काठमाडौं । पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशम्शेर जबरालाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिनुको पछाडि गम्भीर कारण रहेको दाबी गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयसम्बद्ध एक स्रोतका अनुसार जबरामाथि सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन मुद्दालाई प्रभावित पार्न आर्थिक लेनदेन गरेको, जेनजी समूहका केही व्यक्तिलाई सरकारविरुद्ध गतिविधिका लागि उक्साएको र पछिल्लो समय राजनीतिक चलखेलमा सक्रिय भएको आरोप छ।

‘जबरामाथि विचाराधीन मुद्दामा चलखेल गरेको र त्यसक्रममा आर्थिक लेनदेनसमेत भएको सूचना सरकारसम्म पुगेको थियो,’ स्रोतले नेपाल वान एचडीसँग भन्यो, ‘त्यसपछि उनको गतिविधिमाथि निगरानी बढाइएको हो।’

स्रोतका अनुसार अदालतका नियुक्ति, विचाराधीन मुद्दा तथा न्यायिक प्रक्रियामा आफ्नो प्रभाव प्रयोग गर्न खोजेको सूचना सुरक्षा निकाय र सरकारी तहमा पुगेको थियो।  

जबरामाथिको अर्को आरोप जेनजी समूहसँग जोडिएको छ। सरकारी स्रोतका अनुसार उनले केही जेनजी समूहसँग सम्पर्क बढाउँदै सरकारविरुद्ध गतिविधिका लागि उनीहरूलाई प्रोत्साहित गरेका थिए।

‘जेनजी समूहका केही व्यक्तिसँग उनको सम्पर्क बढेको थियो। सरकारविरुद्ध गतिविधि गर्न प्रोत्साहित गरेको सूचना पनि सुरक्षा निकायसम्म पुगेको थियो,’ स्रोतले दाबी गर्‍यो।

पछिल्लो समय विभिन्न राजनीतिक तथा न्यायिक व्यक्तिसँग जबराको बाक्लिएको भेटघाटलाई पनि सुरक्षा निकायले चासोका रूपमा लिएको स्रोतको भनाइ छ। उनले आफूलाई भावी प्रधानमन्त्रीका रूपमा प्रस्तुत गर्दै विभिन्न राजनीतिक शक्ति केन्द्रसँग सम्पर्क बढाएको दाबी गरिएको छ।

बालेन नेतृत्वको सरकारविरुद्ध राजनीतिक वातावरण बनाउन खोजेको, सरकार परिवर्तन भए आफू प्रधानमन्त्री बन्ने हिसाबले देशी तथा विदेशी शक्ति केन्द्रसँग उठबस बढाएको र विभिन्न राजनीतिक समूहसँग सम्पर्कमा रहेको आरोप उनीमाथि लगाइएको छ।

त्यस्तै, प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापनाको राजनीतिक प्रयासमा संलग्न भएको, विभिन्न नेतासँग राजनीतिक विकल्पबारे छलफल गरेको र सरकार परिवर्तनको सम्भावनासँग जोडिएका गतिविधिमा सक्रिय रहेको आरोपसमेत उनीमाथि लगाइएको छ।

जबरामाथि अदालतमा विचाराधीन मुद्दामा चासो र हस्तक्षेप गर्न खोजेको आरोप पनि छ। विशेषगरी टेरामक्स प्रकरण तथा वीरगन्जका मेयर राजेशमान सिंहसँग सम्बन्धित मुद्दाका सरोकारवालासँग फैसला वा सुनुवाइअघि भेटघाट गरेको दाबी स्रोतले गरेको छ।

बाँसबारीस्थित निवासबाट राजनीतिक तथा न्यायिक भेटघाट चलाउँदै महत्वपूर्ण मुद्दामा जोडिएका व्यक्तिहरूसँग सम्पर्क बढाएको आरोपसमेत लगाइएको छ।

पुराना विवाद पनि

प्रधानन्यायाधीश रहँदा जबरामाथि न्यायालयमा विचौलियाको प्रभाव बढाएको, ‘बेन्च सपिङ’ र न्यायिक सेटिङलाई प्रश्रय दिएको तथा न्यायिक प्रक्रियामा अनधिकृत प्रभाव प्रयोग गरेको आरोप लागेको थियो। कार्यपालिकामा समेत भागबण्डा खोजेको आरोप उनीमाथि लाग्यो।

तत्कालीन देउवा सरकारमा सांसदसमेत नरहेका गजेन्द्र हमाल उद्योग वाणिज्यमन्त्री बनेपछि उनलाई जबराको कोटाबाट मन्त्री बनाइएको आरोप लागेको थियो।

रञ्जन कोइराला प्रकरणमा पनि जबराको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको थियो। पत्नी गीता ढकालको हत्या अभियोगमा दोषी ठहर भएका तत्कालीन डीआईजी रञ्जन कोइरालाको २० वर्षको कैद घटाएर ८ वर्ष ६ महिना कायम गर्ने फैसला जबराको इजलासले गरेको थियो। उक्त फैसला पछि सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले उल्टाउँदै २० वर्षकै कैद कायम गरेको थियो।

जबराको न्यायिक आचरणलाई लिएर महाभियोगसमेत दर्ता भएको थियो। २०७८ फागुन १ गते प्रतिनिधिसभामा उनीविरुद्ध महाभियोग प्रस्ताव दर्ता भएपछि उनी निलम्बित भएका थिए।

उनको कार्यकालमा न्यायालयभित्र असन्तुष्टि बढेको, नेपाल बार आन्दोलनमा उत्रिएको र न्यायाधीशहरूले इजलास बहिष्कार गरेको विषय पनि उनीमाथि लागेका आरोप र विवादसँग जोडिँदै आएको छ।

१२ घण्टे घटनाक्रम

पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशम्शेर जबरालाई मध्यराति महाराजगञ्जस्थित निवासबाट प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर करिब १२ घण्टासम्म टेकुस्थित उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयमा राख्यो।

प्रहरीले भने जबरालाई पक्राउ नभई सुरक्षाका लागि सुरक्षित स्थानमा ल्याइएको दाबी गर्यो। अपराध अनुसन्धान कार्यालयका प्रमुख एसएसपी सन्तोष खड्काका अनुसार जबरामाथि आक्रमण हुनसक्ने सूचना आएपछि तत्काल सुरक्षा दिन उनलाई कार्यालय ल्याइएको हो। प्रहरीका अनुसार अदालतको पक्राउ पुर्जीसमेत लिइएको थिएन।

मध्यराति करिब साढे १२ बजे प्रहरी टोली जबराको निवास पुगेको थियो। सुरुमा उनी प्रहरीसँग जान तयार नभएपछि करिब डेढ घण्टा छलफल भएको र त्यसपछि राति करिब २ बजे उनलाई टेकु पुर्‍याइयो।

त्यहाँ उनलाई एसएसपी खड्काको कार्यकक्षमा राखियो र बाहिरी भेटघाटमा रोक लगाइयो। राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको टोलीसमेत उनलाई भेट्न पुगेको थियो, तर भेट्न नदिइएपछि फर्किनुपरेको रिपोर्ट भयो।

करिब १२ घण्टापछि जबरालाई परिवारको जिम्मा लगाएर छाडियो। 

कहाँ चुक्यो राज्य?

घटनामा प्रहरीले सार्वजनिक गरेको कारण र त्यसपछि उठेका राजनीतिक तथा प्रशासनिक प्रश्न अलग-अलग छन्।

प्रहरीको दाबी जबरामाथि सुरक्षा जोखिम देखिएपछि उनलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याइएको भन्ने छ। तर प्रहरीलाई कसले निर्देशन दियो? रातारात पूर्वप्रधानन्यायाधीशलाई प्रहरी कार्यालयसम्म पुर्‍याउनुपर्ने अवस्था किन आयो? सुरक्षा जोखिम थियो भने निवासमै सुरक्षा बढाउन नसकिने अवस्था के थियो? र करिब १२ घण्टासम्म उनलाई प्रहरी कार्यालयमा राख्नुको औचित्य के थियो भन्ने प्रश्न उठेको छ। यद्यपि राज्य संयन्त्रसँग जबरालाई नियन्त्रणमा लिनुको आदेश र औचित्यबारे स्पष्ट जवाफ छैन।

घटनापछि जबराको पछिल्लो राजनीतिक भेटघाट, विभिन्न नेतासँगको सम्पर्क र सरकारविरुद्ध सम्भावित चलखेलबारे विभिन्न दाबी सार्वजनिक भएका छन्। सरकार ढाल्ने योजना, अदालतको फैसला प्रभावित पार्न आर्थिक कारोबार र विभिन्न राजनीतिक शक्तिसँग मिलेर अन्तरिम सरकार बनाउने योजनासम्मका आरोप सार्वजनिक भएका छन्।