काठमाडौं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध थप कडा आर्थिक कारबाही घोषणा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा त्यसको प्रारम्भिक प्रभाव देखिएको छ । सोमबार एसियाली बजारका अधिकांश प्रमुख सूचक ओरालो लागेका छन् भने कच्चा तेलको मूल्यमा समेत गिरावट आएको छ ।

एसियाली बजारमा दक्षिण कोरियाको प्रविधि क्षेत्र केन्द्रित कोस्पी सूचकाङ्क १.४ प्रतिशतले घटेको छ । टोकियो, साङ्घाई, ताइपेई र वेलिङ्टनका बजारमा पनि गिरावट देखिएको छ । यता सिड्नी, जकार्ता र बैङ्ककका बजार भने बढेका छन् । मनिला र क्वालालम्पुरका बजारमा उल्लेख्य परिवर्तन देखिएको छैन ।

अमेरिकाले इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउने घोषणा गरेपछि लगानीकर्ताको ध्यान त्यसबाट विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा बजार र मुद्रास्फीतिमा पर्न सक्ने प्रभावतर्फ केन्द्रित भएको छ । अमेरिकी प्रशासनले आफ्ना सहयोगी राष्ट्रसँगै चीनलाई समेत इरानमाथिको आर्थिक दबाब अभियानमा सहभागी हुन आग्रह गरेको छ ।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले इरानमाथि थप आर्थिक प्रतिबन्ध तथा दबाबका योजनाबारे जानकारी दिने अपेक्षा गरिएको छ । अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउने अभियानलाई ‘नाजुक नृत्य’ जस्तो भएको टिप्पणी गरेका छन् ।

इरानसम्बन्धी घटनाक्रमको प्रभाव ऊर्जा बजारमा पनि परेको छ । सोमबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य २.३ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल करिब ९२ अमेरिकी डलरमा झरेको छ । अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्यमा पनि करिब समान दरले गिरावट आएको छ ।

यसैबीच, विश्व बजारको अर्को ठूलो चासो अमेरिकी चिप निर्माता एनभिडियाको आगामी आम्दानी प्रतिवेदनमा देखिएको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिमा विश्वभर लगानी तीव्र भइरहेका बेला एनभिडियाको व्यापारिक प्रदर्शनले एआई क्षेत्रमा भइरहेको ठूलो लगानीको वास्तविक प्रतिफल कस्तो छ भन्ने संकेत दिने अपेक्षा गरिएको छ ।

एसपीआई एसेट म्यानेजमेन्टका स्टेफन इनिसका अनुसार एआई क्षेत्रमा लगानी जारी रहे पनि त्यसको लागत लगातार बढिरहेको छ । एनभिडियासहितका कम्पनीले ठूलो लगानीबाट पर्याप्त प्रतिफल हासिल गर्न सक्ने क्षमता प्रमाणित गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ ।

चिनियाँ प्रविधि कम्पनी अलिबाबाले पनि एआई पूर्वाधार विस्तारमा ठूलो लगानी गर्ने तयारी गरेको छ । कम्पनीले हङकङमा १०.२ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको नयाँ शेयर निष्कासन गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ । उक्त रकम विश्वव्यापी एआई पूर्वाधार तथा प्रविधि विस्तारमा प्रयोग गर्ने अलिबाबाको योजना छ ।

तर हङकङको शेयर बजारमा भने यसको सकारात्मक प्रभाव देखिएन । सोमबार हङकङको सेयर बजार दुई प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ । ‘फास्ट फेसन’ कम्पनी शिनले आगामी सेप्टेम्बर १ मा हङकङमा शेयर सूचीकरण गर्ने घोषणा गरे पनि त्यसले बजारको गिरावट रोक्न सकेन । सूचीकरणपछि कम्पनीको मूल्याङ्कन करिब २७ अर्ब अमेरिकी डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।

विश्व बजारमा लगानीकर्ताको अर्को ध्यान अमेरिकी केन्द्रीय बैंकका अधिकारी, अर्थशास्त्री तथा वित्तीय क्षेत्रका प्रमुखहरू सहभागी हुने ज्याक्सन होलको वार्षिक भेलातर्फ पनि छ । उक्त भेलाबाट अमेरिकी मौद्रिक नीतिको आगामी दिशा, ब्याजदर तथा मुद्रास्फीतिबारे थप संकेत प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

यसबीच अमेरिकी मुद्रास्फीति र बढ्दो सरकारी ऋणले पनि वित्तीय बजारमा दबाब सिर्जना गरिरहेको छ । अमेरिकी संघीय ऋण ४० ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको अवस्थामा अमेरिकी ट्रेजरी बन्डको प्रतिफल बढेको छ ।

यसरी इरानमाथि अमेरिकी आर्थिक दबाब, ऊर्जा बजारमा तेलको मूल्यमा आएको उतारचढाव, एआई क्षेत्रमा भइरहेको विशाल लगानी तथा अमेरिकी मौद्रिक नीतिबारेको अनिश्चितताले एकैपटक विश्व वित्तीय बजारलाई प्रभावित गरिरहेको छ ।