काठमाडौं । २४० वर्ष लामो राजसंस्थाको औपचारिक अन्त्यसँगै तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले २०६५ जेठ २९ गते राति नारायणहिटी दरबार छाडेका थिए।

संविधानसभाले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको दुई सातापछि उनले कुनै प्रतिवाद नगरी दरबारबाट बहिर्गमन रोजेका थिए।

संविधानसभाको पहिलो बैठकले २०६५ जेठ १५ गते राजसंस्था अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक निर्णय गरेको थियो। त्यसपछि सरकार र दरबारबीच ज्ञानेन्द्रको बसोबास, सुरक्षा तथा पारिवारिक व्यवस्थापनबारे छलफल चलेको थियो।

तत्कालीन गृहमन्त्री गृहमन्त्री स्वयं नारायणहिटी पुगेर ज्ञानेन्द्रसँग भेटवार्ता गरेका थिए।

दरबार छाड्नुअघि ज्ञानेन्द्रले नारायणहिटी दरबारस्थित ‘कास्की हल’मा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरेका थिए। त्यो उनको पहिलो र अन्तिम औपचारिक पत्रकार सम्मेलन थियो। सम्बोधनमा उनले संविधानसभाको निर्णयलाई ‘जनताको चाहना र इच्छाको सम्मान’ भन्दै आफूले त्यसलाई सहज बनाउन सहयोगी भूमिका खेलेको बताएका थिए।

उनले ०५८ सालको दरबार हत्याकाण्डमा आफ्नो कुनै संलग्नता नरहेको दाबीसमेत दोहोर्‍याएका थिए।

आफू र आफ्नो परिवारमाथि ‘कठोर आरोप र लाञ्छना’ लगाइएको उल्लेख गर्दै त्यसबारे आफूले मौनता अपनाएको बताएका थिए।

‘मैले देश छाडेर जाने सोच पनि छैन,’ उनले सम्बोधनमा भनेका थिए, ‘म मातृभूमि नेपालमै बसेर मुलुकको हित र शान्तिका लागि योगदान दिन चाहन्छु।’

पत्रकार सम्मेलन सकिएको केही घण्टापछि राति करिब साढे ९ बजे ज्ञानेन्द्र शाह नारायणहिटी दरबारबाट बाहिरिएका थिए।

उनी त्यसपछि निजी निवास निर्मल निवासतर्फ गएका थिए। दरबार परिसर बाहिर त्यसबेला सुरक्षाकर्मी, सञ्चारकर्मी र सर्वसाधारणको ठूलो भीड लागेको थियो।

०५८ सालको दरबार हत्याकाण्डपछि राजा बनेका ज्ञानेन्द्र करिब सात वर्ष सत्तामा रहे। तर प्रत्यक्ष शासन, जनआन्दोलन र बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिबीच राजसंस्था कमजोर बन्दै गयो।

अन्ततः संविधानसभाको निर्णयसँगै शाह वंशीय राजतन्त्र नेपालको इतिहासमा सीमित भयो।

नारायणहिटीबाट ज्ञानेन्द्रको बहिर्गमन केवल एक व्यक्तिको दरबार त्याग मात्र थिएन, त्यो नेपालमा राजसंस्थाबाट गणतन्त्रमा भएको ऐतिहासिक राजनीतिक संक्रमणको प्रतीकात्मक अन्तिम दृश्यसमेत बनेको थियो।