काठमाडौं। पछिल्ला केही दिनयता देशका विभिन्न स्थानमा खाना पकाउने एलपी ग्यास पाउन उपभोक्ताले लामो समय लाइनमा बस्नुपरेको दृश्य सार्वजनिक भइरहेका छन्।

ग्यास डिपो तथा विक्रेतासमक्ष खाली सिलिन्डर बोकेर पालो कुर्ने उपभोक्ताको संख्या बढेपछि बजारमा ग्यासको चरम अभाव भएको चर्चा चुलिएको छ। तर, नेपाल आयल निगमले भने वास्तविकता आपूर्ति घटेको नभई उपभोक्ताको माग अस्वाभाविक रूपमा बढेका कारण यस्तो अवस्था सिर्जना भएको जनाएको छ।

नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरका अनुसार हाल एलपी ग्यासको आयात र वितरण नियमित रूपमा भइरहेको छ। उनका अनुसार निगमले १४.२ किलोग्राम क्षमताको पूर्ण भरिएको सिलिन्डर वितरणलाई प्राथमिकता दिएपछि बजारमा उपभोक्ताको खरिद व्यवहारमा एकाएक परिवर्तन आएको हो।

उनका अनुसार यसअघि धेरै उपभोक्ताले ७.५ किलोग्राम अर्थात् आधा भरिएको सिलिन्डर प्रयोग गर्ने वा आवश्यक पर्दा मात्र ग्यास भर्ने गरेका थिए। तर अहिले अधिकांश उपभोक्ताले एकैपटक पूर्ण भरिएको सिलिन्डर लिन थालेका छन्। यही कारण बजारमा एक्कासि माग बढ्दा वितरण प्रणालीमा दबाब परेको उनले बताए।

प्रवक्ता ठाकुरका अनुसार ग्यासको आपूर्ति घटेको भए अघिल्ला महिनामै अभाव देखिनुपर्ने थियो। उनका अनुसार चैत महिनामा ३८ हजार ८०० मेट्रिकटन ग्यास वितरण हुँदा बजार सामान्य थियो भने वैशाखमा ३२ हजार ५६ मेट्रिकटन र जेठमा ३३ हजार ८४२ मेट्रिकटन ग्यास वितरण हुँदा पनि कुनै ठूलो समस्या देखिएको थिएन। तर असार महिनामा खपत एकाएक बढेर ४४ हजार ५४४ मेट्रिकटन पुगेपछि बजारमा दबाब सिर्जना भएको हो।

चार महिनाको ग्यास खपत

चैत: ३८ हजार ८०० मेट्रिकटन

वैशाख: ३२ हजार ५६ मेट्रिकटन

जेठ: ३३ हजार ८४२ मेट्रिकटन

असार: ४४ हजार ५४४ मेट्रिकटन

यी तथ्यांकले अघिल्ला महिनाको तुलनामा असारमा करिब १० देखि १२ हजार मेट्रिकटनसम्म बढी ग्यास खपत भएको देखाउँछन्। निगमका अनुसार यही अस्वाभाविक वृद्धिले बजारमा तत्काल दबाब सिर्जना गरेको हो।

नेपालमा एलपी ग्यास भारतीय आपूर्तिकर्ता इन्डियन आयल कर्पोरेसन (आईओसी) मार्फत आयात गरिन्छ। नेपाल आयल निगमले वार्षिक आवश्यकताका आधारमा ग्यासको परिमाण निर्धारण गरी आयात योजना बनाउने गरेको छ। सामान्य अवस्थामा मासिक औसत ४५ देखि ४६ हजार मेट्रिकटन ग्यास आवश्यक पर्ने अनुमानका आधारमा आपूर्ति व्यवस्थापन गरिन्छ।

कुनै महिना खपत कम भए त्यसलाई अर्को महिनामा समायोजन गर्न सकिने भए पनि एकै महिनामा अत्यधिक माग बढे तत्काल सोही अनुपातमा अतिरिक्त ग्यास आयात गर्न सम्भव हुँदैन। भारतबाट उत्पादन, ढुवानी, सीमा नाका हुँदै नेपालसम्म आइपुग्ने सम्पूर्ण प्रक्रियाले निश्चित समय लिने भएकाले तत्काल मागअनुसार आपूर्ति बढाउन चुनौती हुने निगमको भनाइ छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार बजारमा देखिएको समस्या वास्तविक आपूर्ति संकटभन्दा पनि ‘प्यानिक बाइङ’ अर्थात् अभाव हुने डरले आवश्यकताभन्दा बढी ग्यास संकलन गर्ने प्रवृत्तिसँग जोडिएको हुन सक्छ। कुनै वस्तु अभाव हुने हल्ला फैलिएपछि धेरै उपभोक्ताले अतिरिक्त सिलिन्डर भर्ने वा घरमा मौज्दात राख्ने प्रयास गर्दा बजारमा कृत्रिम दबाब सिर्जना हुने गर्छ।

यस्तै अवस्थामा डिलर र वितरकहरूले पनि छोटो अवधिमा अत्यधिक माग सामना गर्नुपर्ने भएकाले उपभोक्ताले लाइन बस्नुपर्ने अवस्था आउँछ, जसले अभावको मनोवैज्ञानिक प्रभावलाई अझ बढाइदिन्छ।

नेपाल आयल निगमले उपभोक्तालाई आवश्यकताभन्दा बढी ग्यास खरिद नगर्न तथा हल्लाको पछि नलाग्न आग्रह गरेको छ।

निगमका अनुसार हाल नियमित रूपमा ग्यास आयात र वितरण भइरहेकाले उपभोक्ताले अनावश्यक रूपमा धेरै सिलिन्डर संकलन नगरे बजार सहज अवस्थामा फर्किन समय लाग्दैन।

यद्यपि, बजारमा अझै पनि कतिपय स्थानमा उपभोक्ताले ग्यास सहज रूपमा नपाएको गुनासो गरिरहेका छन्।