सन् १९३० को दशकमा स्पेनमा भएको गृहयुद्धको पृष्ठभूमिबाट सुरु हुने फिल्मले हिंसा र त्रासबीच पनि प्रेम तथा स्वतन्त्रताको चाहना कसरी जीवित रहन्छ भन्ने देखाउँछ। यसको कथावाचनमा युद्धको विभीषिका, यौनिक पहिचानका कारण भोग्नुपर्ने विभेद र विगतका घटनाले वर्तमानमा पार्ने प्रभावलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

निर्देशकद्वय जाभियर काल्भो र जाभियर अम्ब्रोसीको सिर्जनात्मक दृष्टिकोणमा आधारित यस फिल्मले स्पेनी कवि तथा नाटककार फेदेरिको गार्सिया लोर्कासँग सम्बन्धित साहित्यिक तथा ऐतिहासिक सन्दर्भलाई पनि समेटेको छ। फिल्मको मुख्य विशेषता फरक समयका तीन पात्रको जीवनलाई एउटै कथात्मक सूत्रमा जोड्नु हो।

‘ला बोला नेग्रा’को कथावस्तु सन् १९३२, १९३७ र २०१७ का घटनामा केन्द्रित छ। यी तीन कालखण्डमार्फत फिल्मले समलिङ्गी व्यक्तिले फरक सामाजिक तथा राजनीतिक परिस्थितिमा सामना गर्नुपरेका चुनौतीलाई प्रस्तुत गर्छ।

सन् १९३७ को कथामा सेबास्टियन नामका पुरुष स्पेनी गृहयुद्धका क्रममा फ्रान्कोको सेनामा भर्ती हुन्छन्। आफूले सुरक्षा दिइरहेको एक बन्दीसँग प्रेममा परेपछि उनी आफ्नो भावना र युद्धको कठोर वास्तविकताबीच द्वन्द्वमा पर्छन्। उनको कथाले हिंसात्मक परिस्थितिमा पनि प्रेम र मानवीय संवेदना कसरी कायम रहन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ।

सन् १९३२ को कथामा कार्लोस नामका सम्पन्न परिवारका युवक छन्। उनको यौनिकताबारे फैलिएको हल्लाका कारण प्रतिष्ठित क्यासिनो क्लबले उनलाई सदस्यता दिन अस्वीकार गर्छ। यस घटनाले यौनिक पहिचानका आधारमा व्यक्तिलाई सामाजिक अवसर र प्रतिष्ठाबाट वञ्चित गरिने अवस्थालाई उजागर गर्छ।

तेस्रो कथा सन् २०१७ मा अघि बढ्छ। अल्बेर्तो नामका इतिहासकार तथा अनुसन्धानकर्ताले टाढिएका हजुरबुबाबाट सम्पत्ति प्राप्त गरेपछि आफ्नो पारिवारिक इतिहासको खोजी सुरु गर्छन्। अनुसन्धानका क्रममा उनी विगतका घटनासँग परिचित हुँदै परिवारको इतिहास र आफ्नै जीवनलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट बुझ्न थाल्छन्।

यी तीन कथा फरक समयका भए पनि तिनको साझा विषय पहिचानअनुसार बाँच्न खोज्ने व्यक्तिले समाजबाट सामना गर्नुपर्ने अवरोध हो। फिल्मले इतिहासका घटनालाई वर्तमानसँग जोड्दै सामाजिक स्मृति र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताबीचको सम्बन्ध केलाउँछ।

फिल्ममा समलिङ्गी व्यक्तिमाथि हुने हिंसा, सामाजिक बहिष्कार र मौनताको संस्कृतिलाई कठोर रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। सन् १९३२ को कथामा एक युवा समलिङ्गी पुरुषलाई कुटेर मारिएको र उनको शव सहरको चोकमा सय दिनसम्म बेवारिसे अवस्थामा छाडिएको घटना उल्लेख छ। यस्तो घटनाले समाजमा व्याप्त पूर्वाग्रहले व्यक्तिको जीवन र सम्मानमाथि कति गम्भीर असर पार्न सक्छ भन्ने देखाउँछ।

तर ‘ला बोला नेग्रा’ उत्पीडनको चित्रणमा मात्र सीमित छैन। यसले प्रेम, शारीरिक आकर्षण, आत्मस्वीकृति र खुसी खोज्ने मानवीय चाहनालाई पनि महत्त्व दिन्छ। सामाजिक मान्यताका कारण आफ्नो पहिचान लुकाउन बाध्य भएका व्यक्तिको अनुभव प्रस्तुत गर्दै फिल्मले स्वतन्त्र रूपमा जीवन बाँच्न पाउने अधिकारको पक्षमा आवाज उठाउँछ।

समलिङ्गी समुदायको इतिहासमा मौनता र सामाजिक दबाबले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। फिल्मले यही मौनतालाई तोड्दै प्रेम र पहिचानका अनुभवलाई सार्वजनिक बहसको विषय बनाउँछ। यस अर्थमा यसको कथा केवल विगतको पुनर्कथन नभई सामाजिक स्वीकृति र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताबारेको विमर्श पनि हो।

यस सन्दर्भमा ‘ब्रोकब्याक माउन्टेन’को चर्चा पनि सान्दर्भिक हुन्छ। उक्त फिल्मले सन् २००६ मा उत्कृष्ट फिल्मको ओस्कार जित्न सकेन; पुरस्कार ‘क्र्यास’ले प्राप्त गरेको थियो। यस घटनाले समलिङ्गी प्रेमका कथा र मुख्यधाराको फिल्म उद्योगमा तिनको स्वीकार्यताबारे लामो समयदेखि चलिरहेको बहसलाई सम्झाउँछ।

फिल्मको प्रभावकारी पक्षमध्ये कलाकारको अभिनय पनि एक हो। सेबास्टियनको भूमिका स्पेनी संगीतकार आल्भारो लाफुएन्ते काल्भोले निर्वाह गरेका छन्। गितारिकादेलाफुएन्ते नामले परिचित उनी संगीतका क्षेत्रमा चिनिएका कलाकार हुन्।

सेबास्टियनको पात्रले युद्धको भय, पहिचान सार्वजनिक हुने डर र प्रेमको चाहनाबीच संघर्ष गर्छ। यस्तो भावनात्मक द्वन्द्वलाई संवेदनशील रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्नु पात्रको विश्वसनीयताका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। फिल्मको मौलिक संगीतमा पनि लाफुएन्तेको योगदान रहेको बताइएको छ।

अल्बेर्तोको भूमिकामा कार्लोस गोन्जालेज देखिएका छन्। पारिवारिक इतिहासको खोजीमा लाग्ने उनको पात्रले विगतका घटनालाई बुझ्ने क्रममा परिवारसँगको सम्बन्ध र आफ्नै जीवनप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन गर्दै जान्छ। आमाको भूमिका निर्वाह गरेकी लोला दुएन्याससँगका दृश्यले कथाको भावनात्मक पक्षलाई बल पुर्‍याउँछन्।

फिल्ममा ग्लेन क्लोज र पेनेलोपे क्रुजजस्ता चर्चित कलाकार पनि छन्। क्लोजले अल्बेर्तोलाई अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने अमेरिकी प्राज्ञको भूमिका निर्वाह गरेकी छन् भने क्रुजले सैनिकहरू आउनेजाने बारमा क्याबरे गीत प्रस्तुत गर्ने नाइटक्लब गायिकाको भूमिका निभाएकी छन्।

निर्देशकद्वयले समलिङ्गी पात्रको भूमिकामा समलिङ्गी कलाकारलाई प्राथमिकता दिने दृष्टिकोणबारे पनि चर्चा गरेका छन्। यसले पात्रको पहिचान र कलाकारको अनुभवबीच सम्बन्ध स्थापित गर्ने प्रयासलाई देखाउँछ। यद्यपि, अभिनयको प्रभावकारिता कलाकारको व्यक्तिगत पहिचानमा मात्र निर्भर हुँदैन; पात्रको बुझाइ, अभिनय क्षमता र प्रस्तुतिको विश्वसनीयता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

‘ला बोला नेग्रा’को अर्को उल्लेखनीय पक्ष यसको दृश्य प्रस्तुति हो। परित्यक्त गाउँ, ऐतिहासिक परिवेश र कृत्रिम सेटको प्रयोगमार्फत फिल्मले फरक समयका कथालाई छुट्टाछुट्टै दृश्यात्मक पहिचान दिएको छ।

छायाङ्कनमा पात्रको मनोवैज्ञानिक अवस्था र कथाको वातावरणअनुसार दृश्यको शैली परिवर्तन गरिएको छ। सैनिकहरूको शवले भरिएको ट्रकलाई माथिबाट देखाइएको दृश्यले युद्धको भयावहता र अनिश्चिततालाई उजागर गर्छ। त्यसैगरी, धुवाँले भरिएको अँध्यारो बारमा कार्लोस नाचिरहेको दृश्यले सामाजिक दबाबबीचको आकर्षण र स्वतन्त्रताको चाहनालाई प्रस्तुत गर्छ।

हिउँले ढाकिएको मैदानको स्थिर दृश्यले भने एक्लोपन र उदासीको अनुभूति गराउँछ। यस्ता दृश्यले संवादमा मात्र निर्भर नभई दृश्य संरचनामार्फत पात्रको आन्तरिक अवस्था व्यक्त गर्ने प्रयास गर्छन्।

निर्देशकद्वयले ‘द इङ्लिस प्यासेन्ट’ र ‘टाइटानिक’जस्ता भव्य सिनेम्याटिक प्रस्तुति भएका फिल्मबाट प्रेरणा लिएको बताएका छन्। ती फिल्मको प्रभावलाई आफ्नै ऐतिहासिक तथा सामाजिक विषयवस्तुसँग जोड्ने प्रयास ‘ला बोला नेग्रा’को दृश्यात्मक शैलीमा देख्न सकिन्छ।

फिल्मको निर्माण बजेट २० मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा कम रहेको विवरण सही भएमा सीमित स्रोतमा ऐतिहासिक परिवेश र विस्तृत कथालाई दृश्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नु यसको उल्लेखनीय उपलब्धि मान्न सकिन्छ। तर निर्माण बजेट, छायाङ्कन प्रविधि र निर्माणसम्बन्धी विवरणलाई आधिकारिक स्रोतबाट पुष्टि गर्नु आवश्यक छ। 

‘ला बोला नेग्रा’को ओस्कार सम्भावनाबारे चर्चा गर्दा समीक्षात्मक प्रशंसा, फिल्म महोत्सवमा प्राप्त पुरस्कार, दर्शकको समर्थन र व्यावसायिक प्रदर्शनलाई अलग-अलग रूपमा हेर्नुपर्छ। यी पक्षले फिल्मको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच बढाउन सक्छन्, तर उत्कृष्ट फिल्मको ओस्कार जित्ने सुनिश्चित आधार भने होइनन्।

क्रिस्टोफर नोलनको ‘द ओडिसी’जस्ता ठूला निर्माणसँग यसको तुलना गरिए पनि दुवै फिल्मको विषयवस्तु, प्रस्तुति र पुरस्कार रणनीति फरक हुन सक्छ। ओस्कारको वास्तविक प्रतिस्पर्धा मूल्याङ्कन गर्न सम्बन्धित वर्षका योग्य फिल्म, आधिकारिक मनोनयन र पुरस्कार अभियानसम्बन्धी तथ्य आवश्यक हुन्छन्।

‘ला बोला नेग्रा’को महत्त्व पुरस्कारको सम्भावनामा मात्र सीमित छैन। समलिङ्गी व्यक्तिका अनुभवलाई ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसँग जोड्दै यसले प्रेम, हिंसा, सामाजिक बहिष्कार र आत्मस्वीकृतिका विषयलाई पर्दामा ल्याउँछ। समाजले लामो समयसम्म दबाएका आवाज र पहिचानलाई दृश्यात्मक अभिव्यक्ति दिनु नै यस किसिमको सिनेमाको महत्त्वपूर्ण योगदान हो।

अन्ततः फिल्मको सफलता त्यसले कति पुरस्कार जित्छ भन्ने प्रश्नले मात्र निर्धारण गर्दैन। यसले दर्शकलाई इतिहासका अन्याय सम्झाउन, सामाजिक पूर्वाग्रहबारे सोच्न र प्रत्येक व्यक्तिको प्रेम तथा पहिचानलाई सम्मान गर्न प्रेरित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।