एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग सम्भावित शान्ति सम्झौता भए पनि इरानको अत्यधिक संवर्धित युरेनियम रुस वा चीनलाई हस्तान्तरण गर्ने व्यवस्था आफूलाई स्वीकार्य नहुने बताएका छन् ।

ह्वाइट हाउसमा बुधबार आयोजित मन्त्रिपरिषद् बैठकमा बोल्दै ट्रम्पले यस्तो संकेत दिएका हुन् । उनले स्पष्ट शब्दमा भने, ‘होइन, म त्यस्तो व्यवस्थासँग सहज हुनेछैन ।’

पछिल्ला केही सातादेखि अमेरिका र इरानबीच पश्चिम एसियामा जारी तनाव तथा युद्ध अन्त्यका लागि विभिन्न कूटनीतिक प्रयास चलिरहेका बेला ट्रम्पको यो अभिव्यक्तिलाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।

यसअघि विश्वकै सबैभन्दा ठूलो आणविक हतियार भण्डार रहेको रुसले इरानको संवर्धित युरेनियम शान्ति सम्झौताको हिस्साका रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा लिन सक्ने संकेत दिएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार चीनले पनि उक्त सामग्री व्यवस्थापन गर्न चासो देखाउन सक्ने अनुमान गरिएको थियो ।

तर ट्रम्पले इरानको युरेनियम तेस्रो मुलुकमा पठाउने अवधारणालाई अस्वीकार गर्दै त्यसलाई सुरक्षित रूपमा नष्ट गरिनुपर्ने अडान दोहोर्‍याएका छन् । उनले सोमबार आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ‘ट्रुथ सोसल’मा लेख्दै इरानको संवर्धित युरेनियम अमेरिका, इरानभित्रै वा अन्य कुनै स्वीकार्य स्थानमा नष्ट गरिने बताएका थिए ।

बुधबारको बैठकमा ट्रम्पले अमेरिका इरानमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्ने वा आर्थिक सहायता दिने विषयमा कुनै छलफल नभएको पनि स्पष्ट पारे ।

उनले भने, ‘न प्रतिबन्ध हटाउने कुरा भइरहेको छ, न पैसा दिने कुरा । उनीहरूले आफ्नो भनेको पैसा अहिले हाम्रो नियन्त्रणमा छ र हामी त्यसलाई नियन्त्रणमै राख्नेछौं ।’

ट्रम्पका अनुसार इरानले ‘सही व्यवहार’ गरेपछि मात्रै अमेरिकाले भविष्यमा कुनै निर्णय लिन सक्नेछ । उनले अहिले तत्काल आर्थिक राहत वा सम्पत्ति फुकुवा गर्ने कुनै योजना नरहेको स्पष्ट संकेत दिएका हुन् ।

अमेरिका र इरानबीच जारी तनावका कारण विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ । विशेषगरी पश्चिम एसियाको अस्थिरताले ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुने चिन्ता बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उकालो लागेको हो ।

यद्यपि अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले बैठकमा अमेरिका अझै कूटनीतिक समाधानको पक्षमा रहेको बताएपछि तेल बजारमा केही शान्ति देखिएको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणमा उल्लेख गरिएको छ । रुबियोले ‘अमेरिका कूटनीतिलाई सफल हुने हरेक अवसर दिन चाहन्छ’ बताएका थिए ।

ट्रम्पले रणनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील मानिने हर्मुज जलयोजकको विषयमा पनि कडा अडान प्रस्तुत गरेका छन् । उनले इरानलाई उक्त जलमार्गमाथि नियन्त्रण दिने कुनै पनि अस्थायी वा दीर्घकालीन सम्झौता स्वीकार नगर्ने बताएका हुन् ।

हर्मुज जलयोजक विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख मार्गमध्ये एक मानिन्छ । विश्वको ठूलो परिमाणमा तेल यही मार्ग हुँदै ढुवानी हुने भएकाले यहाँको तनावले अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्ने गर्छ ।

ट्रम्पले भने, ‘यो जलयोजक सबैका लागि खुला रहनेछ । हामी यसको निगरानी गर्नेछौं, तर कसैले पनि यसलाई नियन्त्रण गर्ने छैन ।’

उनको भनाइलाई अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सुरु गरेको सैन्य दबाब तथा पश्चिम एसियामा आफ्नो रणनीतिक प्रभाव कायम राख्ने नीतिसँग जोडेर हेरिएको छ ।

पछिल्ला तीन महिनादेखि पश्चिम एसियामा जारी तनावले क्षेत्रीय सुरक्षा, विश्व व्यापार, तेल आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा गम्भीर असर पारिरहेको छ । अमेरिका र इरानबीच कुनै अस्थायी सम्झौता भए पनि आणविक कार्यक्रम, प्रतिबन्ध, ऊर्जा मार्ग र क्षेत्रीय प्रभावको विषयमा अझै गहिरो अविश्वास कायम रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।