काठमाडौं। संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच बढेको सैन्य तनाव केही मत्थर हुने संकेत देखिएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटेको छ।

दुवै देशबीच युद्धविराम र रणनीतिक महत्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ पुनः सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्ने विषयमा वार्ता अघि बढ्ने अपेक्षाले सोमबार विश्व तेल बजारमा सकारात्मक प्रभाव परेको हो।

इरानमा १३ दिनसम्म सैन्य आक्रमण सञ्चालन गरेपछि अमेरिकाले सप्ताहन्तदेखि थप कारबाही रोक्ने निर्णय गरेको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूतले राष्ट्रपति ट्रम्पले कूटनीतिक समाधानका लागि वार्ताको ढोका खुला राख्दै केही समय दिएको बताएका छन्। त्यसको प्रतिक्रियामा इरानले पनि क्षेत्रीय मुलुकमाथि गरिरहेका प्रतिशोधात्मक आक्रमण रोक्ने घोषणा गरेको छ।

यस घटनाक्रमले खाडी क्षेत्रमा तेल ढुवानी गर्ने जहाजहरूको आवतजावतमा देखिएको जोखिम केही कम भएको विश्लेषण गरिएको छ। विशेषगरी विश्वकै महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ सुरक्षित हुने संकेतले ऊर्जा बजारमा राहत दिएको छ।

यसअघि इरानले ओमानी जलक्षेत्र हुँदै जाने केही पानीजहाजलाई लक्षित आक्रमण गरेपछि खाडी क्षेत्रमा तनाव चर्किएको थियो। त्यसपछि कमजोर बनेको युद्धविराम पूर्ण रूपमा भंग हुँदै अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य गतिविधि सुरु भएको थियो। यसले कूटनीतिक प्रयाससमेत प्रभावित भएको थियो।

तनाव ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ बाहिर पनि फैलिएको थियो। इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले लालसागर प्रवेश गर्ने प्रमुख समुद्री मार्ग बाब अल-मन्देब क्षेत्रमा साउदी अरबसँग सम्बन्धित पानीजहाजलाई निशाना बनाएपछि विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमाथि थप दबाब सिर्जना भएको थियो।

यही अस्थिरताका कारण गत साता ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य मे महिनायता पहिलोपटक प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलर नाघेको थियो। तर सप्ताहन्तमा युद्धको जोखिम कम हुने संकेत र समुद्री मार्ग खुला रहने अपेक्षापछि बजारको धारणा परिवर्तन भएको हो।

इरानले आइतबार ओमानसँग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ को व्यवस्थापन र जहाजहरूको सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्ने विषयमा सकारात्मक प्रगति भएको जनाएको थियो। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकायीका अनुसार वार्ता दुवै देशको सार्वभौम अधिकारको सम्मान गर्दै साझा सञ्चालन संयन्त्र विकास गर्ने दिशामा केन्द्रित रहेको छ।

यसैबीच, चीनको पहलमा पाकिस्तानले अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष शान्ति वार्ता पुनः सुरु गराउन कूटनीतिक प्रयास गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्।

युद्धको जोखिम घट्ने संकेतसँगै सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य सात प्रतिशतभन्दा बढीले घट्दै प्रतिब्यारेल ९० अमेरिकी डलरभन्दा तल झरेको थियो। विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्ला घटनाक्रमले ऊर्जा आपूर्तिमा देखिएको अनिश्चितता कम गरेको छ।

नेसनल अस्ट्रेलिया बैंककी अर्थविश्लेषक स्याली अल्डका अनुसार मध्यपूर्वमा तनाव कम हुने संकेतले लगानीकर्ताको विश्वास बढाएको छ। उनका अनुसार प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलरभन्दा माथिको तेल मूल्य दुवै पक्षका लागि आर्थिक रूपमा दबाबपूर्ण भएकाले कूटनीतिक समाधानतर्फ जाने सम्भावना बलियो बनेको छ।

तेलको मूल्य घटेसँगै विश्वव्यापी मुद्रास्फीति पुनः बढ्ने जोखिम केही कम भएको छ। यसले ब्याजदर थप बढ्न सक्ने आशंका पनि घटाएको विश्लेषण गरिएको छ। यसको सकारात्मक प्रभाव अधिकांश एसियाली सेयर बजारमा देखिएको छ।

यद्यपि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा भइरहेको तीव्र लगानीको प्रतिफल र दीर्घकालीन स्थायित्वप्रति लगानीकर्ताको चिन्ता भने अझै कायम छ। त्यसकै प्रभावस्वरूप दक्षिण कोरियाको सियोल सेयर बजारमा एक प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट आएको छ भने चिप निर्माता एसके हाइनिक्स र सामसुङका सेयरमा बिक्री दबाब देखिएको छ।

ताइपेई र सिङ्गापुरका सेयर बजार पनि ओरालो लागेका छन्।