काठमाडौं । उच्च कोलेस्ट्रोलयुक्त खानाले रगतबाट हानिकारक कोलेस्ट्रोल हटाउने कलेजोको क्षमता कमजोर बनाउने तथ्य वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका छन्। अमेरिकाका अनुसन्धानकर्ताहरूले यस प्रक्रियामा संलग्न नयाँ जैविक मार्ग पहिचान गर्दै त्यसलाई अवरुद्ध गर्दा मुसाको रगतमा खराब कोलेस्ट्रोल (एलडीएल) को मात्रा उल्लेख्य रूपमा घटाउन सफल भएका छन्। यो खोजले मुटुको विफलताको उपचारका लागि विकास गरिएको तर पछि रोकिएको एउटा प्रयोगात्मक औषधिलाई कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणमा प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना देखाएको छ।

कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्दा मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोगको जोखिम बढ्छ। यसलाई नियन्त्रण गर्न स्टाटिनलगायतका औषधि प्रयोग हुँदै आए पनि सबै बिरामीमा अपेक्षित प्रभाव देखिँदैन। कतिपयले औषधिको दुष्प्रभाव सहन नसक्ने समस्या पनि छ। यस्तो अवस्थामा कलेजोले कोलेस्ट्रोल हटाउने प्रक्रियालाई लक्षित गर्ने नयाँ उपायले उपचारको वैकल्पिक बाटो खोल्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको विश्वास छ।

अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया सान डिएगो स्कुल अफ मेडिसिनका वैज्ञानिकहरूले गरेको अध्ययनअनुसार कलेजोका कोषको सतहमा रहेका एलडीएल रिसेप्टरले रगतमा भएको खराब कोलेस्ट्रोललाई समातेर कोषभित्र लैजान्छन्। त्यसपछि कलेजोले त्यसलाई प्रशोधन गर्छ। यी रिसेप्टरको सङ्ख्या पर्याप्त हुँदा रगतबाट कोलेस्ट्रोल हटाउने क्षमता बढ्छ। तर उच्च कोलेस्ट्रोलयुक्त खानाले यही प्रक्रियालाई कमजोर बनाउने जैविक संयन्त्र सक्रिय पार्ने अध्ययनले देखाएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले यस प्रक्रियामा ‘राल’ नामक प्रोटिन र क्याथेप्सिन ए (सीटीएसए) नामक इन्जाइमको भूमिका पहिचान गरेका छन्। खानाबाट कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्दा राल प्रोटिनको गतिविधि सक्रिय हुन्छ। यसले सीटीएसएसँग सम्बन्धित प्रक्रियामार्फत कलेजोका कोषमा रहेका एलडीएल रिसेप्टरको सङ्ख्या घटाउन मद्दत गर्छ। परिणामस्वरूप कलेजोको कोलेस्ट्रोल हटाउने क्षमता कमजोर हुन्छ र रगतमा खराब कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्न सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले सीटीएसए इन्जाइमको गतिविधि रोक्ने औषधि प्रयोग गर्दा एलडीएल रिसेप्टरलाई स्थिर राख्न सके। यससँगै मुसाको रगतमा एलडीएल कोलेस्ट्रोलको मात्रा उल्लेख्य रूपमा घटेको थियो। यो नतिजाले सीटीएसएलाई लक्षित गरेर कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण गर्न सकिने सम्भावना देखाएको छ।

अध्ययनका वरिष्ठ लेखक तथा प्राध्यापक एलन साल्टियलका अनुसार उच्च कोलेस्ट्रोलयुक्त खानाले कलेजोको कोलेस्ट्रोल हटाउने क्षमतामा असर पार्छ भन्ने कुरा पहिलेदेखि नै थाहा भए पनि त्यसको कारण पूर्ण रूपमा स्पष्ट थिएन। नयाँ अनुसन्धानले कलेजोको यो क्षमता कमजोर हुनुको एउटा महत्त्वपूर्ण जैविक कारण उजागर गरेको उनको भनाइ छ।

यस खोजको अर्को विशेष पक्ष भनेको सीटीएसएलाई रोक्ने प्रयोगात्मक औषधि यसअघि नै विकास भइसकेको हुनु हो। उक्त औषधि मुटुको विफलताको सम्भावित उपचारका रूपमा अघि बढाइएको थियो र मानवमा प्रारम्भिक सुरक्षा परीक्षणसमेत पूरा गरेको थियो। तर रणनीतिक कारणले यसको विकास रोकिएको थियो। अब अनुसन्धानकर्ताहरूले उक्त औषधिलाई उच्च कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका लागि थप परीक्षण गर्न सकिने सम्भावना देखेका छन्।

मानवमा प्रारम्भिक सुरक्षा परीक्षण पूरा भइसकेकाले औषधिलाई दोस्रो चरणको क्लिनिकल परीक्षणमा लैजान सहज हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर मुसामा देखिएको कोलेस्ट्रोल घटाउने प्रभाव मानिसमा पनि देखिन्छ भन्ने प्रमाण अझै उपलब्ध छैन। औषधि मानिसका लागि प्रभावकारी र सुरक्षित छ कि छैन भन्ने पुष्टि गर्न थप परीक्षण आवश्यक हुनेछ।

साल्टियलका अनुसार नयाँ जैविक मार्गलाई लक्षित गर्ने औषधिको प्रभावकारिता क्लिनिकल परीक्षणबाट पुष्टि गर्न सकेमा उच्च कोलेस्ट्रोल भएका बिरामीका लागि नयाँ उपचार विकल्प उपलब्ध हुन सक्छ। अध्ययनले तत्कालै नयाँ औषधि प्रयोग गर्न सकिने निष्कर्ष भने दिएको छैन, तर भविष्यमा कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणका थप उपाय विकास गर्ने आधार प्रस्तुत गरेको छ।