काठमाडौं। अमेरिकी थिंक ट्यांक ‘मिडिल इस्ट फोरम’ले चीनले आफ्नो रक्षा-औद्योगिक तथा रणनीतिक प्रभाव विस्तार गर्न पाकिस्तानलाई ‘रणनीतिक प्रवेशद्वार’का रूपमा प्रयोग गरिरहेको दाबी गरेको छ।

फोरमले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा चीन-पाकिस्तानबीचको बढ्दो रक्षा सहकार्यलाई मध्यपूर्व र अफ्रिकासम्म विस्तार गर्ने रणनीतिक प्रयासका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

प्रतिवेदनमा पाकिस्तान र लिबियाली नेशनल आर्मीबीच १६ वटा जेएफ-१७ लडाकु विमान, प्रशिक्षण विमान तथा अन्य सैन्य सामग्री आपूर्तिसम्बन्धी ४ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढीको सम्भावित रक्षा सम्झौतालाई यसको प्रमुख उदाहरणका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। फोरमका अनुसार यस्तो सम्झौताले लिबियामाथि संयुक्त राष्ट्रसंघले लागू गरेको हतियार प्रतिबन्धको प्रभाव कमजोर बनाउन सक्ने र त्यहाँको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्ने जोखिम रहेको छ।

थिंक ट्यांकले पछिल्ला वर्षहरूमा पाकिस्तान र चीनबीच रक्षा, सुरक्षा तथा गुप्तचर सहकार्य उल्लेखनीय रूपमा गहिरिँदै गएको जनाएको छ। प्रतिवेदनमा स्टकहोम इन्टरनेशनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट (सिप्री) को तथ्यांक उद्धृत गर्दै सन् २०२१ देखि २०२४ सम्म पाकिस्तानले आयात गरेका कुल हतियारमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी चीनबाट आएको उल्लेख गरिएको छ। यसले पाकिस्तानको रक्षा प्रणालीमा चिनियाँ प्रविधिको प्रभाव लगातार बढ्दै गएको निष्कर्ष निकालिएको छ।

प्रतिवेदनअनुसार पाकिस्तानले अझै पनि अमेरिकी एफ–१६ लडाकु विमान सञ्चालन गरिरहेको छ र समय-समयमा अमेरिकाबाट सैन्य सहयोग पनि प्राप्त गर्दै आएको छ। तर, त्यसको आधुनिक सैन्य क्षमता क्रमशः चिनियाँ प्रविधिमा आधारित बन्दै गएको बताइएको छ।

चीनसँगको सहकार्यमा विकास गरिएको जेएफ-१७ लडाकु विमान, चिनियाँ ड्रोन, एचक्यू-९ वायु रक्षा प्रणालीलगायतका उपकरणलाई पाकिस्तानले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सक्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गरिरहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यी प्रणालीहरूलाई चीनको रक्षा उद्योग विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग भइरहेको दाबी गरिएको छ।

प्रतिवेदनले पाकिस्तानले पछिल्ला महिनाहरूमा इराक, बंगलादेश, इन्डोनेसिया, साउदी अरब, लिबिया, मोरक्को, नाइजेरिया, सुडान र इथियोपियासँग रक्षा सहकार्य तथा सम्भावित हतियार बिक्रीबारे छलफल तीव्र बनाएको जनाएको छ। चिनियाँ सञ्चारमाध्यमहरूलाई उद्धृत गर्दै तीमध्ये धेरै देशसँग जेएफ-१७ लडाकु विमान बिक्रीसम्बन्धी सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिने प्रयास भइरहेको दाबी पनि गरिएको छ।

साउदी अरेबसँग सम्भावित सहकार्यबारे पनि प्रतिवेदनमा चर्चा गरिएको छ। त्यसअनुसार पाकिस्तानले जेएफ-१७ लडाकु विमान उपलब्ध गराउने र त्यसको बदलामा वित्तीय सहयोग प्राप्त गर्ने सम्भावनाबारे विश्लेषण गरिएको छ। यद्यपि, हालसम्म त्यस्तो कुनै औपचारिक सम्झौता सम्पन्न भएको छैन।

थिंक ट्यांकका अनुसार चिनियाँ हतियारको गुणस्तरबारे उठ्ने प्रश्न, अमेरिकी रक्षा प्रणालीसँगको प्राविधिक अनुकूलता तथा वित्तीय सर्तहरू यस्ता सम्झौता तत्काल निष्कर्षमा पुग्न नसक्नुका प्रमुख कारण हुन्।

प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘चीनले आफ्नो रक्षा उद्योग र रणनीतिक प्रभाव विस्तार गर्न पाकिस्तानलाई प्रमुख माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ। पाकिस्तानले चिनियाँ रक्षा प्रणालीको प्रवर्द्धन र सम्भावित निर्यातमार्फत बेइजिङको दीर्घकालीन रक्षा-औद्योगिक रणनीतिलाई सहयोग गरिरहेको छ।’

यद्यपि, यी निष्कर्षहरू अमेरिकी थिंक ट्यांक ‘मिडिल इस्ट फोरम’को प्रतिवेदनमा आधारित विश्लेषण हुन्। चीन, पाकिस्तान वा प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएका अन्य सम्बन्धित देशहरूले यस विषयमा सार्वजनिक रूपमा विस्तृत प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।