काठमाडौं । साउदी अरबमा रहेका विमानस्थल तथा तेल पूर्वाधारलाई लक्षित गरी आक्रमणका घटना बढ्दै गएपछि अमेरिकाले आफ्ना कर्मचारीलाई तत्काल देश छाड्न निर्देशन दिएको छ। साउदी अरबको पूर्वी सहर दमामस्थित किङ फहद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको पछिल्लो आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने आठ जना घाइते भएका छन्। यस घटनापछि खाडी क्षेत्रमा सुरक्षा जोखिम थप बढेको छ।

साउदी अरबको नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (जीएसीए) का अनुसार आक्रमणमा घाइते भएकामध्ये केहीको अवस्था गम्भीर रहेको छ। उनीहरूलाई उपचारका लागि अस्पताल लगिएको छ। विमानस्थलमा भएको आक्रमणमा कुन प्रकारको हतियार प्रयोग गरिएको थियो र त्यसको पछाडि कुन समूहको संलग्नता थियो भन्नेबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

साउदी अरबका महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारलाई लक्षित गरी लगातार आक्रमण हुन थालेपछि त्यहाँ रहेका विदेशी कूटनीतिक नियोग तथा कर्मचारीको सुरक्षालाई लिएर चिन्ता बढेको छ। विशेषगरी विमानस्थल, तेल प्रशोधन तथा भण्डारण केन्द्र र ऊर्जा उत्पादनसँग सम्बन्धित संरचनामाथि आक्रमण हुन थालेपछि क्षेत्रीय सुरक्षाको अवस्था थप संवेदनशील बनेको हो।

अमेरिकी कर्मचारी र परिवारलाई देश छाड्न निर्देशन

साउदी अरबमा सुरक्षा जोखिम बढेको आकलन गर्दै अमेरिकाले त्यहाँस्थित आफ्ना कूटनीतिक नियोगमा कार्यरत कर्मचारी तथा उनीहरूका परिवारलाई देश छाड्न निर्देशन दिएको छ। अमेरिकी प्रशासनको यो कदमले साउदी अरबमा विकसित भइरहेको सुरक्षा अवस्थालाई वासिङ्टनले गम्भीर रूपमा लिएको संकेत गरेको छ।

रोयटर्सका अनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूले खाडी क्षेत्रका अन्य केही कूटनीतिक नियोगमा कार्यरत कर्मचारीका परिवारलाई समेत फिर्ता लैजाने तयारी गरेका छन्। यद्यपि, कुन–कुन देशमा रहेका नियोगबाट परिवार फिर्ता बोलाउने निर्णय गरिएको हो भन्नेबारे विस्तृत विवरण उपलब्ध छैन।

विदेशमा रहेका आफ्ना नागरिक तथा कर्मचारीको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा यात्रा सीमित गर्ने, कर्मचारीको आवागमन घटाउने र आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा सार्ने कदम चाल्ने गर्छ। साउदी अरबमा पछिल्ला आक्रमणका घटनापछि कर्मचारीलाई देश छाड्न दिइएको निर्देशन पनि त्यही सुरक्षा व्यवस्थाको हिस्सा भएको देखिन्छ।

रियादस्थित अमेरिकी दूतावासले यसअघि नै सुरक्षा सतर्कता जारी गर्दै साउदी अरबमाथि थप आक्रमण हुन सक्ने चेतावनी दिएको थियो। उक्त चेतावनीमा यमनका हुथी विद्रोहीबाट थप आक्रमणको जोखिम हुन सक्ने उल्लेख गरिएको थियो।

अमेरिकी कर्मचारीलाई देश छाड्न निर्देशन दिइएको घटनाले साउदी अरबमा रहेका विदेशी नागरिकको सुरक्षाबारे थप प्रश्न खडा गरेको छ। यद्यपि, यस्तो निर्देशन जारी हुनुको अर्थ सबै क्षेत्रमा तत्काल आक्रमण हुने निश्चित भएको भन्ने होइन। यो सम्भावित जोखिमको मूल्याङ्कनका आधारमा चालिएको सावधानीपूर्ण कदम हो।

अरामकोको तेल संरचना पनि निशानामा

साउदी अरबको तेल पूर्वाधारमाथि भएको पछिल्लो आक्रमणको प्रयासले विश्व ऊर्जा बजारसँग सम्बन्धित चिन्ता पनि बढाएको छ। साउदी अरबको हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले शेइबा तेल क्षेत्रमा रहेको साउदी अरामकोको संरचनालाई लक्षित गरी आएको ड्रोन निष्क्रिय बनाएको दाबी गरिएको छ। उक्त घटनामा दुई जनाको मृत्यु भएको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ।

शेइबा साउदी अरबको महत्त्वपूर्ण तेल उत्पादन क्षेत्रमध्ये एक हो। यहाँका ऊर्जा संरचनामा क्षति पुगेमा त्यसको प्रभाव तेल उत्पादन तथा आपूर्तिमा पर्न सक्ने भएकाले यस्ता आक्रमणलाई क्षेत्रीय सुरक्षाको विषयमा मात्र सीमित गरेर हेर्न सकिँदैन।

साउदी अरब विश्वको प्रमुख तेल उत्पादक तथा निर्यातक मुलुकमध्ये पर्छ। त्यसैले त्यहाँका तेल क्षेत्र, प्रशोधन केन्द्र र निर्यातसम्बन्धी संरचनाको सुरक्षा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। तेल उत्पादनमा अवरोध आउने जोखिम बढेमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्यमा उतारचढाव आउन सक्ने चिन्ता पनि बढ्छ।

तर, आक्रमणको प्रयास हुनु र त्यसले वास्तविक रूपमा तेल उत्पादन वा निर्यातमा अवरोध पुर्‍याउनु फरक विषय हुन्। शेइबा क्षेत्रमा भएको घटनाबाट उत्पादन तथा आपूर्तिमा कति असर परेको छ भन्नेबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक नभएसम्म त्यसको आर्थिक प्रभाव निश्चित रूपमा आकलन गर्न सकिँदैन।

तेल पूर्वाधारलाई लक्षित गर्ने आक्रमणले साउदी अरबको सुरक्षा व्यवस्थामाथि चुनौती थप्नुका साथै ऊर्जा आपूर्तिसँग जोडिएका अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक गतिविधिमा समेत जोखिम सिर्जना गर्न सक्छ।

विमानस्थलमाथि दोहोरिँदै आक्रमण

दमामस्थित किङ फहद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको पछिल्लो घटनाभन्दा अघि पनि साउदी अरबका विमानस्थलमाथि आक्रमण भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। साउदी अरबले अक्टोबर ११ मा रियादस्थित किङ खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणमा एक जनाको मृत्यु र ११ जना घाइते भएको जनाएको थियो।

त्यसअघि अक्टोबर १० मा सोही विमानस्थलमा भएको अर्को आक्रमणमा १२ जनाको मृत्यु भएको र ३०० भन्दा बढी व्यक्ति घाइते भएको विवरण दिइएको थियो।

यदि यी विवरणहरू पुष्टि भएका छन् भने छोटो अवधिमै प्रमुख विमानस्थलहरूमा भएका आक्रमणले साउदी अरबको नागरिक उड्डयन सुरक्षामा गम्भीर चुनौती सिर्जना गरेको देखिन्छ। विमानस्थलहरू यात्रु आवागमनका केन्द्र मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, पर्यटन, कूटनीतिक गतिविधि र आपत्कालीन सेवाका लागि पनि महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार हुन्।

विमानस्थलमा आक्रमण हुँदा यात्रुको ज्यान जोखिममा पर्ने मात्र नभई उडान सञ्चालन, कार्गो ढुवानी र अन्तर्राष्ट्रिय आवागमनसमेत प्रभावित हुन सक्छ। सुरक्षा जोखिम बढेपछि उडान तालिका परिवर्तन गर्नुपर्ने, विमानस्थलमा अतिरिक्त सुरक्षा व्यवस्था लागू गर्नुपर्ने वा केही सेवा अस्थायी रूपमा रोक्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यद्यपि, पछिल्ला घटनामा प्रयोग गरिएका हतियार, आक्रमणको प्रकृति र जिम्मेवार पक्षबारे विस्तृत जानकारी सार्वजनिक नभएकाले सबै घटनालाई एउटै समूह वा एउटै योजनासँग जोडेर निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन।

यमनको द्वन्द्व र साउदी अरबमाथिको सुरक्षा चुनौती

साउदी अरबका विमानस्थल र तेल पूर्वाधारमाथि आक्रमणका घटना बढ्नुको पृष्ठभूमिमा यमनको लामो समयदेखिको द्वन्द्व रहेको छ। यमनमा हुथी विद्रोही र साउदी अरबको समर्थन प्राप्त सरकारबीचको संघर्षले वर्षौंदेखि क्षेत्रीय सुरक्षालाई प्रभावित पार्दै आएको छ।

यमनमा सन् २०१४ मा हुथी विद्रोहीले राजधानी सानासहित देशका महत्त्वपूर्ण भूभागमा नियन्त्रण विस्तार गरेपछि द्वन्द्व थप चर्किएको थियो। त्यसपछि सन् २०१५ मा साउदी अरबको नेतृत्वमा बनेको गठबन्धनले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारको समर्थनमा सैन्य हस्तक्षेप सुरु गरेको थियो।

यस द्वन्द्वका क्रममा साउदी अरब र यमनबीचको सीमावर्ती क्षेत्रमा मात्र नभई साउदी अरबका अन्य स्थानलाई समेत लक्षित गरी ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमणका घटना भएका छन्। यस्ता आक्रमणले नागरिक पूर्वाधार, ऊर्जा संरचना र सुरक्षा प्रतिष्ठानलाई जोखिममा पार्दै आएका छन्।

हुथी विद्रोहीसँग ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र प्रयोग गर्ने क्षमता रहेको छ। तर, पछिल्ला विमानस्थल तथा तेल पूर्वाधारसम्बन्धी प्रत्येक घटनामा उनीहरूको संलग्नता पुष्टि भएको छ वा छैन भन्ने विषय छुट्टाछुट्टै प्रमाणका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

रियादस्थित अमेरिकी दूतावासले हुथी विद्रोहीबाट थप आक्रमण हुन सक्ने चेतावनी दिएको भए पनि दमाम विमानस्थलमा भएको पछिल्लो आक्रमणको जिम्मेवारी कसले लिएको हो भन्ने स्पष्ट भएको छैन। त्यसैले घटनाको जिम्मेवारी र प्रयोग गरिएको हतियारबारे आधिकारिक अनुसन्धान महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

खाडी क्षेत्रमा बढ्दो असुरक्षाको सम्भावित प्रभाव

साउदी अरबमा सुरक्षा जोखिम बढ्दा त्यसको प्रभाव देशभित्र मात्र सीमित नहुन सक्छ। खाडी क्षेत्र विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, हवाई यातायात र लाखौँ विदेशी कामदारको रोजगारीसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ।

साउदी अरबमा ठूलो संख्यामा विदेशी कामदार कार्यरत छन्। नेपाली नागरिक पनि त्यहाँ रोजगारीका लागि जाने प्रमुख समूहमा पर्छन्। त्यसैले विमानस्थल, तेल क्षेत्र तथा अन्य महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारमाथि आक्रमणका घटना बढेमा त्यहाँ रहेका विदेशी कामदार र उनीहरूका परिवारमा चिन्ता बढ्न सक्छ।

तर, पछिल्ला घटनाबाट नेपाली नागरिक प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् वा छैनन् भन्नेबारे उपलब्ध विवरणमा स्पष्ट जानकारी छैन। त्यस विषयमा सम्बन्धित नेपाली कूटनीतिक नियोगको आधिकारिक सूचना आवश्यक हुन्छ।

त्यस्तै, साउदी अरबमा तेल आपूर्तिसम्बन्धी संरचनामा क्षति पुग्ने अवस्था आएमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य प्रभावित हुन सक्छ। तेलको मूल्य बढ्दा यातायात खर्च, हवाई इन्धन र अन्य उत्पादन लागतमा असर पर्न सक्ने भएकाले आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएका मुलुकले पनि त्यसको प्रभाव अनुभव गर्न सक्छन्।

यद्यपि, तेलको मूल्यमा हुने परिवर्तन आक्रमणका घटनामा मात्र निर्भर हुँदैन। विश्वव्यापी माग, उत्पादनको अवस्था, भण्डारण, व्यापारिक मार्गको सुरक्षा र प्रमुख उत्पादक मुलुकहरूको नीतिले पनि मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्छन्।

अब साउदी अरबको सुरक्षा अवस्था कता?

विमानस्थल र तेल पूर्वाधारमाथि आक्रमणका घटना दोहोरिनु, अमेरिकी कर्मचारीलाई देश छाड्न निर्देशन दिइनु र थप आक्रमणको चेतावनी जारी हुनुले साउदी अरबको सुरक्षा अवस्था गम्भीर निगरानीको विषय बनेको छ।

अबको अवस्थामा आक्रमणको जिम्मेवारी कसले लिन्छ, साउदी अरबले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली कसरी परिचालन गर्छ र अमेरिकासहितका साझेदार मुलुकले सुरक्षा जोखिमको जवाफमा कस्ता कदम चाल्छन् भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।

त्यसैगरी, यमनको द्वन्द्व थप चर्किन्छ वा तनाव कम गर्ने कूटनीतिक प्रयास अघि बढ्छ भन्ने कुराले पनि आगामी सुरक्षा अवस्थालाई प्रभावित गर्न सक्छ। सैन्य कारबाही र प्रत्याक्रमण बढ्दै गएमा नागरिक पूर्वाधार तथा सर्वसाधारणको सुरक्षामा थप जोखिम उत्पन्न हुन सक्छ।

हालका घटनाले साउदी अरबका प्रमुख पूर्वाधारको सुरक्षा र खाडी क्षेत्रको स्थिरतामाथि प्रश्न उठाएका छन्। तर, आक्रमणको जिम्मेवारी, क्षतिको वास्तविक अवस्था र आगामी सुरक्षा कदमबारे आधिकारिक विवरण स्पष्ट हुँदै गएपछि मात्रै परिस्थितिको पूर्ण आकलन गर्न सकिनेछ।

नोट: यो समाचार उपलब्ध गराइएको विवरणका आधारमा विस्तार गरिएको हो। यसमा उल्लिखित मिति, हताहतीको संख्या र आक्रमणको जिम्मेवारीसम्बन्धी विवरण स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरिएको छैन। प्रकाशनअघि सम्बन्धित आधिकारिक निकाय तथा विश्वसनीय समाचार स्रोतबाट तथ्य जाँच गर्नु उपयुक्त हुन्छ।