काठमाडौं। भारतको बिहार राज्यको बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्रमा सम्पन्न उपनिर्वाचनले राज्यको राजनीतिक समीकरणमा नयाँ बहस सुरु गराएको छ।

लामो समयदेखि भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को प्रभाव रहेको यस क्षेत्रमा जन सुराज पार्टीका संस्थापक प्रशान्त किशोरले प्रभावशाली जित निकाल्दै तीन दशक पुरानो राजनीतिक परिदृश्य परिवर्तन गरेका छन्। उनको विजयलाई एउटा निर्वाचन क्षेत्रको परिणाम मात्र नभई बिहारको बदलिँदो राजनीतिक प्रवृत्तिको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

यो उपनिर्वाचन भाजपाका वरिष्ठ नेता नितिन नवीन राज्यसभामा निर्वाचित भएपछि रिक्त भएको सिटका लागि जुलाई ३० मा सम्पन्न भएको थियो। मतपरिणामअनुसार प्रशान्त किशोरले ६४ हजार १५१ मत प्राप्त गर्दै भाजपाका उम्मेदवार नीरज कुमारलाई १९ हजार ३२४ मतको फराकिलो अन्तरले पराजित गरे। नीरज कुमारको पक्षमा ४४ हजार ८२७ मत परेको थियो।

बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्रलाई सन् १९९५ देखि भाजपाको सुरक्षित निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा लिइँदै आएको थियो। विभिन्न चुनावमा दलगत समीकरण फेरिए पनि यस क्षेत्रमा भने भाजपाले लगातार आफ्नो प्रभाव कायम राखेको थियो। यही कारणले यसपटकको नतिजालाई सामान्य हार–जितभन्दा धेरै ठूलो राजनीतिक घटनाका रूपमा विश्लेषण गर्न थालिएको छ।

प्रशान्त किशोरको नेतृत्वमा रहेको जन सुराज पार्टीले पहिलोपटक यस क्षेत्रमा जित निकाल्नुले बिहारमा नयाँ राजनीतिक विकल्पप्रति मतदाताको आकर्षण बढिरहेको संकेत गरेको राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

प्रशान्त किशोर भारतीय राजनीतिमा लामो समयदेखि चुनावी रणनीतिकारका रूपमा परिचित छन्। उनले विभिन्न राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय दलका चुनावी अभियान सञ्चालन गर्दै आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका थिए। विशेषगरी सन् २०१४ को लोकसभा निर्वाचनमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको चुनावी रणनीति निर्माणमा उनको भूमिका निकै चर्चित बनेको थियो।

तर केही वर्षयता उनले सक्रिय राजनीतिमा प्रवेश गर्दै बिहार केन्द्रित जन सुराज अभियान सञ्चालन गरे। गाउँ–गाउँ पुगेर जनसंवाद, पदयात्रा र संगठन निर्माणमा केन्द्रित भएका किशोरले अन्ततः आफ्नै पार्टीमार्फत उल्लेखनीय निर्वाचन सफलता हासिल गरेका छन्। बाँकीपुरको विजयलाई उनको राजनीतिक जीवनको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।

विजयपछि सञ्चारकर्मीसँग प्रतिक्रिया दिँदै प्रशान्त किशोरले आफ्नो जितलाई स्थानीय निर्वाचनको सीमाभन्दा माथिको राजनीतिक सन्देश भएको बताए। उनले तीन दशकदेखि कायम रहेको भाजपाको प्रभाव छोटो अवधिको चुनावी अभियानबाट अन्त्य भएको उल्लेख गर्दै मतदाताले परिवर्तनको पक्षमा स्पष्ट जनादेश दिएको दाबी गरे।

उनले यो परिणामले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र गृहमन्त्री अमित शाहसम्म पनि सशक्त राजनीतिक सन्देश पुगेको टिप्पणी गरे।

यस उपनिर्वाचनको परिणाम जन सुराज पार्टीका लागि संगठन विस्तार र राजनीतिक विश्वसनीयता दुवै हिसाबले महत्वपूर्ण मानिएको छ। सीमित प्रभाव भएको मानिने दलले स्थापित राष्ट्रिय पार्टीलाई पराजित गरेपछि कार्यकर्तामा उत्साह थपिएको छ भने आगामी निर्वाचनका लागि पार्टीको मनोबल पनि उकासिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि जन सुराज पार्टीले यही ऊर्जा र जनसमर्थनलाई राज्यभर विस्तार गर्न सफल भयो भने आगामी बिहार विधानसभा निर्वाचनमा नयाँ राजनीतिक प्रतिस्पर्धा देखिन सक्छ।

बाँकीपुरसँगै सम्पन्न अन्य उपनिर्वाचनमा भने फरक–फरक परिणाम आएका छन्।

मध्यप्रदेशको डाटिया विधानसभा क्षेत्रमा कांग्रेसका घनश्याम सिंह विजयी भएका छन्। उनले भाजपाका आशुतोष तिवारीलाई ६ हजार १६ मतको अन्तरले पराजित गर्दै सिट कांग्रेसको पक्षमा पारे।

यता गुजरातको मञ्जपुर विधानसभा क्षेत्रमा भने भाजपाले आफ्नो प्रभाव कायम राख्यो। भाजपाका सतेन्द्रभाइ पटेलले कांग्रेसका भिखाभाई रबरीलाई करिब ३० हजार मतले पराजित गर्दै सहज जित हासिल गरे।

बाँकीपुरको नतिजाले आगामी बिहार विधानसभा निर्वाचनको राजनीतिक बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ। लामो समयदेखि एउटै दलको प्रभाव रहेको क्षेत्रमा आएको परिवर्तनले मतदाताको सोच र प्राथमिकतामा परिवर्तन भइरहेको संकेत गरेको छ।

यद्यपि एउटा उपनिर्वाचनकै आधारमा सम्पूर्ण राज्यको राजनीतिक चित्र निर्धारण गर्न सकिँदैन। तर प्रशान्त किशोरको यो सफलता जन सुराज पार्टीका लागि ठूलो उपलब्धि बनेको छ भने स्थापित राजनीतिक दलहरूका लागि पनि आफ्ना रणनीति पुनरावलोकन गर्ने संकेत दिएको छ।

आगामी दिनमा जन सुराज पार्टीले यस सफलतालाई राज्यव्यापी समर्थनमा रूपान्तरण गर्न सक्छ वा सक्दैन भन्ने प्रश्न अहिले बिहारको राजनीतिक वृत्तमा सबैभन्दा धेरै चासोका साथ हेरिएको विषय बनेको छ।

यदि पार्टीले आफ्नो संगठन विस्तार र जनविश्वासलाई निरन्तर मजबुत बनाउन सक्यो भने बिहारको आगामी निर्वाचनमा नयाँ राजनीतिक ध्रुवीकरण देखिन सक्ने सम्भावना बलियो बनेको विश्लेषण भइरहेको छ।