काठमाडौं। काठमाडौं उपत्यकाको पश्चिमी प्रवेशद्वार नागढुंगा हुँदै धादिङको सिस्ने खोलासम्म जोड्ने नेपालको पहिलो सडक सुरुङ मार्ग सोमबार औपचारिक रूपमा उद्घाटन हुँदैछ। करिब २९ अर्ब रुपैयाँ लागतमा निर्माण सम्पन्न भएको यो राष्ट्रिय गौरवको आयोजना शिलान्यास भएको करिब सात वर्षपछि सञ्चालनमा आउन लागेको हो। सुरुङ सञ्चालनमा आएसँगै काठमाडौं–नागढुंगा सडकखण्डमा हुने लामो ट्राफिक जाम, घुमाउरो उकालो सडक र वर्षायाममा हुने सास्तीबाट यात्रु तथा सवारी चालकले ठूलो राहत पाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यो आयोजना तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले २०७६ साल कार्तिक ४ गते शिलान्यास गरेका थिए। निर्माण सम्झौताअनुसार सुरुङ ४२ महिनाभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। तर कोभिड–१९ महामारी, मुआब्जा वितरणमा देखिएका विवाद, निर्माण सामग्रीको आपूर्ति समस्या, प्राविधिक चुनौती तथा अन्य प्रशासनिक कारणले निर्माण कार्य निर्धारित समयभन्दा निकै ढिला सम्पन्न भएको हो।

रेस्क्यु सुरुङदेखि मुख्य सुरुङसम्मको यात्रा

निर्माणको क्रममा सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा २०८० साउन २२ गते आपतकालीन प्रयोजनका लागि बनाइएको ‘रेस्क्यु टनेल’को ब्रेकथ्रु गरिएको थियो। उक्त कार्यक्रममा तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री प्रकाश ज्वाला, राज्यमन्त्री नन्दा चपाईं, नेपालका लागि जापानका राजदूत किकुता युतका, जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) का प्रतिनिधिहरू तथा आयोजना सम्बन्धित अधिकारीहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

रेस्क्यु टनेलको ब्रेकथ्रु हुँदा मुख्य सुरुङको करिब ८२ प्रतिशत निर्माण सम्पन्न भइसकेको थियो भने अझै ५०६ मिटर भाग खन्न बाँकी थियो। त्यसपछि निर्माण कार्यलाई तीव्र बनाइयो र करिब १० महिनापछि २०८१ असार ३ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री **पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड)**ले मुख्य सुरुङको ब्रेकथ्रु गरे। त्यससँगै नेपालको पहिलो आधुनिक सडक सुरुङको मुख्य संरचना पूर्ण रूपमा जोडिएको थियो।

२.६८ किलोमिटर लामो मुख्य सुरुङ

नागढुंगा–सिस्ने खोला सुरुङ मार्गको मुख्य सुरुङको लम्बाइ २.६८ किलोमिटर रहेको छ। यसका साथै आपतकालीन उद्धार र सुरक्षाका लागि २.५५७ किलोमिटर लामो छुट्टै रेस्क्यु सुरुङ निर्माण गरिएको छ। कुनै दुर्घटना, आगलागी वा अन्य आपतकालीन अवस्था उत्पन्न भएमा यात्रु तथा सुरक्षाकर्मीले यही सुरुङमार्फत सुरक्षित रूपमा आवतजावत गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।

सुरुङभित्र अत्याधुनिक सुरक्षा प्रणाली जडान गरिएको छ। सिसिटिभी निगरानी, भेन्टिलेसन प्रणाली, आगलागी नियन्त्रण उपकरण, आपतकालीन सञ्चार प्रणाली, विद्युतीय प्रकाश व्यवस्था, ट्राफिक व्यवस्थापन प्रणाली तथा विभिन्न सुरक्षा उपकरण राखिएको छ। यसले सुरुङभित्र सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

लागत बढ्दै पुग्यो करिब २९ अर्ब रुपैयाँ

सुरुवातमा यो आयोजना जापान सरकारको करिब साढे १६ अर्ब रुपैयाँ ऋण सहायता र नेपाल सरकारको करिब ६ अर्ब रुपैयाँ लगानीमा सम्पन्न गर्ने योजना बनाइएको थियो। तर निर्माण अवधि लम्बिँदै जाँदा लागत पनि बढ्यो। त्यसपछि जापान सरकारले थप ५ अर्ब रुपैयाँ ऋण सहायता उपलब्ध गराएको थियो। अन्य संरचना, पहुँच सडक, मुआब्जा तथा विभिन्न प्राविधिक खर्च जोडिँदा आयोजनाको कुल लागत करिब २९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको हो।

आयोजनाको निर्माण जिम्मा जापानको हाज्मा आन्दो कर्पोरेसनले लिएको थियो। जापानी प्रविधि र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार निर्माण गरिएको यो सुरुङ नेपालकै सबैभन्दा जटिल पूर्वाधार आयोजनामध्ये एक मानिन्छ।

चरणबद्ध रूपमा सञ्चालनमा आउने

सुरुङ मार्ग सोमबार उद्घाटनसँगै सञ्चालनमा आउने भए पनि पहिलो दिनदेखि सबै प्रकारका सवारीसाधनलाई प्रवेश अनुमति दिइने छैन। प्रारम्भिक चरणमा आपतकालीन सेवा तथा परीक्षणका लागि आवश्यक सवारीसाधनलाई मात्र सञ्चालन गर्न दिइनेछ। त्यसपछि अवस्था मूल्यांकन गर्दै निजी तथा सार्वजनिक सवारीसाधनलाई चरणबद्ध रूपमा सुरुङ प्रयोग गर्न अनुमति दिइने सरकारी तयारी छ।

यद्यपि सुरुङमार्गमा पैदलयात्री, दुई पाङ्ग्रे सवारीसाधन (मोटरसाइकल र स्कुटर), साइकल, साथै डिजेल, पेट्रोल, ग्यास तथा अन्य प्रज्वलनशील पदार्थ बोकेका सवारीसाधनलाई प्रवेश गर्न अनुमति दिइने छैन। सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै यस्तो व्यवस्था गरिएको हो।

सुरुङ प्रयोग गर्न तिर्नुपर्छ शुल्क

नागढुंगा-सिस्ने खोला सुरुङ मार्ग प्रयोग गर्न शुल्क लाग्नेछ। सरकारले सवारीसाधनको प्रकारअनुसार प्रवेश तथा बाहिरिने क्रममा छुट्टाछुट्टै शुल्क निर्धारण गरेको छ।

• कार, जिप र भ्यानले काठमाडौं भित्रिँदा ६५ रुपैयाँ तथा बाहिरिँदा ६० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ।
• मिनीबस, माइक्रोबस तथा टिपरले भित्रिँदा ११५ रुपैयाँ र बाहिरिँदा ८० रुपैयाँ शुल्क तिर्नुपर्नेछ।
• बस र ट्रकले काठमाडौं प्रवेश गर्दा २६० रुपैयाँ तथा बाहिरिँदा २०० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ।
• हेभी ट्रकले भित्रिँदा ६०० रुपैयाँ र बाहिरिँदा २५० रुपैयाँ तिर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

यात्रामा आउने परिवर्तन

सुरुङ सञ्चालनमा आएपछि नागढुंगा उकालो पार गर्न लाग्ने समय उल्लेखनीय रूपमा घट्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी दशैं–तिहार, नयाँ वर्ष तथा अन्य सार्वजनिक बिदाका समयमा नागढुंगामा घण्टौंसम्म हुने ट्राफिक जाम कम हुने विश्वास गरिएको छ। यसले इन्धनको खपत घटाउनुका साथै सवारी सञ्चालन खर्च कम गर्ने र यात्रुलाई सहज तथा सुरक्षित यात्रा अनुभव प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

काठमाडौं उपत्यकालाई देशका अन्य जिल्लासँग जोड्ने प्रमुख प्रवेशमार्ग भएकाले नागढुंगा-सिस्ने खोला सुरुङ मार्गलाई नेपालको सडक पूर्वाधार विकासमा ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। सात वर्षको प्रतीक्षापछि सञ्चालनमा आउन लागेको यो आयोजना आधुनिक पूर्वाधार निर्माणतर्फ नेपालको महत्वपूर्ण फड्को मानिएको छ।