काठमाडौं। संयुक्त राष्ट्रसंघको नयाँ महासचिव चयन प्रक्रिया निर्णायक चरणतर्फ अघि बढेको छ । वर्तमान महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसको दोस्रो पाँचवर्षे कार्यकाल आगामी डिसेम्बर ३१ मा सकिँदैछ ।

त्यसअघि नयाँ महासचिव छान्न सुरक्षा परिषद्मा उम्मेदवारहरूको समर्थन परीक्षण भइरहेको छ ।

हाल आठ जना उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा छन् । संयुक्त राष्ट्रसंघको आधिकारिक विवरणअनुसार चयन प्रक्रिया २५ नोभेम्बर २०२५ मा औपचारिक रूपमा सुरु भएको थियो ।

सुरक्षा परिषद्का १५ सदस्यले २१ अगस्टमा दोस्रोपटक गोप्य ‘स्ट्र पोल’ गरेका छन् । यसमा गुयानाकी क्यारोलिन रोड्रिग्स–बिर्केटले ८ समर्थन मत पाएर सबैभन्दा अगाडि देखिएकी छन् । कोस्टारिकाकी रेबेका ग्रिन्स्पान र अर्जेन्टिनाका राफेल मारियानो ग्रोसीले ७–७ समर्थन मत पाएका छन् ।

यसअघि ३० जुलाईमा भएको पहिलो ‘स्ट्र पोल’मा ग्रिन्स्पान १० समर्थन मतसहित पहिलो स्थानमा थिइन् । रोड्रिग्स–बिर्केटले ९ र ग्रोसीले ७ समर्थन मत पाएका थिए ।

‘स्ट्र पोल’ औपचारिक निर्वाचन भने होइन । यो सुरक्षा परिषद्का सदस्य राष्ट्रहरूले उम्मेदवारप्रतिको आफ्नो धारणा बुझ्न गर्ने अनौपचारिक र गैरबाध्यकारी मतदान हो । सदस्यहरूले उम्मेदवारलाई ‘समर्थन’, ‘असमर्थन’ वा ‘कुनै धारणा छैन’ मध्ये एक विकल्पमार्फत आफ्नो धारणा जनाउँछन् ।

आठ उम्मेदवार

संयुक्त राष्ट्रसंघको पछिल्लो आधिकारिक सूचीमा रेबेका ग्रिन्स्पान, राफेल मारियानो ग्रोसी, म्याकी साल, क्यारोलिन रोड्रिग्स–बिर्केट, मारिया फर्नान्डा एस्पिनोसा, मिशेल बाचेलेट, ओलारा ओटुन्नु र इभोन्ने ए–बाकी गरी आठ जना उम्मेदवार छन् ।

ग्रिन्स्पान कोस्टारिकाकी पूर्वउपराष्ट्रपति तथा संयुक्त राष्ट्र व्यापार तथा विकास सम्मेलनकी महासचिव हुन् । पहिलो ‘स्ट्र पोल’मा उनी सबैभन्दा अगाडि थिइन् ।

रोड्रिग्स–बिर्केट गुयानाकी पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री तथा संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि गुयानाकी स्थायी प्रतिनिधि हुन् । दोस्रो ‘स्ट्र पोल’मा सबैभन्दा बढी समर्थन पाएपछि उनको उम्मेदवारी अहिले थप चर्चामा आएको छ ।

ग्रोसी अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका महानिर्देशक हुन् भने म्याकी साल सेनेगलका पूर्वराष्ट्रपति हुन् । एस्पिनोसा इक्वेडोरकी पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री तथा संयुक्त राष्ट्र महासभाकी पूर्वअध्यक्ष हुन् । बाचेलेट चिलीकी पूर्वराष्ट्रपति तथा पूर्वसंयुक्त राष्ट्र मानवअधिकार उच्चायुक्त हुन् । ओटुन्नु युगान्डाका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री तथा संयुक्त राष्ट्रसंघका पूर्वउपमहासचिव हुन् । ए–बाकी इक्वेडोरकी अनुभवी कूटनीतिज्ञ हुन् र उनी अगस्टमा आठौँ उम्मेदवारका रूपमा दौडमा प्रवेश गरेकी हुन् ।

कसरी छानिन्छन् महासचिव ?

संयुक्त राष्ट्रसंघको महासचिव प्रत्यक्ष जनमतबाट निर्वाचित हुँदैनन् । सुरक्षा परिषद्ले एक उम्मेदवारलाई महासभासमक्ष सिफारिस गर्छ र महासभाले नियुक्त गर्छ । संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रको धारा ९७ अनुसार सुरक्षा परिषद्को सिफारिस यस प्रक्रियाको निर्णायक चरण हो ।

१५ सदस्यीय सुरक्षा परिषद्मा उम्मेदवारलाई औपचारिक रूपमा सिफारिस गर्न कम्तीमा ९ समर्थन मत आवश्यक हुन्छ । साथै, पाँच स्थायी सदस्य अमेरिका, चीन, रुस, बेलायत र फ्रान्समध्ये कुनै एकले भिटो प्रयोग गरे उम्मेदवारी अघि बढ्न सक्दैन ।

त्यसैले दोस्रो ‘स्ट्र पोल’मा रोड्रिग्स–बिर्केटले सबैभन्दा बढी ८ समर्थन मत पाए पनि उनी अझै आवश्यक ९ मतको सीमाभन्दा तल छिन् । ग्रिन्स्पान र ग्रोसी पनि ७–७ मतमै छन् । यसले प्रतिस्पर्धा अझै खुला रहेको देखाउँछ ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले भने नयाँ महासचिव चयन प्रक्रिया पारदर्शिता र समावेशिताका सिद्धान्तमा अघि बढिरहेको जनाएको छ ।