काठमाडौं । भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखाको पर्यटन क्षेत्रमा मात्रै ५२ अर्ब १३ करोड ६५ लाख ७६ हजार ५०० रुपैयाँ बराबरको क्षति पुर्‍याएको प्रारम्भिक अध्ययनले देखाएको छ।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले गठन गरेको ‘भोटेकोशी हिमबाढी क्षति मूल्यांकन समिति’ले तयार पारेको प्रारम्भिक प्रतिवेदनले बाढीबाट होटल तथा रेस्टुरेन्ट, पर्यटकीय सवारीसाधन, पदमार्ग, सम्पदा, पर्यटन पूर्वाधार, राफ्टिङ तथा क्याम्पिङ साइटमा ठूलो क्षति पुगेको देखाएको हो।

नेपाल पर्यटन बोर्डका सञ्चालक समिति सदस्य सहदेव धमलाको संयोजकत्वमा गठित समितिले बाढी प्रभावित क्षेत्रको स्थलगत अध्ययन गरी क्षतिको विवरण संकलन गरेको थियो।

प्रतिवेदनअनुसार भोटेकोशी र त्रिशूली नदी आसपासका क्षेत्रमा रहेका २०७ होटल तथा रेस्टुरेन्टमा मात्रै १९ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको छ। रेस्टुरेन्ट क्षेत्रमा थप १ अर्ब ३८ करोड तथा पर्यटन प्रयोजनका सवारीसाधनमा १ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।

त्यस्तै, पदमार्गमा ५ करोड, सम्पदा तथा पर्यटकीय संरचनामा १ अर्ब १२ करोड र राफ्टिङ तथा क्याम्पिङ साइटमा १५ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

बाढीको असर भौतिक संरचनामा मात्र सीमित नभई पर्यटन व्यवसायको आम्दानीमा समेत परेको छ। प्रभावित होटल तथा रेस्टुरेन्टबाट विदेशी पर्यटकमार्फत हुने आम्दानीमा मात्रै १४ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।

त्यसैगरी, लाङटाङ क्षेत्रमा हुने व्यावसायिक कारोबारमा १ अर्ब २७ करोड तथा आन्तरिक पर्यटनबाट हुने आम्दानीमा १९ करोड ८७ लाख रुपैयाँ बराबरको असर परेको समितिले जनाएको छ।

बाढीबाट भोटेकोशी तथा त्रिशूली करिडोरका पर्यटकीय संरचना क्षतिग्रस्त भएपछि आगामी पर्यटकीय गतिविधिमा समेत असर पर्ने व्यवसायीहरूको चिन्ता छ। पर्यटकीय पूर्वाधार पुनर्निर्माण गर्न समय लाग्ने भएकाले प्रभावित क्षेत्रको पुनरुत्थानसँगै सुरक्षित वैकल्पिक गन्तव्यको प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) का अध्यक्ष सागर पाण्डेले प्रभावित क्षेत्रमा पर्यटकीय गतिविधि पुनः सञ्चालनका लागि सुरक्षित वैकल्पिक मार्ग र गन्तव्य पहिचान गर्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार विपद्पछि अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन बजारमा नेपालको सुरक्षा अवस्थाबारे सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

तिब्बततर्फको नाकासमेत बाढीबाट प्रभावित भएकाले त्यसको असर नेपालका केही प्रमुख ट्रेकिङ रुटमा परेको पाण्डेको भनाइ छ। पर्यटन व्यवसायलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रबीच समन्वय आवश्यक रहेको उनले बताए।

नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्स (नाट्टा) का अध्यक्ष भरतजंग पाण्डेले पुनरुत्थानका लागि बाह्य सहयोगको मात्रै प्रतीक्षा नगरी पर्यटन क्षेत्रका सबै सरोकारवाला एकजुट हुनुपर्ने बताए।

भोटेकोशी र त्रिशूली करिडोर नेपालको महत्वपूर्ण पर्यटकीय क्षेत्र भएकाले क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनर्निर्माणसँगै अन्य सुरक्षित गन्तव्यको प्रवर्द्धनलाई पनि समानान्तर रूपमा अघि बढाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।

बाढीबाट पर्यटन क्षेत्रमा भएको क्षतिको प्रारम्भिक विवरणले पुनर्निर्माण र पुनरुत्थानका लागि ठूलो स्रोत आवश्यक पर्ने देखाएको छ। होटल तथा रेस्टुरेन्टदेखि पदमार्ग, सम्पदा र साहसिक पर्यटनका संरचनासम्म क्षति पुगेकाले पर्यटन क्षेत्रलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउन तत्कालीन राहतसँगै दीर्घकालीन पुनर्निर्माण योजना आवश्यक देखिएको छ।