काठमाडौं। ३२औँ विश्व आदिवासी दिवसका अवसरमा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ (नेफिन)ले काठमाडौंमा विविध कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।

‘प्राप्त अधिकारको रक्षा आजको आवश्यकता, पहिचानसहितको समावेशी र न्यायपूर्ण नेपाल निर्माणमा हाम्रो साझा प्रतिबद्धता’ भन्ने मूल नाराका साथ आइतबार विभिन्न कार्यक्रमसहित दिवस मनाइएको हो।

संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् १९९४ देखि अगस्ट ९ लाई अन्तर्राष्ट्रिय विश्व आदिवासी दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको छ। नेपालमा पनि हरेक वर्ष आदिवासी जनजाति समुदायले आफ्नो मौलिक पहिचान, भाषा, संस्कृति, परम्परा तथा अधिकारका सवाललाई केन्द्रमा राखेर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएका छन्।

यस वर्षको दिवसका अवसरमा काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा आदिवासी जनजाति समुदायको सांस्कृतिक विविधता प्रदर्शनसँगै संविधानले सुनिश्चित गरेका अधिकारको कार्यान्वयन, समानुपातिक समावेशिता र पहिचानका विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाइएको छ।

दिवसको मुख्य कार्यक्रमअन्तर्गत काठमाडौंको भृकुटीमण्डपबाट सांस्कृतिक झाँकीसहितको र्‍याली निकालिएको थियो। विभिन्न आदिवासी जनजाति समुदायका सहभागी मौलिक भेषभूषामा सजिएर परम्परागत बाजागाजा, गीत तथा नृत्यसहित र्‍यालीमा सहभागी भएका थिए।

र्‍याली भृकुटीमण्डपबाट सुरु भई भद्रकाली, सहिदगेट, सुन्धारा, वीर अस्पताललगायत क्षेत्र हुँदै खुलामञ्च पुगेको थियो। र्‍यालीमा सहभागी विभिन्न समुदायले आफ्ना मौलिक संस्कृति, परम्परा र पहिचान झल्काउने प्रस्तुति दिएका थिए।

नेवार, मगर, तामाङ, शेर्पा, गुरुङ, थकाली, दुरा, माझी, याख्खा, राजवंशी, सुनुवार, ह्योल्मोलगायत विभिन्न समुदायको सहभागिताले र्‍यालीलाई बहुसांस्कृतिक स्वरूप दिएको थियो।

खुलामञ्चमा पुगेपछि र्‍याली मूल समारोहमा परिणत भएको थियो। मूल समारोहमा विभिन्न आदिवासी जनजाति समुदायको कला, संस्कृति, भाषा, परम्परा र जीवनशैली झल्काउने सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गरिएका छन्।

परम्परागत गीत, नृत्य, बाजागाजा तथा मौलिक सांस्कृतिक प्रस्तुतिले कार्यक्रमलाई उत्सवमय बनाएको थियो। विभिन्न समुदायले आफ्ना पुस्तौँदेखिका सांस्कृतिक अभ्यास र परम्परालाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्दै संरक्षण र पुस्तान्तरणको सन्देशसमेत दिएका थिए।

महासंघका अनुसार काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न जिल्लाबाट ठूलो संख्यामा आदिवासी जनजाति समुदायका प्रतिनिधि, युवा, महिला, विद्यार्थी, कलाकार तथा सांस्कृतिक समूह कार्यक्रममा सहभागी भएका छन्।

कार्यक्रममा सरकारी अधिकारी, राजनीतिक दलका प्रतिनिधि, कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधि, नागरिक समाज, मानवअधिकारकर्मी, शिक्षाविद्, कलाकार तथा सञ्चारकर्मीको समेत सहभागिता रहेको महासंघले जनाएको छ।

विश्व आदिवासी दिवसलाई केवल सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा मात्र नभई आदिवासी जनजाति समुदायका अधिकार र सरोकारका विषय उठाउने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिइएको छ।

महासंघले संविधानमा सुनिश्चित गरिएका आदिवासी जनजातिका अधिकार व्यवहारमा प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुनुपर्नेमा जोड दिएको छ। समानुपातिक तथा समावेशी प्रतिनिधित्व, मातृभाषामा शिक्षा, भूमि तथा प्राकृतिक स्रोतमा अधिकार, सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणलगायत विषयलाई महासंघले प्राथमिकतामा राखेको छ।

आदिवासी जनजाति समुदायको पहिचान भाषा, संस्कृति, परम्परा र भूमिसँग जोडिएको भन्दै यी पक्षको संरक्षण र अधिकारको सुनिश्चितता बिना समावेशी र न्यायपूर्ण समाज निर्माण सम्भव नहुने महासंघको धारणा छ।

नेपालका आदिवासी जनजाति समुदायले लामो समयदेखि राजनीतिक प्रतिनिधित्व, सामाजिक न्याय, आर्थिक अवसर तथा सांस्कृतिक अधिकारका विषय उठाउँदै आएका छन्। विश्व आदिवासी दिवसका अवसरमा यी विषयलाई पुनः राष्ट्रिय बहसमा ल्याउने प्रयास गरिएको छ।

महासंघले आदिवासी समुदायको परम्परागत ज्ञान, सीप र प्राकृतिक स्रोतसँगको सम्बन्धलाई संरक्षण गर्दै आधुनिक विकास प्रक्रियामा समेत उनीहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने बताउँदै आएको छ।

विशेषगरी प्राकृतिक स्रोत तथा भूमि उपयोगका विषयमा स्थानीय र आदिवासी समुदायको अधिकार तथा सहभागितालाई सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग पनि दिवसका अवसरमा उठाइएको छ।

दिवसको अवसरमा खुलामञ्चमा सांस्कृतिक कार्यक्रमसँगै विभिन्न आदिवासी जनजाति समुदायका रैथाने परिकार, हस्तकला तथा स्थानीय उत्पादनको प्रदर्शनीसमेत आयोजना गरिएको छ।

विभिन्न समुदायका मौलिक भेषभूषा, हस्तकलाका सामग्री, स्थानीय उत्पादन तथा सांस्कृतिक सामग्री प्रदर्शनमा राखिएका छन्। फुड फेस्टिबलमार्फत विभिन्न समुदायका परम्परागत तथा रैथाने परिकारसमेत सहभागीलाई परिचित गराइएको छ।

यस्ता गतिविधिले सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षणसँगै स्थानीय उत्पादन, सीप र परम्परागत ज्ञानलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यसमेत बोकेको आयोजकको भनाइ छ।

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक भएकाले यहाँका विभिन्न समुदायको मौलिक पहिचानको संरक्षणलाई राष्ट्रिय एकताको आधारका रूपमा लिनुपर्ने सन्देश दिवसका कार्यक्रममार्फत दिइएको छ।

विभिन्न समुदायका मानिस आफ्ना फरक–फरक पहिचान, भाषा, भेषभूषा र संस्कृतिसहित एउटै कार्यक्रममा सहभागी हुनु आफैंमा नेपालको सामाजिक तथा सांस्कृतिक विविधताको प्रतिनिधित्व भएको आयोजकको बुझाइ छ।

महासंघले प्राप्त अधिकारको संरक्षण गर्दै बाँकी अधिकारका लागि लोकतान्त्रिक र संवैधानिक माध्यमबाट आवाज उठाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। पहिचानसहितको समावेशी, समानतामूलक र न्यायपूर्ण समाज निर्माणका लागि राज्य र आदिवासी जनजाति समुदायबीच निरन्तर संवाद र सहकार्य आवश्यक रहेकोमा पनि जोड दिइएको छ।

यसरी काठमाडौंमा आयोजित ३२औँ विश्व आदिवासी दिवसले सांस्कृतिक उत्सवसँगै आदिवासी जनजाति समुदायका अधिकार, पहिचान र समावेशिताका सवाललाई पुनः सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा ल्याएको छ।

तस्वीरहरू: 

तस्बिर : सुर्याम्स उप्रेती/नेपाल फोटो लाइब्रेरी