काठमाडौं। कुनै समय पूर्वी नेपाल र काठमाडौँबीचको व्यापारिक सेतु बनेको काभ्रेपलाञ्चोकको दाप्चा बजार अहिले सुनसान छ।

नमोबुद्ध नगरपालिकामा पर्ने यो ऐतिहासिक बजारका पुराना घर र गल्ली उस्तै छन्, तर कुनै बेला यहाँ देखिने व्यापारिक चहलपहल भने इतिहास बनेको छ।

बीपी राजमार्ग निर्माण हुनुअघि दाप्चा पूर्वी नेपालबाट काठमाडौँ आउने र काठमाडौँबाट पूर्वतर्फ जाने व्यापारीहरूको प्रमुख बिसौनी थियो। यहाँ दाल, तोरी, गेडागुडी, भटमास, घिउ, खाद्यान्न, नुन र कपडालगायतका सामानको किनबेच हुन्थ्यो। भोजपुर, ओखलढुंगा, सिन्धुली र मिथिला क्षेत्रका मानिस पैदल यात्रा गर्दै व्यापारका लागि दाप्चा आइपुग्थे। काठमाडौँबाट पनि व्यापारीहरू सामानको कारोबार गर्न यहाँ पुग्थे।

भक्तपुरबाट बनेपा हुँदै व्यापार गर्न दाप्चा पुगेका नेवार परिवारले पनि बजारको आर्थिक गतिविधि विस्तारमा योगदान पुर्‍याएका थिए। राणाकालीन समयदेखि नै व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकास भएको दाप्चा विसं २००० को दशकदेखि २०५० सालसम्म निकै गुल्जार बजारका रूपमा चिनिन्थ्यो।

तर, समयसँगै यातायातका नयाँ मार्ग खुले र दाप्चाको व्यापारिक महत्त्व घट्दै गयो। जापान सरकारको सहयोगमा विसं २०५३ मा निर्माण सुरु भएको बीपी राजमार्ग विसं २०७१ मा सम्पन्न भई नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण भएपछि पूर्वी नेपाल र काठमाडौँबीचको आवागमन थप सहज बन्यो। व्यापारी र यात्रुहरू सीधै राजमार्गबाट आउजाउ गर्न थालेपछि दाप्चा ओहोरदोहोर गर्नेहरूको संख्या घट्यो। त्यसको असर बजारको व्यापारमा पनि पर्‍यो।

व्यापार सुस्ताउँदै गएपछि स्थानीय बासिन्दा पनि अन्यत्र बसाइँ सर्न थाले। पछिल्ला दुई दशकमा दाप्चाको पुरानो रौनक क्रमशः हराउँदै गएको छ। कुनै समय मानिसको भीडभाड र कारोबारले भरिने बजार अहिले प्रायः सुनसान देखिन्छ।

बजारमा चहलपहल घटे पनि दाप्चाका पुराना घर, साँघुरा गल्ली र स्थानीय संस्कृतिले विगतको वैभव सम्झाइरहेका छन्। तर, घरधनी अन्यत्र सर्नु र संरक्षणको अभावका कारण ढुंगा–माटोले बनेका कतिपय पुराना घर भत्किन थालेका छन्।

दाप्चाको कथा एउटा बजार सुनसान भएको घटनामात्र होइन, सडक सञ्जालको विस्तारसँगै पुराना व्यापारिक केन्द्रको स्वरूप कसरी बदलिन्छ भन्ने उदाहरण पनि हो।

कुनै समय व्यापारको धड्कन बनेको दाप्चा अहिले आफ्नो इतिहास र पुरानो पहिचान बोकेर परिवर्तनको साक्षी बनिरहेको छ।