काठमाडौं। प्रतिनिधि सभा बैठक १५ दिनका लागि स्थगित भएपछि सांसदहरू आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा पुगेर मतदातासँग भेटघाटमा व्यस्त छन्। यही क्रममा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का प्रतिनिधि सभा सदस्यहरूमाथि एकपछि अर्को गर्दै दुर्व्यवहारका घटना सार्वजनिक भएका छन्।

कतै बाटो छेकिएको छ, कतै कालो मसी छ्यापिएको छ भने कतै सार्वजनिक रूपमा अपमानजनक टिप्पणी गरिएको छ। पछिल्ला घटनाले जनप्रतिनिधिप्रति बढ्दो असन्तुष्टि देखाएको मात्र होइन, असहमति व्यक्त गर्ने शैली र लोकतान्त्रिक संस्कारबारे पनि नयाँ बहस सुरु गराएको छ।

रास्वपाका स्याङ्जा-१ का सांसद धनञ्जय रेग्मीमाथि पहिलो घटना सार्वजनिक भएको थियो। साउनको पहिलो साता निर्वाचन क्षेत्रमा स्थानीयसँग भेटघाटमा रहेका बेला केही स्थानीयले उनलाई बाटोमै रोके। ‘विकासका नयाँ योजना नल्याई किन गाउँ आएको?’, ‘यो तपाईंले बनाएको बाटो होइन’ भन्दै उनीहरूमाथि प्रश्नको वर्षा गरियो। स्थानीयले विकास निर्माणका काममा असन्तुष्टि जनाउँदै सांसदसँग जवाफ मागे। केहीबेरको तनावपूर्ण अवस्थापछि सांसद रेग्मीले हात जोड्दै आफूलाई जान दिन आग्रह गरेका थिए। उक्त घटनाको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा भाइरल भयो।

त्यसको केही दिनमै रौतहट क्षेत्र नम्बर-४ का सांसद गणेश पौडेलमाथि अझ गम्भीर प्रकृतिको घटना भयो। साउन ७ गते राति गढीमाई नगरपालिका-४ पर्सा गाउँमा ‘जनतासँग सांसद’ कार्यक्रम सम्पन्न गरेर फर्किने क्रममा उनीमाथि कालो मसी छ्यापियो।

जुत्ता लगाउने क्रममा पछाडिबाट आएका केही अपरिचित व्यक्तिले कालो मसी प्रहार गरेर फरार भएका थिए। घटनापछि प्रहरीले अनुसन्धान सुरु गरेको छ भने आक्रमणकारीको खोजी भइरहेको बताइएको छ।

यसैबीच उदयपुर-१ का सांसद पारशमणि गेलाल पनि स्थानीयको आक्रोशबाट जोगिन सकेनन्। साउन ९ गते निर्वाचन क्षेत्रमा पुगेका उनलाई स्थानीयले ‘चिठ्ठामा परेको माननीय’ र ‘चाउचाउको कुपनजस्तो माननीय’ भन्दै व्यंग्य गरे।

उनीहरूले जनताको समस्या समाधानमा सांसद गम्भीर नभएको, सामाजिक सञ्जालमा चर्चा कमाउन मात्र सक्रिय रहेको आरोप लगाए। सांसद गेलालले भने कुनै प्रतिवाद नगरी हाँस्दै र संयमित प्रतिक्रिया दिँदै परिस्थितिलाई सामान्य बनाउने प्रयास गरेका थिए।

लगातार तीन जना सांसदमाथि फरक-फरक प्रकृतिका घटना भएपछि रास्वपाले औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छ। पार्टीका मुख्य सचेतक कवीन्द्र बुर्लाकोटीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा सांसद गणेश पौडेलमाथि भएको कालो मसी प्रहारको घटनाप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाइएको छ।

विज्ञप्तिमा लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा असहमति, आलोचना र विरोध गर्ने अधिकार सबै नागरिकलाई सुरक्षित भए पनि जनप्रतिनिधिमाथि हुने हिंसात्मक, अपमानजनक वा दुर्व्यवहारपूर्ण व्यवहार कुनै पनि हालतमा स्वीकार्य हुन नसक्ने उल्लेख गरिएको छ।

रास्वपाले यस्ता घटनाले विधिको शासन, लोकतान्त्रिक मूल्य-मान्यता र शान्तिपूर्ण राजनीतिक संस्कृतिमाथि प्रत्यक्ष प्रहार गर्ने जनाएको छ। पार्टीले घटनामा संलग्न व्यक्तिमाथि निष्पक्ष अनुसन्धान गरी कानुनी कारबाही गर्न सम्बन्धित निकायसँग माग पनि गरेको छ।

घटनाप्रति प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापाले पनि असहमति जनाएका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै उनले प्रतिनिधि सभा सदस्य गणेश पौडेलमाथि भएको आक्रमण निन्दनीय भएको बताएका छन्। उनले असहमति भए त्यसको अभिव्यक्ति संवाद, बहस र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै हिंसा, अपमान र आक्रमण कुनै पनि अवस्थामा स्वीकार्य नहुने बताएका छन्।

पछिल्ला घटनाले जनप्रतिनिधिप्रति जनताको बढ्दो असन्तुष्टि  छताछुल्ल देखिन्छ। निर्वाचनका बेला गरेका प्रतिबद्धता पूरा नभएको, विकास निर्माणका काम अपेक्षाअनुसार अघि नबढेको र जनतासँग नियमित सम्पर्क कमजोर भएको गुनासो विभिन्न स्थानमा सुनिन थालेको छ। यही असन्तुष्टि कतिपय ठाउँमा प्रत्यक्ष विरोध र आक्रोशका रूपमा देखिएको विश्लेषण भइरहेको छ।

यद्यपि राजनीतिक विश्लेषकहरू जनप्रतिनिधिको आलोचना र जवाफदेहिता लोकतन्त्रको स्वाभाविक अभ्यास भए पनि कालो मसी छ्याप्ने, बाटो छेक्ने, अपमान गर्ने वा शारीरिक रूपमा डर-त्रास सिर्जना गर्ने गतिविधिले लोकतान्त्रिक संस्कारलाई कमजोर बनाउने बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार जनताले आफ्ना प्रतिनिधिसँग प्रश्न सोध्ने, जवाफ माग्ने र असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने अधिकार राख्छन्, तर त्यसको माध्यम कानुन र लोकतान्त्रिक मर्यादाभित्र हुनुपर्छ।

प्रतिनिधि सभा बैठक स्थगित भएका बेला अधिकांश सांसद अहिले आफ्ना निर्वाचन क्षेत्रमा छन्। यस्तो अवस्थामा जनप्रतिनिधि र मतदाताबीचको सम्बन्ध, जनअपेक्षा र राजनीतिक उत्तरदायित्वको विषय थप चर्चामा आएको छ।

पछिल्ला घटनाले जनताका गुनासा सुन्ने र समाधान खोज्ने प्रभावकारी संयन्त्र आवश्यक रहेको सन्देश दिएको छ भने विरोध र असहमतिलाई पनि लोकतान्त्रिक मर्यादाभित्र राख्नुपर्ने चुनौतीलाई थप उजागर गरेको छ।