काठमाडौं। क्यास्पियन सागरमा आफ्नो एक व्यापारिक जहाजमाथि ड्रोन आक्रमण भएको दाबी गर्दै इरानले युक्रेनलाई कडा चेतावनी दिएको छ। घटनापछि तेहरानले युक्रेनका कूटनीतिक प्रतिनिधिलाई विदेश मन्त्रालयमा बोलाएर औपचारिक विरोध जनाउँदै स्पष्टीकरण मागेको छ।

इरानले उक्त घटनालाई आफ्नो सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय सुरक्षामाथिको आक्रमणको रूपमा व्याख्या गर्दै आवश्यक परे प्रतिकारात्मक कदम चालिने चेतावनी दिएको हो।

इरानी अधिकारीहरूका अनुसार आक्रमणमा जहाजमा कार्यरत एक नाभिकको मृत्यु भएको छ भने अर्का एकजना घाइते भएका छन्। घटनापछि इरानले जहाजमाथि भएको आक्रमणलाई ‘आक्रामक र अस्वीकार्य’ भन्दै यसको जिम्मेवारी स्पष्ट गर्न युक्रेनी पक्षसँग जवाफ मागेको जनाएको छ।

इरानको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको वक्तव्यमा आफ्नो राष्ट्रिय हित, समुद्री सुरक्षा र नागरिकको ज्यान जोगाउन आवश्यक सबै कदम चाल्न आफू स्वतन्त्र रहेको उल्लेख गरेको छ। यसले दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धमा थप तनाव सिर्जना हुने संकेत दिएको छ।

यता, युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले भने क्यास्पियन सागर क्षेत्रमा इरानसँग सम्बन्धित सैन्य सामग्री ढुवानीका लागि प्रयोग भएका जहाजहरूलाई मात्र निशाना बनाइएको दाबी गरेका छन्। उनले इरानी व्यापारिक जहाजमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण गरिएको कुरा स्वीकार गरेका छैनन्।

जेलेन्स्कीका अनुसार युक्रेनले सैन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग भइरहेका लक्ष्यहरूलाई मात्र कारबाहीको दायरामा राखेको हो। तर इरानले भने आफ्नो जहाज पूर्ण रूपमा व्यापारिक प्रयोजनका लागि प्रयोग भइरहेको दाबी गर्दै युक्रेनको भनाइ अस्वीकार गरेको छ।

रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भएदेखि नै इरान र युक्रेनबीच सम्बन्ध लगातार तनावपूर्ण रहँदै आएको छ। युक्रेन र पश्चिमी मुलुकहरूले इरानले रुसलाई ‘शाहेद’ (Shahed) ड्रोन उपलब्ध गराउँदै आएको आरोप लगाउँदै आएका छन्। यिनै ड्रोनहरू रुसले युक्रेनी सहर र पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्न प्रयोग गरिरहेको युक्रेनको दाबी छ।

इरानले भने लामो समयदेखि ती आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ। उसका अनुसार आफूले युद्ध सुरु हुनुअघि सीमित सैन्य सामग्री निर्यात गरेको हुन सक्छ, तर युद्धका क्रममा रुसलाई हतियार उपलब्ध नगराएको दाबी गर्दै आएको छ।

यसैबीच राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले अर्को गम्भीर आरोप पनि लगाएका छन्। उनका अनुसार रुसले मध्यपूर्वमा हुने सम्भावित सैन्य कारबाहीका लागि इरानलाई उपग्रहबाट प्राप्त गुप्तचर (स्याटेलाइट इन्टेलिजेन्स) सूचना उपलब्ध गराइरहेको छ। यसबारे भने मस्को र तेहरान दुवैले कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

क्यास्पियन सागर विश्वकै सबैभन्दा ठूलो बन्द जलाशय हो, जसको किनारमा इरान, रुस, काजाकिस्तान, अजरबैजान र तुर्कमेनिस्तान रहेका छन्। ऊर्जा स्रोत, व्यापारिक मार्ग र रणनीतिक अवस्थाका कारण यो क्षेत्र लामो समयदेखि भू-राजनीतिक रूपमा अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ।

यदि इरानले दाबी गरेअनुसार व्यापारिक जहाजमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण भएको पुष्टि भयो भने यसले केवल इरान-युक्रेन सम्बन्ध मात्र होइन, रुस-युक्रेन युद्धको प्रभावलाई नयाँ क्षेत्रसम्म विस्तार गर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। समुद्री व्यापार, ऊर्जा आपूर्ति र क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत यसको असर पर्न सक्ने सम्भावना रहेको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

तेहरानले युक्रेनी कूटनीतिक प्रतिनिधिलाई बोलाएर औपचारिक विरोध जनाउनु सामान्य कूटनीतिक प्रक्रिया भए पनि यसलाई दुई देशबीचको सम्बन्ध थप बिग्रिने संकेतका रूपमा हेरिएको छ। इरानले ‘उचित समयमा उचित जवाफ’ दिने चेतावनी दिएसँगै सम्भावित प्रतिकारात्मक कदमबारे अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको चासो बढेको छ।

युक्रेनले भने आफ्नो सैन्य अभियानलाई रक्षात्मक रणनीतिको हिस्सा भएको बताइरहेको छ। तर क्यास्पियन सागरमा भएको यो घटनाले रुस-युक्रेन युद्धसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका अन्य मुलुकहरू पनि थप सक्रिय रूपमा द्वन्द्वको घेरामा तानिन सक्ने संकेत दिएको छ।