एजेन्सी। बेलायतको प्रमुख गुप्तचर संस्था जीसीएचक्यूले सन् २०२२ मा सुरु भएको रुस-युक्रेन युद्धमा हालसम्म करिब ५ लाख रुसी सैनिक मारिएको दाबी गरेको छ। यो तथ्यांक संस्थाकी निर्देशक एनी किस्ट–बटलरले आफ्नो पहिलो सार्वजनिक सम्बोधनका क्रममा प्रस्तुत गरेकी हुन्।

उनले युद्धका कारण रुसले ठूलो मानवीय क्षति बेहोरेको र यसको प्रभाव केवल युद्धमैदानमा मात्र नभई विश्वव्यापी सुरक्षा संरचनामा पनि परेको बताएकी छन्।

किस्ट–बटलरले आफ्नो सम्बोधनमा रुसले बेलायतका अत्यावश्यक पूर्वाधारहरूलाई निरन्तर लक्ष्य बनाइरहेको आरोप लगाइन्। उनका अनुसार ऊर्जा प्रणाली, सञ्चार संरचना र डिजिटल नेटवर्कहरूमा हुने आक्रमणहरू बढ्दै गएका छन्, जसलाई उनले आधुनिक ‘हाइब्रिड युद्ध’ को हिस्सा भनेकी छन्।

यस प्रकारको युद्धमा प्रत्यक्ष सैन्य आक्रमणसँगै साइबर आक्रमण, सूचना युद्ध, गुप्तचर गतिविधि र राजनीतिक प्रभाव विस्तारजस्ता बहुआयामिक रणनीति प्रयोग हुने उनको भनाइ छ। रुसले भने यस्ता सबै आरोपलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ।

रुस-युक्रेन तनावको जरा लामो ऐतिहासिक र राजनीतिक पृष्ठभूमिमा छ। सन् २०१४ मा रुसले क्रिमिया क्षेत्रलाई कब्जा गरेपछि दुई देशबीच सम्बन्ध गम्भीर रूपमा बिग्रिएको थियो।

त्यसपछि पूर्वी युक्रेनमा विद्रोह र सशस्त्र संघर्ष सुरु भयो। अन्ततः सन् २०२२ फेब्रुअरीमा रुसले युक्रेनमाथि पूर्णस्तरीय आक्रमण गरेपछि यो क्षेत्रीय संकट विश्वव्यापी युद्धमा रूपान्तरण भयो।

युद्ध सुरु भएयता युक्रेनमा ठूला शहरहरू ध्वस्त भएका छन्, लाखौँ मानिसहरू विस्थापित भएका छन् र ऊर्जा तथा खाद्य आपूर्तिमा गम्भीर असर परेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले युद्धलाई रोक्न विभिन्न प्रयास गरे पनि संघर्ष अझै जारी छ।

युद्धमा रुसी पक्षको वास्तविक क्षति कति हो भन्ने विषयमा विभिन्न निकायहरूले फरक–फरक अनुमान प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। पश्चिमी गुप्तचर निकायहरूले ठूलो संख्यामा रुसी सैनिक मारिएको बताउँदै आएका छन् भने स्वतन्त्र अनुसन्धान र अभिलेख विश्लेषण गर्ने समूहहरूले नाम पुष्टि भएका मृत्युहरूको सूची तयार गरेका छन्।

केही स्वतन्त्र मिडिया अनुसन्धान अनुसार पुष्टि भएका रुसी सैनिक मृत्यु दुई लाखभन्दा बढी रहेको देखिन्छ। तर विश्लेषकहरूले वास्तविक संख्या अझ धेरै हुन सक्ने बताएका छन्, किनभने सबै मृत्यु सार्वजनिक रूपमा दर्ता वा पुष्टि हुँदैनन्। युद्ध क्षेत्रमा हुने क्षतिको वास्तविक विवरण गोप्य रहने भएकाले ठ्याक्कै संख्या निर्धारण गर्न कठिन हुन्छ।

युक्रेनले पनि आफ्ना सैनिक क्षतिको बारेमा आधिकारिक रूपमा सीमित जानकारी मात्र सार्वजनिक गरेको छ। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले आफ्ना सेनामा पनि ठूलो क्षति भएको स्वीकार गरे पनि विस्तृत तथ्यांक भने सार्वजनिक गरिएको छैन।

जीसीएचक्यूको दाबी केवल युद्ध क्षतिमा सीमित छैन। किस्ट-बटलरले रुस र चीन दुवैले विश्वभर साइबर क्षमता, सैन्य प्रविधि र गुप्तचर सञ्जाल विस्तार गरिरहेको चेतावनी दिएकी छन्। उनका अनुसार आधुनिक युद्ध केवल बन्दुक र मिसाइलमा सीमित नभई डिजिटल पूर्वाधार, सूचना नियन्त्रण र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा आधारित प्रतिस्पर्धामा बदलिँदै गएको छ।

उनले बेलायत र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूलाई साइबर सुरक्षा मजबुत बनाउन र प्रविधिमा अग्रस्थान कायम राख्न आग्रह गरेकी छन्। साथै प्रविधि उद्योग, सरकारी निकाय र शैक्षिक संस्थाबीच सहकार्य आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा पश्चिमी देशहरूले रूसमाथि विभिन्न गुप्तचर र आक्रमणका आरोप लगाउँदै आएका छन्। बेलायतमा भएका केही विषाक्त आक्रमण र जासुसी घटनाहरूमा पनि रुसको नाम जोडिएको थियो, जसलाई मस्कोले अस्वीकार गर्दै आएको छ।

यसैबीच युक्रेन युद्धले पश्चिम-रूस सम्बन्धलाई थप तनावपूर्ण बनाएको छ। नाटो राष्ट्रहरूले युक्रेनलाई सैन्य र आर्थिक सहयोग दिइरहेका छन् भने रूसले यसलाई आफ्नो सुरक्षा विरुद्धको कदम भन्दै आएको छ।