काठमाडौं। दक्षिणी युरोपका पोर्चुगल, ग्रिस र स्पेन अहिले भीषण वन डढेलोको चपेटामा परेका छन्। लगातारको गर्मी, लामो समयसम्मको सुख्खा मौसम, तीव्र हावा र जलवायु परिवर्तनका कारण डढेलो नियन्त्रणभन्दा बाहिर जाने जोखिम बढ्दै गएको हो।

तीनै देशमा हजारौँ अग्निनियन्त्रक, सयौँ सवारीसाधन, अग्निनिवारण विमान तथा हेलिकोप्टर परिचालन गरिए पनि धेरै क्षेत्रमा आगो अझै सक्रिय छ। कतिपय स्थानमा स्थानीय बस्ती, उद्योग, वन क्षेत्र र सार्वजनिक पूर्वाधार प्रत्यक्ष जोखिममा परेका छन् भने विषाक्त धुवाँका कारण जनस्वास्थ्यसमेत प्रभावित हुन थालेको छ।

विशेषगरी ग्रिसमा डढेलोसँगै फैलिएको विषाक्त धुवाँले नयाँ संकट निम्त्याएको छ। अधिकारीहरूले केही क्षेत्रमा स्थानीयवासीलाई घरभित्रै बस्न, झ्याल–ढोका बन्द गर्न तथा अत्यावश्यक कामबाहेक बाहिर ननिस्कन निर्देशन दिएका छन्। स्वास्थ्य अधिकारीहरूले वृद्धवृद्धा, बालबालिका, श्वासप्रश्वासका बिरामी तथा अन्य संवेदनशील समूहलाई विशेष सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

ग्रिसको दोस्रो ठूलो सहर थेस्सालोनिकीस्थित ओराइओकास्ट्रो उपनगर नजिक रहेको रिसाइक्लिङ प्लान्टमा शनिबार साँझ सुरु भएको आगो तीव्र हावाका कारण केही घण्टामै नियन्त्रणबाहिर फैलिएको थियो। औद्योगिक फोहोर तथा पुनःप्रयोगका सामग्रीमा आगो लागेकाले ठूलो मात्रामा विषाक्त धुवाँ निस्किएको जनाइएको छ। त्यसको असर आसपासका तीन उपनगरसम्म पुगेपछि स्थानीय प्रशासनले आकस्मिक सतर्कता जारी गरेको छ।

आगलागीका कारण १५७ जना अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू बसोबास गर्ने आवासीय केन्द्रका लागि पनि विशेष सुरक्षा व्यवस्था गरिएको छ। जोखिम बढेपछि केहीलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ भने बाँकीलाई आवश्यक स्वास्थ्य सेवा तथा निगरानीमा राखिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

रातभर करिब १६० अग्निनियन्त्रकले आगो नियन्त्रणका लागि संघर्ष गरेका थिए। बिहान उज्यालो भएपछि पानी बोक्ने विमान र हेलिकोप्टर परिचालन गरिएपछि आगोको फैलावट केही सीमित भए पनि पूर्ण नियन्त्रणमा आएको छैन। स्थानीय मेयर पान्डेलिस साकिरिसका अनुसार केही घर, गोदाम तथा व्यवसायिक संरचनामा क्षति पुगेको छ। विस्तृत मूल्याङ्कन भने आगो पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आएपछि मात्र सम्भव हुने जनाइएको छ।

यसैबीच राजधानी एथेन्सको पश्चिममा पर्ने मन्द्रा क्षेत्रमा देवदारको घना जंगलमा लागेको अर्को डढेलो नियन्त्रणका लागि २१० अग्निनियन्त्रक, स्वयंसेवक, विशेष उद्धार टोली, दर्जनौँ दमकल र २९ वटा हवाई साधन परिचालन गरिएको छ। हावाको दिशा पटक-पटक परिवर्तन भइरहेकाले आगो नियन्त्रणमा कठिनाइ भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। राति हवाई साधन सञ्चालन गर्न कठिन हुने भएकाले दिनको उज्यालोमै आगो नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयासलाई तीव्र बनाइएको छ।

पोर्चुगलमा पनि अवस्था कम चुनौतीपूर्ण छैन। मध्य भाउजेला क्षेत्रमा बिहीबारदेखि सुरु भएको वनडढेलोले हजारौँ हेक्टर वन क्षेत्र जलाइसकेको छ। युरोपेली सङ्घको कोपर्निकस उपग्रह निगरानी प्रणालीका अनुसार आइतबारसम्म आगोले करिब १२ हजार हेक्टर भूभाग नष्ट गरिसकेको छ। डढेलोले वन क्षेत्रसँगै जैविक विविधता, वन्यजन्तुको बासस्थान तथा कृषि क्षेत्रलाई समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

आगो नियन्त्रणका लागि पोर्चुगलले एक हजार २०० भन्दा बढी अग्निनियन्त्रक, करिब ४०० सवारीसाधन तथा १५ वटा अग्निनिवारण विमान परिचालन गरेको छ। आगोको तीव्रता कम गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगसमेत लिइएको छ। स्पेनले १२० अग्निनियन्त्रक र ४५ सवारीसाधन पठाएको छ भने इटाली र स्पेनबाट थप अग्निनिवारण विमान परिचालन गरिएका छन्। युरोपेली सङ्घको संयुक्त विपद् व्यवस्थापन संयन्त्रमार्फत सदस्य राष्ट्रहरूबीच समन्वय भइरहेको छ।

स्पेनको उत्तरपूर्वी गिरोना क्षेत्रमा शुक्रबारदेखि फैलिएको डढेलोले पनि ठूलो वन क्षेत्र ध्वस्त बनाएको छ। हालसम्म करिब दुई हजार २०० हेक्टर भूभाग जलेको छ भने आगोको फैलावट करिब ४० किलोमिटरसम्म पुगेको छ। क्याटालोनिया अग्नि सेवाका अधिकारी एडवर्ड मार्टिनेजका अनुसार मौसममा उल्लेखनीय सुधार नआएसम्म आगो पूर्ण नियन्त्रणमा आउने सम्भावना कम देखिएको छ।

ग्रिसको अग्निशमन विभागले थेस्सालोनिकी क्षेत्रमा लागेको आगलागी सडकछेउको वनस्पतिमा गाडीबाट निस्किएको स्पार्कका कारण सुरु भएको आशङ्कामा ७६ वर्षीय एक व्यक्तिलाई पक्राउ गरेको जनाएको छ। केही दिनअघि यही क्षेत्रनजिकै अर्को डढेलोमा १२ वर्षीय बालक र उनका बुबाको मृत्यु भएको थियो। यस घटनाले मानवीय असावधानीका कारण हुने डढेलोप्रति पुनः गम्भीर बहस सुरु भएको छ।

अग्निशमन विभागका प्रवक्ता ब्रिगेडियर आयोनिस आर्टोपियोसका अनुसार ग्रिसमा लाग्ने करिब ८५ प्रतिशत वनडढेलो प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा मानवीय लापरवाहीसँग सम्बन्धित छन्। कृषि उपकरणबाट निस्कने स्पार्क, चुरोटका ठुटा जथाभावी फाल्ने बानी, खुला स्थानमा बारबेक्यु गर्ने क्रममा अपनाइने असावधानी तथा सुक्खा घाँसमा आगो बाल्ने गतिविधि डढेलोका प्रमुख कारण रहेको उनले बताए। उनका अनुसार सामान्य सतर्कता अपनाउन सके अधिकांश आगलागी रोक्न सकिन्छ।

दक्षिणी युरोप पछिल्ला केही वर्षदेखि जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर भोगिरहेको क्षेत्रमध्ये एक मानिन्छ। अत्यधिक तापक्रम, वर्षा चक्रमा आएको परिवर्तन, लामो समयसम्मको सुख्खा अवस्था र तीव्र हावाले वनडढेलोको जोखिम हरेक वर्ष बढाइरहेको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस्ता चरम मौसमी घटना अब अपवाद नभई नियमित बन्दै गएका छन्।

ग्रिसले विगतमा पनि विनाशकारी डढेलोको पीडा भोगिसकेको छ। सन् २०१८ मा एथेन्सनजिकै लागेको भीषण डढेलोमा एक सयभन्दा बढी मानिसको ज्यान गएको थियो। त्यस्तै सन् २०२३ मा उत्तरपूर्वी ग्रिसमा फैलिएको आगो युरोपेली सङ्घको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो वनडढेलो बनेको थियो। पोर्चुगल र स्पेनले पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यस्तै विनाशकारी डढेलोका कारण ठूलो मानवीय तथा आर्थिक क्षति बेहोरेका छन्।

बढ्दो जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै ग्रिस सरकारले हालै प्रक्षेपण गरिएका चारवटा उपग्रहमार्फत वनडढेलो निगरानी प्रणाली सुदृढ बनाउने योजना अघि बढाएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, उपग्रह प्रविधि र वास्तविक समयको निगरानी प्रणाली प्रयोग गरेर डढेलो प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गरी तत्काल नियन्त्रणमा लिने रणनीति तयार गरिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

यद्यपि मौसमविद्हरूले दक्षिणी युरोपमा अझै केही दिन उच्च तापक्रम र तीव्र हावा रहने पूर्वानुमान गरेकाले डढेलोको जोखिम तत्काल कम हुने संकेत देखिएको छैन।

त्यसैले प्रभावित देशहरूले राष्ट्रिय स्रोतसँगै अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग विस्तार गर्दै जनधनको क्षति न्यून बनाउन सम्पूर्ण शक्ति परिचालन गरिरहेका छन्।