका क्रममा आन्दोलनकारीले तीन प्रमुख माग अघि सारेका छन्। उनीहरूले अनशनरत अभियन्ता सोनम वाङचुकलाई तत्काल रिहा गर्न, शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानले नैतिक जिम्मेवारीसहित राजीनामा दिन र प्रश्नपत्र चुहावटका कारण आत्महत्या गरेका सबै नीट परीक्षार्थीका परिवारलाई एक करोड भारतीय रुपैयाँ क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन माग गरेका छन्।

यता, २० दिनभन्दा बढी समयदेखि आमरण अनशनमा रहेका अभियन्ता सोनम वाङचुकले सफदरजंग अस्पतालबाट आन्दोलनमा सहभागी हुन पाउनुपर्ने माग गर्दै अपिल जारी गरेका छन्। गत शनिबार दिल्ली प्रहरीले उनलाई जन्तरमन्तरबाट हटाएर अस्पताल पुर्‍याएको थियो। वाङचुकले आफूलाई अस्पतालमा गैरकानुनी रूपमा नियन्त्रणमा राखिएको आरोप लगाएका छन्।

सोमबार जन्तरमन्तर क्षेत्रमा प्रदर्शनकारीहरूको भीड बढेपछि प्रहरीले भीड नियन्त्रणका लागि लाठीचार्ज र सामान्य बल प्रयोग गरेको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताएका छन्। आजाद समाज पार्टी (कांशीराम)का अध्यक्ष चन्द्रशेखर आजादको काफिला प्रदर्शनस्थल पुगेपछि अवस्था थप तनावपूर्ण बनेको र केही प्रदर्शनकारीले ढुंगासमेत प्रहार गरेको दाबी गरिएको छ। तर दिल्ली प्रहरीका उपआयुक्त सचिन शर्माले भने कुनै पनि प्रहरी कर्मचारीले प्रदर्शनकारीमाथि बल प्रयोग नगरेको दाबी गरेका छन्।

आन्दोलनमा विभिन्न राजनीतिक दल तथा सार्वजनिक व्यक्तित्वको समर्थन पनि बढ्दै गएको छ। तृणमूल कांग्रेसकी सांसद महुआ मोइत्रा, अभिनेता प्रकाश राज, अभिनेत्री शबाना आजमी, आम आदमी पार्टीका नेताहरू तथा चन्द्रशेखर आजादले प्रदर्शनस्थल पुगेर आन्दोलनप्रति ऐक्यबद्धता जनाएका छन्। प्रहरीका अनुसार संसद् मार्चका लागि करिब ८ हजार प्रदर्शनकारी जन्तरमन्तर क्षेत्रमा भेला भएका थिए।

संसद्को मनसुन अधिवेशन सुरु भएसँगै दिल्ली प्रहरीले मार्चको अनुमति नदिँदै नयाँदिल्लीका अधिकांश क्षेत्रमा भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता (बीएनएसएस) को धारा १६३ अन्तर्गत निषेधाज्ञा लागू गरेको छ। जन्तरमन्तर आसपास कडा सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको छ भने विभिन्न स्थानमा बार लगाएर आवतजावत नियन्त्रण गरिएको छ। आन्दोलनकारीहरूले प्रदर्शनस्थल वरपर इन्टरनेट सेवा पनि अवरुद्ध गरिएको आरोप लगाएका छन्।

यसैबीच सोनम वाङचुकले आफ्नो अनशन अन्त्य गर्ने सर्तसमेत सार्वजनिक गरेका छन्। अस्पतालबाट हस्तलिखित सन्देश जारी गर्दै उनले सरकारले शिक्षा प्रणालीमा देखिएका पछिल्ला असफलता, विशेषगरी प्रश्नपत्र चुहावटको जिम्मेवारी स्वीकार गरे वा संसद्का सदस्यहरूले यो विषय संसद्मा उठाउने स्पष्ट प्रतिबद्धता जनाए आफू अनशन तोड्न तयार रहेको बताएका छन्। यदि स्वास्थ्य अवस्थाका कारण आफू आन्दोलनस्थल जान नसक्ने अवस्था आए सांसदहरू अस्पतालमै आएर उक्त प्रतिबद्धता जनाउन सक्ने उनको भनाइ छ।

पछिल्लो समय मेडिकल र सरकारी सेवाका प्रवेश परीक्षामा प्रश्नपत्र चुहावटका घटनाले भारतको शिक्षा प्रणालीमाथि व्यापक प्रश्न उठेका छन्। यही असन्तुष्टिलाई आधार बनाएर एक महिनाभन्दा बढी समयदेखि जारी ‘कक्रोच’ आन्दोलन अहिले विद्यार्थी, बेरोजगार युवा, अभिभावक र विभिन्न नागरिक समूहको साझा आन्दोलनमा परिणत भएको छ। सरकार र आन्दोलनकारीबीच वार्ता सुरु भए पनि माग पूरा नभएसम्म आन्दोलन जारी रहने चेतावनी सीजेपीले दिएको छ।

(द हिन्दुस्तान टाइम्सको सहयोगमा तयार पारिएको)