काठमाडौं। भारतमा युवाहरूको नेतृत्वमा भएको प्रदर्शनले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारमाथि राजनीतिक दबाब बढाएको छ।

परीक्षा अनियमितताविरुद्ध सुरु भएको आन्दोलन विस्तार हुँदै बेरोजगारी, रोजगारीको अभाव, आर्थिक अवसरको कमी र सरकारी निकायप्रतिको घट्दो विश्वाससम्म पुगेपछि सरकारका लागि चुनौती थपिएको हो।

प्रदर्शनकै बीच शिक्षामन्त्रीको राजीनामाले पनि सरकारमाथि दबाब बढेको संकेत गरेको छ। नयाँ दिल्लीबाट सुरु भएको आन्दोलन विभिन्न सहरसम्म फैलिएको थियो। प्रदर्शनकारीका केही माग सम्बोधन भएपछि आन्दोलनको तीव्रता घटे पनि युवामा रहेको असन्तुष्टि भने तत्काल समाप्त भएको देखिँदैन।

सुरुवातमा प्रश्नपत्र चुहावट र परीक्षा सञ्चालनमा हुने अनियमिततालाई लिएर युवाहरू सडकमा उत्रिएका थिए। तर, आन्दोलन अघि बढ्दै जाँदा रोजगारीको अभाव र भविष्यप्रतिको अनिश्चितता पनि प्रमुख मुद्दा बने। वर्षौंसम्म अध्ययन गरेर प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाको तयारी गर्ने तर परीक्षा प्रणालीमै कमजोरी देखिँदा अवसर गुमाउनुपर्ने अवस्थाले युवामा आक्रोश बढाएको देखिन्छ।

सरकारले परीक्षा प्रणाली सुधारका लागि कानुनी तथा प्रशासनिक कदम अघि सारेको छ। प्रश्नपत्र चुहावट र परीक्षासम्बन्धी अनियमिततामा संलग्नलाई कारबाही गर्ने व्यवस्था कडा बनाइएको छ। तर, युवाको असन्तुष्टि परीक्षा प्रणालीमा मात्रै सीमित नभएकाले रोजगारी र आर्थिक अवसरको विषय सरकारका लागि थप जटिल चुनौती बनेको छ।

आन्दोलनले भारतमा सामाजिक सञ्जाल नयाँ पुस्ताको राजनीतिक दबाब निर्माण गर्ने प्रभावकारी माध्यम बन्दै गएको पनि देखाएको छ। अनलाइन अभियानमार्फत ठूलो संख्यामा युवालाई जोड्न सकिएको छ।

यसबीच प्रधानमन्त्री मोदीले पनि युवा पुस्तासँग प्रत्यक्ष जोडिन सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई बढाएका छन्। ‘एक्स’मा सक्रिय मोदीले इन्स्टाग्रामलगायत प्लेटफर्ममा समेत छोटा भिडियोमार्फत युवासँग संवाद गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

यसले भारतको राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको प्रभाव बढ्दै गएको संकेत गरेको छ। परम्परागत राजनीतिक संगठनभन्दा बाहिर रहेका युवासमेत साझा मुद्दाका आधारमा छोटो समयमै संगठित हुन सक्ने अवस्था बनेको छ।

प्रदर्शनका क्रममा सुरक्षाका नाममा प्रदर्शनकारीको निगरानी गर्न प्रविधिको प्रयोग गरिएको विषय पनि विवादमा आएको छ। केही प्रदर्शनकारीले आन्दोलनका क्रममा खिचिएका भिडियो सामाजिक सञ्जालमा फैलिँदा अनलाइन धम्की तथा दुर्व्यवहार सामना गर्नुपरेको बताएका छन्।

प्रदर्शनको मुख्य क्षेत्र आसपास इन्टरनेट सेवा अवरुद्ध गरिँदा आन्दोलनकारीबीचको सम्पर्क प्रभावित भएको थियो। त्यसपछि उनीहरूले वैकल्पिक माध्यम प्रयोग गरेर आपसी समन्वय कायम राख्ने प्रयास गरेका थिए।

भारतमा प्रदर्शन, द्वन्द्व र साम्प्रदायिक तनावका बेला इन्टरनेट बन्द गर्ने अभ्यास यसअघि पनि विवादमा पर्दै आएको छ। यसले सुरक्षाको आवश्यकता र नागरिकको डिजिटल अधिकारबीच सन्तुलन कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्नलाई पुनः बहसमा ल्याएको छ।

आन्दोलनको तत्कालीन कारण परीक्षा प्रणालीमा देखिएको कमजोरी भए पनि त्यसको गहिराइमा युवाको रोजगारीसम्बन्धी चिन्ता रहेको देखिन्छ।

प्रतिस्पर्धात्मक परीक्षाका लागि वर्षौं तयारी गर्ने युवाले परीक्षा नै निष्पक्ष नभएको महसुस गरेपछि सार्वजनिक संस्थाप्रतिको विश्वास कमजोर हुने अवस्था देखिएको छ। त्यसमाथि स्थिर रोजगारीको अभाव र सीमित आर्थिक अवसरले निराशा थप बढाएको छ।

सरकारले परीक्षा प्रणाली सुधार गर्न सक्ने भए पनि रोजगारी सिर्जना, आर्थिक अवसर विस्तार र युवाको भविष्यप्रतिको विश्वास पुनःस्थापित गर्नु दीर्घकालीन चुनौती हुनेछ।

यो आन्दोलनले तत्कालै ठूलो राजनीतिक परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने निष्कर्षमा पुग्न हतार हुनेछ। तर, यसले सरकारलाई युवाका समस्या बेवास्ता गर्न कठिन बनाइदिएको छ।

आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेको समूहले परीक्षा अनियमितताविरुद्ध अभियानलाई निरन्तरता दिने तथा युवाका समस्या बुझ्न विभिन्न क्षेत्रमा पुग्ने योजना अघि सारेको छ। राजधानीबाट सुरु भएको असन्तुष्टि अन्य क्षेत्रमा समेत फैलिन थालेकाले यसको प्रभाव कति लामो रहन्छ भन्ने चासोको विषय बनेको छ।

अहिले आन्दोलन राजनीतिक दलमा रूपान्तरण हुनेभन्दा दबाब समूहकै रूपमा अघि बढ्ने संकेत गरिएको छ। तर, आगामी राजनीतिक बहसमा यसको प्रभाव भने देखिन सक्ने सम्भावना छ।

भारतमा ठूलो युवा जनसंख्या रहेकाले आगामी निर्वाचनमा उनीहरू महत्वपूर्ण मतदाता बन्न सक्छन्। अहिले सडकमा देखिएको असन्तुष्टिले राजनीतिक दलहरूलाई युवाका समस्या र अपेक्षामाथि थप ध्यान दिन बाध्य पार्न सक्छ।

सत्तारुढ दलले रोजगारी र आर्थिक अवसरको विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने दबाब बढ्नेछ। विपक्षी दलहरूले भने यही असन्तुष्टिलाई सरकारविरुद्धको राजनीतिक मुद्दा बनाउने प्रयास गर्न सक्छन्।

तर सडकको आन्दोलन स्वतः मतमा परिणत हुन्छ भन्ने निश्चित छैन। त्यसका लागि स्पष्ट राजनीतिक एजेन्डा, संगठन र युवाको विश्वास जित्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।