काठमाडौं। सुत्नुअघि केही समय मोबाइल फोन चलाउने बानी अहिले धेरै मानिसको दैनिकीको हिस्सा बनेको छ। 

दिनभरको व्यस्ततापछि राति मात्रै फुर्सद हुने भएकाले कतिपय मानिस सामाजिक सञ्जाल चलाउने, भिडियो हेर्ने वा साथीभाइसँग च्याट गर्ने गर्छन्।

तर स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार यो बानीले निद्राको गुणस्तरमा मात्र नभई शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा समेत नकारात्मक असर पार्न सक्छ।

विभिन्न अध्ययनहरूले मोबाइल, ट्याब्लेट र ल्यापटपको स्क्रिनबाट निस्कने नीलो प्रकाश (ब्लु लाइट) ले शरीरको प्राकृतिक जैविक घडी (बायोलोजिकल क्लक) मा असर पार्ने देखाएका छन्।

यो प्रकाशले शरीरमा उत्पादन हुने मेलाटोनिन नामक हर्मोनको स्रावलाई प्रभावित बनाउँछ। मेलाटोनिनलाई शरीरलाई निद्राको सङ्केत दिने प्रमुख हर्मोनका रूपमा लिइन्छ।

राति लामो समयसम्म मोबाइल प्रयोग गर्दा मस्तिष्क सक्रिय रहन्छ, जसका कारण सहज रूपमा निद्रा लाग्न कठिन हुन्छ। निद्रा लागे पनि बारम्बार ब्युँझने समस्या देखिन सक्छ। यस्तो अवस्था लामो समयसम्म रहिरहेमा अनिद्रा (इन्सोम्निया) को जोखिम बढ्न सक्ने स्वास्थ्य विज्ञहरूको भनाइ छ।

पर्याप्त र गुणस्तरीय निद्रा नपाउँदा बिहान उठेपछि पनि शरीरले आराम महसुस गर्न सक्दैन। दिनभरि थकान, सुस्ती, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ र काममा उत्साह नहुने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। लगातार यस्तो अवस्था रहनु स्वास्थ्यका लागि चेतावनीको सङ्केत हुन सक्छ।

लामो समयसम्म मोबाइलको स्क्रिन हेर्दा आँखामा अत्यधिक तनाव पर्न सक्छ। यसले आँखामा सुख्खापन, जलन, धमिलो देखिने, टाउको दुख्ने तथा दृष्टिसम्बन्धी अन्य समस्या निम्त्याउन सक्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार अत्यधिक स्क्रिन प्रयोगले कम उमेरमै चस्माको आवश्यकता पर्ने सम्भावना पनि बढाउन सक्छ।

सुत्नुअघि सामाजिक सञ्जाल स्क्रोल गर्ने वा विभिन्न नोटिफिकेशन हेर्ने बानीले मस्तिष्कलाई आराम गर्ने अवसर दिँदैन। यसले तनाव, चिन्ता, बेचैनी तथा मनोभावमा उतारचढाव (मुड स्विङ) आउने समस्या बढाउन सक्छ। विशेषगरी नकारात्मक समाचार वा भावनात्मक सामग्री हेर्दा मानसिक दबाब अझ बढ्न सक्ने बताइन्छ।

स्वास्थ्य विज्ञहरूले सुत्नुभन्दा कम्तीमा एक घण्टा अगाडि मोबाइल, ट्याब्लेट वा अन्य डिजिटल उपकरण प्रयोग बन्द गर्न सुझाव दिएका छन्। सुत्ने समयलाई सहज बनाउन मोबाइलको सट्टा पुस्तक पढ्ने, हल्का संगीत सुन्ने वा ध्यान (मेडिटेसन) गर्ने जस्ता गतिविधि उपयोगी हुन सक्छन्।

त्यस्तै, शयनकक्षमा मोबाइल राख्ने बानी कम गर्नु, राति अनावश्यक नोटिफिकेशन बन्द गर्नु र नियमित सुत्ने तथा उठ्ने समय कायम गर्नु पनि स्वस्थ निद्राका लागि लाभदायक मानिन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार पर्याप्त र गुणस्तरीय निद्रा स्वस्थ जीवनशैलीको आधार भएकाले रातिको स्क्रिन समय नियन्त्रण गर्नु आजको डिजिटल युगमा आवश्यक बन्दै गएको छ।