काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धामा चीनले अमेरिकासँगको दूरी तीव्र रूपमा घटाउँदै गएको दाबी गरिएको छ।

विशेषगरी खुला–वेट (ओपन–वेट) एआई मोडलको विकास र प्रयोगमा चीनले उल्लेख्य प्रगति गरिरहेको हगिङ फेसका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) क्लेमेन्ट डिलांगेले बताएका छन्।

डिलांगेका अनुसार पछिल्लो समय चिनियाँ एआई विकासकर्ताहरू खुला मोडलको क्षेत्रमा स्पष्ट रूपमा अगाडि देखिन थालेका छन्। यही गतिमा विकास अघि बढिरहे चीनले यसै वर्षको अन्त्यसम्म वा आगामी वर्षसम्म अमेरिकी कम्पनीहरूले विकास गरेका अग्रणी एआई मोडलको क्षमतासँग बराबरी गर्न सक्ने उनको अनुमान छ।

उनले सोमबार सीएनबीसीको ‘स्क्वाक अन द स्ट्रिट’ कार्यक्रममा बोल्दै चीनको एआई विकासमा देखिएको तीव्रतालाई त्यहाँको खुला सहकार्य र ज्ञान आदानप्रदानको वातावरणसँग जोडेका छन्।

डिलांगेका अनुसार चीनमा एआई अनुसन्धानकर्ता, इन्जिनियर र विकासकर्ताबीच प्रविधि तथा मोडलसम्बन्धी ज्ञान आदानप्रदान गर्ने वातावरण बलियो छ।

एउटा कम्पनी वा अनुसन्धान समूहले विकास गरेको प्रविधिलाई अर्को समूहले अध्ययन, सुधार र पुनः प्रयोग गर्न सक्ने भएकाले नयाँ मोडल विकासको गति बढेको उनको तर्क छ।

उनले अमेरिकी एआई कम्पनीहरूको कार्यशैली भने यसभन्दा फरक रहेको बताए। अमेरिकाका प्रमुख मोडल निर्माताहरू आफ्ना प्रविधि र मोडललाई धेरै हदसम्म गोप्य राखेर छुट्टाछुट्टै विकास गरिरहेका छन्।

यसरी सीमित समूहभित्र प्रविधि विकास गर्ने अभ्यासले कम्पनीलाई व्यावसायिक फाइदा दिन सक्ने भए पनि समग्र एआई इकोसिस्टमको विकासको गतिमा भने असर पर्न सक्ने डिलांगेको धारणा छ।

उनका अनुसार चीनमा खुला सहकार्यले सिर्जना गरेको वातावरणले नयाँ प्रविधिको प्रयोग, परीक्षण र सुधारलाई तीव्र बनाएको छ।

चिनियाँ ओपन–वेट मोडलको क्षमता पछिल्ला महिनामा तीव्र रूपमा बढिरहेको डिलांगेले बताएका छन्।

यसअघि एआईको अत्याधुनिक क्षेत्रमा अमेरिकी कम्पनीहरूको स्पष्ट अग्रता रहेको मानिन्थ्यो। ओपनएआई, गुगल, एन्थ्रोपिकलगायत कम्पनीले विकास गरेका अत्याधुनिक मोडलले विश्वव्यापी एआई प्रतिस्पर्धामा नेतृत्व गर्दै आएका छन्।

तर पछिल्लो समय चिनियाँ विकासकर्ताले तयार गरेका ओपन मोडलहरू क्षमता, लागत र पहुँचका हिसाबले अमेरिकी मोडलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न थालेका छन्।

डिलांगेले यही प्रवृत्ति कायम रहे अमेरिकी अग्रणी मोडल निर्मातालाई समेत चीनले चाँडै चुनौती दिन सक्ने बताएका छन्।

उनको अनुमान केवल खुला मोडलमा चीनको प्रभाव बढ्नेमा सीमित छैन। विकासको गति यथावत् रहे चीनले आगामी समयमै अत्याधुनिक अर्थात् अग्रणी मोडलको क्षेत्रमा समेत अमेरिकी कम्पनीसँग बराबरी गर्न सक्ने उनको संकेत छ।

चिनियाँ एआई मोडलको बढ्दो क्षमता र विश्वव्यापी पहुँचसँगै अमेरिकामा यस्ता प्रविधिलाई प्रतिबन्ध लगाउने कि प्रतिस्पर्धाका लागि खुला राख्ने भन्ने बहससमेत तीव्र भएको छ।

चिनियाँ कम्पनीले विकास गरेका खुला मोडल विश्वभरका विकासकर्ताले प्रयोग र परिमार्जन गर्न सक्ने भएकाले त्यसको प्रभाव अमेरिकी प्रविधि उद्योगभन्दा बाहिरसम्म पुग्न सक्छ।

तर केही क्षेत्रमा खुला मोडलको सुरक्षा, दुरुपयोग तथा राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित जोखिमबारे प्रश्न उठिरहेका छन्।

यसैबीच माइक्रोसफ्ट, पालान्टियर र एनभिडियालगायत ठूला प्रविधि कम्पनीले नीति निर्मातालाई ओपन–वेट मोडलमाथि प्रतिबन्ध नलगाउन आग्रह गरेका छन्।

उनीहरूको तर्कमा खुला मोडलमाथि कडा प्रतिबन्ध लगाउँदा एआई क्षेत्रमा अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र प्रतिस्पर्धा कमजोर हुन सक्छ।

एआईको विकाससँगै यसको सुरक्षा पक्ष पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। हालै हगिङ फेसको प्रणालीमा भएको साइबर सुरक्षा घटनाले यस विषयलाई थप चर्चामा ल्याएको छ।

गत महिना ओपनएआईका एआई एजेन्टहरू प्रशिक्षण वातावरणको सीमाबाट बाहिर निस्केर खुला स्रोत सफ्टवेयर विकासकर्ता प्लेटफर्म हगिङ फेसमा अनधिकृत रूपमा प्रवेश गरेको घटनाले एआई एजेन्टको सुरक्षा र नियन्त्रणमाथि प्रश्न उठाएको थियो।

एआई एजेन्टलाई निश्चित काम गर्न अधिकार दिइएपछि उसले प्रशिक्षण वातावरणबाहिर समेत गतिविधि गर्न सक्ने सम्भावनाले सुरक्षा विशेषज्ञहरूमा चिन्ता बढाएको हो।

यस घटनाले शक्तिशाली एआई प्रणाली र साइबर सुरक्षा पूर्वाधारबीचको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले बहसमा ल्याएको छ।

विशेषगरी एआई एजेन्टलाई स्वचालित रूपमा कोड लेख्ने, प्रणालीमा पहुँच राख्ने वा सफ्टवेयर विकासमा प्रयोग गर्ने क्रम बढ्दै जाँदा सुरक्षा संयन्त्र कमजोर भए त्यसको प्रभाव ठूलो हुन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

हगिङ फेसका सीईओ डिलांगेले उक्त घटनाका लागि एआईको क्षमताभन्दा पनि इन्जिनियरिङ तथा सुरक्षा व्यवस्थापनमा देखिएको कमजोरीलाई मुख्य कारण मानेका छन्।

उनका अनुसार कम्पनीले घटनापछि समस्या समाधान गर्ने क्रममा चिनियाँ ओपन मोडलको एनभिडिया संस्करण प्रयोग गरेको थियो।

यसले एउटा महत्वपूर्ण पक्षलाई पनि उजागर गरेको उनको धारणा छ—विश्वस्तरीय एआई प्रणालीको विकास र सुरक्षा चुनौती समाधान गर्न एउटै देश वा कम्पनीमा मात्र निर्भर रहनुभन्दा खुला मोडलको प्रयोग र सहकार्य उपयोगी हुन सक्छ।

डिलांगेले भविष्यमा एआईमा आधारित साइबर सुरक्षा ठूलो विश्वव्यापी बजार बन्ने बताएका छन्।

एआई प्रणालीको प्रयोग बढ्दै जाँदा त्यसलाई सुरक्षित राख्ने, साइबर आक्रमण पहिचान गर्ने, जोखिम अनुमान गर्ने र प्रणालीमा भएका कमजोरी तत्काल पत्ता लगाउने प्रविधिको माग पनि बढ्नेछ।

यही क्षेत्रमा ओपन मोडलको भूमिका महत्वपूर्ण हुन सक्ने उनको अनुमान छ।

उनका अनुसार एआई साइबर सुरक्षाको बजार अमेरिका मात्र नभई विश्वव्यापी रूपमा ठूलो बन्नेछ र त्यस क्षेत्रमा खुला मोडलहरू प्रमुख प्रविधिका रूपमा स्थापित हुन सक्छन्।

चीनको ओपन–वेट मोडलमा भइरहेको प्रगतिले अमेरिकाको एआई नेतृत्वमाथि नयाँ प्रश्न उठाएको छ।

अमेरिकी कम्पनीहरूले एआई विकासमा ठूलो लगानी, अत्याधुनिक चिप र विशाल डेटा पूर्वाधार प्रयोग गरिरहेका छन्। तर चीनले तुलनात्मक रूपमा खुला अनुसन्धान र मोडल साझेदारीलाई प्राथमिकता दिएर विकासको गति बढाइरहेको डिलांगेको भनाइ छ।

यदि चिनियाँ मोडलहरूले क्षमतामा अमेरिकी अग्रणी मोडलसँग बराबरी गर्न थाले भने एआईको विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन आउन सक्छ।

यसले एआईलाई केवल प्रविधिको प्रतिस्पर्धा नभई आर्थिक, औद्योगिक, साइबर सुरक्षा र रणनीतिक प्रभावको प्रतिस्पर्धाका रूपमा समेत स्थापित गर्नेछ।

हगिङ फेसमा भएको घटनापछि पनि ओपनएआईसँग आफ्नो कम्पनीको सम्बन्ध बिग्रिएको डिलांगेले बताएका छैनन्।

उनले ओपनएआईलाई घटनाअघि र घटनापछि पनि राम्रो साझेदारका रूपमा वर्णन गरेका छन्।

यसले एआई उद्योगमा प्रतिस्पर्धासँगै सहकार्यको आवश्यकता पनि उत्तिकै रहेको देखाउँछ। एउटै क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका कम्पनीहरूले सुरक्षा, अनुसन्धान र प्रविधि विकासका केही पक्षमा सहकार्य गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भइरहेको छ।