काठमाडौं । फिफा विश्वकप २०३० फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा फरक र विशेष संस्करणका रूपमा आयोजना हुँदैछ। प्रतियोगिताले विश्वकपको १०० वर्ष पूरा भएको अवसरलाई विशेष बनाउँदै पहिलो पटक छ देश र तीन महादेशमा खेलहरू आयोजना गर्ने भएको हो। मुख्य प्रतियोगिता स्पेन, पोर्चुगल र मोरक्कोमा हुने भए पनि उद्घाटन चरणका तीन खेल भने दक्षिण अमेरिकाका उरुग्वे, अर्जेन्टिना र पाराग्वेमा खेलाइनेछन्।

फिफाको प्रस्तावित तालिका अनुसार शतवार्षिकी विशेष खेलहरू जुन ८ र ९ मा उरुग्वे, अर्जेन्टिना र पाराग्वेमा हुनेछन्। त्यसपछि प्रतियोगिताको औपचारिक उद्घाटन समारोह र मुख्य खेलहरू जुन १३ र १४ देखि स्पेन, पोर्चुगल र मोरक्कोमा सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि फिफाले पूर्ण खेल तालिका सार्वजनिक गरिसकेको छैन। फाइनल भने जुलाई २१ मा हुने अनुमान गरिएको छ।

विश्वकपको १०० औं वार्षिकोत्सवलाई ऐतिहासिक रूपमा मनाउन फिफाले सन् १९३० को पहिलो विश्वकपसँग जोडिएका राष्ट्रहरूलाई विशेष सम्मान दिएको हो। पहिलो विश्वकप आयोजना गरेको उरुग्वेले एउटा खेल आयोजना गर्नेछ भने त्यस प्रतियोगिताको उपविजेता अर्जेन्टिनाले पनि एक खेल खेलाउने अवसर पाउनेछ। त्यतिबेला अस्तित्वमा रहेको एकमात्र महादेशीय फुटबल महासंघ कन्मेबोलको मुख्यालय रहेको पाराग्वेलाई पनि एक खेल आयोजना गर्ने जिम्मेवारी दिइएको छ।

आयोजक राष्ट्र भएकै कारण स्पेन, पोर्चुगल, मोरक्को, उरुग्वे, अर्जेन्टिना र पाराग्वेले स्वतः विश्वकपमा स्थान सुरक्षित गरिसकेका छन्। बाँकी ४२ टोली भने आगामी वर्षहरूमा हुने महादेशीय छनोट प्रतियोगितामार्फत तय हुनेछन्।

दक्षिण अमेरिकामा हुने तीन उद्घाटन खेलमा सहभागी टोलीहरूलाई त्यसपछि युरोप वा अफ्रिकामा पुगेर समूह चरणका बाँकी खेल खेल्नुपर्ने भएकाले फिफाले उनीहरूलाई अतिरिक्त यात्रा तथा विश्राम समय दिने योजना बनाएको छ। शतवार्षिकी खेलपछि मुख्य आयोजक राष्ट्रहरूमा प्रतियोगिता नियमित तालिकाअनुसार अघि बढ्नेछ।

हालका लागि २०३० को विश्वकपमा ४८ टोली सहभागी हुने निश्चित छ। यही ढाँचा पहिलो पटक २०२६ को विश्वकपबाट लागू गरिएको थियो। तर फिफाले भविष्यमा प्रतियोगितालाई अझ विस्तार गरेर ६४ टोलीसम्म पुर्‍याउने सम्भावनाबारे पनि छलफल गरिरहेको छ।

फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले ४८ टोलीको ढाँचालाई ‘भव्य सफलता’ भएको बताएका छन्। उनका अनुसार यसले धेरै राष्ट्रलाई विश्वकपमा प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसर दिएको छ र विश्वभर फुटबलको विकासमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। २०२६ को विश्वकपमा साना फुटबल राष्ट्रहरूको प्रदर्शनले पनि प्रतियोगिता विस्तारको पक्षमा बलियो आधार दिएको उनको भनाइ छ। ६४ टोलीको प्रस्तावबारे भने फिफाले अध्ययन र छलफल जारी राख्ने जनाएको छ।

विश्वकपको इतिहास सन् १९२४ र १९२८ का ओलम्पिक फुटबल प्रतियोगिताबाट सुरु भएको मानिन्छ, जहाँ दुवै संस्करणको स्वर्ण पदक उरुग्वेले जितेको थियो। त्यस समय ओलम्पिक फुटबल प्रतियोगिता अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक कमिटी (आईओसी) ले सञ्चालन गर्ने भएकाले फिफाले आफ्नै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता सुरु गर्ने निर्णय गरेको थियो।

सन् १९२८ मा फिफाले पहिलो विश्वकप आयोजना गर्ने प्रस्ताव स्वीकृत गर्दै उरुग्वेलाई आयोजकको जिम्मेवारी दिएको थियो। उरुग्वेले त्यस वर्ष आफ्नो स्वतन्त्रताको शतवार्षिकी पनि मनाइरहेको थियो। पहिलो विश्वकप जुलाई १९३० मा आयोजना भएको थियो, जसमा १३ टोली सहभागी भएका थिए। मोन्टेभिडियोस्थित एस्तादियो सेन्तेनारियोमा भएको फाइनलमा उरुग्वेले अर्जेन्टिनालाई ४–२ ले पराजित गर्दै पहिलो विश्व च्याम्पियन बनेको थियो।

त्यसयता विश्वकप लगातार विस्तार हुँदै आएको छ। पहिलो संस्करणमा १३ टोली सहभागी भएको प्रतियोगिता १९९८ मा ३२ टोलीमा पुगेको थियो भने २०२६ बाट ४८ टोलीको ढाँचा लागू गरिएको छ। अब २०३० को विश्वकपले शतवार्षिकी मनाउनुका साथै पहिलो पटक तीन महादेश र छ देशमा आयोजना हुने कीर्तिमान पनि बनाउनेछ।

२०३० को विश्वकपपछि अर्को संस्करण सन् २०३४ मा हुनेछ, जसको आयोजना साउदी अरेबियाले गर्ने निश्चित भइसकेको छ। डिसेम्बर २०२४ मा फिफाले साउदी अरेबियालाई आधिकारिक रूपमा आयोजक घोषणा गरेको थियो। २०३० जस्तो बहुराष्ट्रिय आयोजना नभई २०३४ को विश्वकप भने एकल आयोजक राष्ट्रमै सम्पन्न हुनेछ। प्रतियोगिताको मिति र विस्तृत खेल तालिका भने फिफाले अझै सार्वजनिक गरेको छैन।