काठमाडौं। भारतीय स्थल सेनाका प्रधानसेनापति जनरल धिराज सेठ आइतबार काठमाडौं आउँदैछन्।

प्रधानसेनापति बनेपछि उनको यो पहिलो नेपाल भ्रमण हो। उनी  आइतवार अपराह्न करिब ४ बजे काठमाडौं आइपुग्ने कार्यक्रम छ।

औपचारिक रूपमा उनको भ्रमणको मुख्य उद्देश्य नेपालका राष्ट्रपतिबाट मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहण गर्नु हो। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सोमबार शीतल निवासमा आयोजना हुने विशेष समारोहमा सेठलाई नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा प्रदान गर्नेछन्।

तर पाँचदिने नेपाल भ्रमणलाई मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहण गर्ने औपचारिक कार्यक्रममै सीमित गरेर हेर्न सकिने अवस्था छैन।

प्रधानसेनापति बनेको करिब डेढ महिनामै नेपाललाई पहिलो विदेश गन्तव्य बनाउनु र नयाँ नेपाली प्रधानसेनापति जनरल अशोकराज सिग्देलको निमन्त्रणामा आउनुले भ्रमणलाई सैन्य सम्बन्धको नियमित प्रोटोकलभन्दा केही बढी अर्थपूर्ण बनाएको छ।

भारतीय सेनाका अनुसार भ्रमणका क्रममा नेपाल-भारतबीचको परम्परागत सैन्य सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने तथा द्विपक्षीय सैन्य सहकार्यका विषयमा छलफल हुनेछ। काठमाडौं बसाइँका क्रममा सेठले नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति सिग्देलसँग भेटवार्ता गर्नेछन्।

भेटमा दुई देशका सेनाबीचको सहयोग, तालिम, संयुक्त सैन्य अभ्यास, विपद् व्यवस्थापन, शान्ति स्थापना तथा अन्य सैन्य सहकार्यका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाल र भारतका सेनाबीच उच्च तहमा नियमित सम्पर्क रहँदै आएको छ। नयाँ प्रधानसेनापति नियुक्त भएपछि एकअर्काको देशमा भ्रमण गर्ने तथा मानार्थ महारथीको दर्जा दिने परम्परा पनि यही सम्बन्धको महत्वपूर्ण हिस्सा हो। सन् १९५० देखि कायम रहेको यो परम्पराअनुसार भारतीय प्रधानसेनापति सेठले नेपालबाट मानार्थ महारथीको दर्जा पाउन लागेका हुन्।

यसअघि नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देलले पनि भारतको मानार्थ महारथीको दर्जा प्राप्त गरिसकेका छन्। सन् २०२४ डिसेम्बरमा भारत भ्रमणका क्रममा भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुले उनलाई भारतीय सेनाको मानार्थ जनरलको दर्जा प्रदान गरेकी थिइन्।

तर यसपटक सेठको भ्रमणलाई चासोका साथ हेरिनुको अर्को कारण नेपालको बदलिएको राजनीतिक परिवेश पनि हो। नयाँ सरकार गठनपछिको अवस्थामा भारतका उच्च सुरक्षा अधिकारी नेपाल आउन लागेका छन्। त्यसैले उनले नेपाली राजनीतिक तथा सुरक्षा नेतृत्वसँग गर्ने भेटवार्ता र उठाउने विषयमा पनि चासो बढेको छ।

सेठले प्रधानमन्त्री तथा रक्षामन्त्री बालेन्द्र शाहसँग भेटवार्ता गर्ने चर्चा रहे पनि प्रधानमन्त्रीसँगको भेट भ्रमण तालिकामा औपचारिक रूपमा निश्चित भइसकेको स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

परम्परागत रूपमा नेपाल आउने भारतीय सेनापतिले प्रधानमन्त्रीसँग शिष्टाचार भेट गर्ने गरेका कारण यसपटक त्यो भेट हुन्छ कि हुँदैन भन्ने विषय पनि चासोको विषय बनेको छ।

प्रधानमन्त्रीसँग भेट भएमा सैन्य सहकार्यसँगै दुई देशबीचको समग्र सुरक्षा सम्बन्धका विषयमा समेत छलफल हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि त्यसलाई राजनीतिक सन्देशका रूपमा व्याख्या गर्नुअघि दुवै पक्षबाट सार्वजनिक हुने औपचारिक एजेन्डा र भेटवार्ताका विषयलाई आधार मान्नुपर्ने हुन्छ।

सेठले सैनिक मञ्च टुँडिखेल पुगेर वीर सैनिकप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने कार्यक्रम पनि छ। त्यसपछि उनले प्रधानसेनापति सिग्देलसँग औपचारिक भेटवार्ता गर्नेछन्।

करिब चार दशक लामो सैनिक सेवामा रहेका सेठले भारतीय सेनाका उपप्रधानसेनापति तथा दक्षिणी कमान्डका कमान्डरलगायत महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालिसकेका छन्। उनले गत जुन ३० मा भारतीय सेनाको ३१औँ प्रधानसेनापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका हुन्।

त्यसैले सेठको नेपाल भ्रमणलाई एकातिर दुई देशका सेनाबीचको पुरानो परम्पराको निरन्तरता मान्न सकिन्छ भने अर्कोतिर नयाँ सैन्य नेतृत्वबीच आगामी सहकार्यको दिशा तय गर्ने अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ।

मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहण गर्नु भ्रमणको औपचारिक कारण भए पनि पाँच दिनको बसाइँमा हुने उच्चस्तरीय भेटवार्ता र छलफलले भ्रमणको वास्तविक महत्व निर्धारण गर्नेछ।