दाङ। थारु समुदायको प्रमुख आधारभूमि मानिने दाङ जिल्ला मा थारु संस्कृतिको ऐतिहासिक पहिचान झल्काउने महत्वपूर्ण स्थलका रूपमा दंगीशरण गाउँपालिका अवस्थित छ । थारुका प्रथम राजा दंगीशरणले शासन गरेको विश्वासका आधारमा यस क्षेत्रलाई सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक रूपमा विशेष महत्व दिइन्छ ।

सोही गाउँपालिका-३ चखौरमा निर्माण गरिएको थारु सांस्कृतिक संग्रहालय, दाङ अहिले लुम्बिनी प्रदेशकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमध्ये एक बनेको छ । संग्रहालयले थारु समुदायको जीवनशैली, इतिहास, परम्परा र संस्कारलाई मूर्त र दृश्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । 

संग्रहालयमा थारु समुदायका जन्मदेखि मृत्युसम्मका सम्पूर्ण संस्कारहरूलाई मूर्त र कलात्मक रूपमा देखाइएका छन् । थारु बस्तीको झल्को दिने परम्परागत घर, धन्सार, देवस्थल, पूजा-पाठ गर्ने स्थान, तथा संस्कारसँग सम्बन्धित सामग्री यहाँ आकर्षक रूपमा सजाइएका छन् ।

थारु पुरुष र महिलाले प्रयोग गर्ने परम्परागत पोशाक, गहना, श्रृंगार सामग्री, नाचगानका भेषभूषा तथा सांस्कृतिक उपकरणहरूले संग्रहालयलाई जीवन्त बनाएका छन् ।

दाङ मात्र होइन, चितवन जिल्ला, कैलाली जिल्ला, कञ्चनपुर जिल्ला, बाँके जिल्ला, बर्दिया जिल्ला र मोरङ जिल्ला लगायतका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने थारु समुदायको सांस्कृतिक जीवनशैली पनि यहाँ समेटिएको छ ।

संग्रहालय परिसरमा थारुका प्रथम राजा दंगीशरणको प्रतिमा, ऐतिहासिक मूर्ति तथा नक्सा समेत राखिएको छ, जसले यसको ऐतिहासिक महत्वलाई अझ प्रस्ट बनाएको छ ।

करिब पाँच बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको यस संग्रहालयमा दुई सयभन्दा बढी मूर्तिहरू निर्माण गरिएका छन् । यहाँ पुरानो तथा नयाँ संग्रहालय भवन, थियटर हल, पुस्तकालय, रेकर्डिङ स्टुडियो, कोशेली घर, पाहुना घर, रेष्टुरेन्ट तथा सभाहल जस्ता संरचनाहरू रहेका छन् ।

रेष्टुरेन्टमा थारु समुदायका परम्परागत परिकारहरू स्वाद लिन पाइन्छ भने पर्यटकका लागि आवास सुविधासमेत उपलब्ध छ ।

संग्रहालय अवलोकनका लागि दैनिक सयौँदेखि एक हजारभन्दा बढी पर्यटक पुग्ने गरेका छन् । थारु समुदायसँगै अन्य जातजातिका पर्यटकको पनि उल्लेख्य भीड लाग्ने गरेको छ ।

यहाँ पर्यटकलाई जानकारी दिन गाइडको व्यवस्था गरिएको छ । करिब दुई दर्जनले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् भने स्थानीय स्तरमा तरकारी, माछा, घुँघी, स्थानीय परिकार तथा हस्तकलाका सामग्री बिक्रीबाट सयौँ परिवारको जीविकोपार्जनमा सहयोग पुगेको छ ।

थारु समुदायको परम्परागत कृषि औजार, माटाका भाँडा, गुन्द्री, ढकिया, काठका सामग्री, चाँदीका गहना तथा माछा मार्ने उपकरणहरू समेत संग्रहालयमा सुरक्षित रूपमा राखिएका छन् ।

यसरी दाङको थारु सांस्कृतिक संग्रहालय केवल पर्यटन स्थल मात्र नभई थारु समुदायको इतिहास, पहिचान र सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा स्थापित भएको छ ।