काठमाडौं। केही कलाकार यस्ता हुन्छन्, युगौँयुग सम्म अजर रहन्छन्। उनीहरूले पर्दामा निभाएका किरदार नै दर्शकको मिठाको हिस्सा हुन्छन्। हो,काजोल त्यस्तै अभिनेत्री हुन्।

तीन दशकभन्दा लामो अभिनय यात्रामा काजोलले आफूलाई एउटै शैलीमा सीमित राखिनन्। कहिले चञ्चल युवती बनिन्, कहिले प्रेममा परेकी युवती, कहिले रहस्यमय पात्र र कहिले परिवार तथा समाजका जटिलतासँग जुधिरहेकी महिला। हरेक भूमिकामा उनले आफ्नो छुट्टै छाप छाडिन्।

आज अगस्ट ५। सन् १९७४ को यही दिन जन्मिएकी काजोल आज आफ्नो ५२औँ जन्मदिन मनाउँदैछिन्। लामो समयदेखि हिन्दी चलचित्रमा सक्रिय रहेकी उनी अहिले पनि बलिउडकी प्रभावशाली अभिनेत्रीमध्ये एकका रूपमा चिनिन्छिन्।

काजोलको नाम सुन्नासाथ धेरैको स्मृतिमा आउने पात्र हो -‘सिमरन’।

सन् १९९५ मा प्रदर्शन भएको ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’ काजोलको करिअरको सबैभन्दा महत्वपूर्ण फिल्ममध्ये एक हो। फिल्ममा उनले निर्वाह गरेको सिमरनको पात्रले उनलाई भारत मात्र होइन, विश्वभरका हिन्दी फिल्मका दर्शकमाझ स्थापित गर्‍यो।

शाहरुख खानसँगको उनको जोडीले फिल्मलाई थप लोकप्रिय बनायो। प्रेम र परिवारबीचको द्वन्द्वमा रहेकी युवतीको चरित्रमा काजोलले प्रस्तुत गरेको भावनात्मक उतारचढाव दर्शकले निकै रुचाए।

सिमरन केवल एउटा फिल्मको पात्र रहेन। समय बित्दै जाँदा त्यो बलिउडको लोकप्रिय महिला पात्रको प्रतीकजस्तै बन्यो। काजोलको अभिनय यात्रामा पनि यो पात्र एउटा यस्तो मोड बन्यो, जसपछि उनको नामलाई बलिउडको शीर्ष अभिनेत्रीको सूचीबाट अलग गरेर हेर्न कठिन भयो।

तर काजोलको सफलता ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’बाट मात्र सुरु भएको थिएन।

सन् १९९३ मा आएको ‘बाजीगर’ काजोलका लागि महत्वपूर्ण सुरुआत थियो। फिल्ममा उनले प्रिया चोपडाको भूमिका निभाएकी थिइन्।

फिल्मको कथामा भावनात्मक उतारचढावबीच काजोलले आफ्नो अभिनय क्षमता प्रस्तुत गरिन्। शाहरुख खानसँगको उनको सहकार्यले पनि दर्शकको ध्यान खिच्यो। यही फिल्मपछि यी दुई कलाकारको जोडी बलिउडमा चर्चित हुन थालेको मानिन्छ।

त्यसपछि काजोलले विभिन्न प्रकारका फिल्ममा काम गर्दै आफ्नो अभिनयको दायरा विस्तार गरिन्। ‘उधार की जिन्दगी’, ‘करण अर्जुन’लगायतका फिल्म हुँदै उनी ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’सम्म आइपुगिन्।

त्यसपछि भने उनको करिअरले पछाडि फर्केर हेर्नुपरेन।

काजोललाई लामो समयसम्म रोमान्टिक फिल्मकी लोकप्रिय अभिनेत्रीका रूपमा हेरियो। तर उनले आफूलाई त्यही छविमा सीमित राखिनन्।

सन् १९९७ मा आएको ‘गुप्तः द हिडन ट्रुथ’ त्यसको बलियो उदाहरण हो। फिल्ममा काजोलले इशा दिवानको रहस्यमय पात्र निर्वाह गरेकी थिइन्।

उनको यो भूमिका अघिल्ला फिल्मका पात्रभन्दा निकै फरक थियो। फिल्मको कथासँगै पात्रको रहस्य खुल्दै जाँदा काजोलको अभिनयले दर्शक र समीक्षक दुवैको ध्यान खिच्यो।

यो फिल्मले काजोलमा रहेको अर्को सम्भावना पनि देखायो; उनी प्रेमकथाकी नायिका मात्र होइनन्, चुनौतीपूर्ण र नकारात्मक भूमिकासमेत प्रभावशाली रूपमा निर्वाह गर्न सक्छिन्।

सन् १९९८ मा करण जोहरको निर्देशनमा आएको ‘कुछ कुछ होता है’ काजोलको करिअरको अर्को लोकप्रिय अध्याय बन्यो।

फिल्ममा उनी अञ्जलीको भूमिकामा देखिइन्। कलेज जीवनको चञ्चलता, मित्रता, प्रेम र समयसँगै बदलिँदै जाने सम्बन्धको कथामा अञ्जलीको पात्रले दर्शकसँग गहिरो सम्बन्ध बनायो।

काजोलले पात्रको चञ्चलता मात्र होइन, समयसँगै आउने भावनात्मक परिवर्तनलाई पनि पर्दामा प्रभावशाली ढंगले प्रस्तुत गरिन्। शाहरुख खान र रानी मुखर्जीसँगको उनको सहकार्यले फिल्मलाई थप चर्चित बनायो।

अञ्जलीको भूमिकाले काजोललाई नयाँ पुस्ताका दर्शकमाझ समेत लोकप्रिय बनायो।

काजोलको अभिनय यात्रामा सन् २००६ को ‘फना’ पनि महत्वपूर्ण फिल्म हो।

आमिर खानसँगको जोडीमा उनले जुनीको भूमिका निभाएकी थिइन्। फिल्मको सुरुआतमा सरल र भावनात्मक देखिने पात्रको कथा क्रमशः जटिल बन्दै जान्छ।

जुनीको भावनात्मक यात्रा प्रस्तुत गर्दा काजोलले आफ्नो अभिनयको गम्भीर पक्ष देखाइन्। यही भूमिकाका लागि उनले उत्कृष्ट अभिनेत्रीको फिल्मफेयर पुरस्कारसमेत प्राप्त गरिन्।

यसले उनको लोकप्रियतासँगै अभिनय क्षमतालाई पनि थप बलियो बनायो।

काजोलको अभिनय यात्रा प्रेमकथामा मात्र सीमित रहेन। उनले सामाजिक, पारिवारिक र भावनात्मक विषयमा आधारित फिल्ममा पनि काम गरिन्।

‘माइ नेम इज खान’मा शाहरुख खानसँग पुनः पर्दामा देखिएकी काजोलले मन्दिराको भूमिका निभाइन्। परिवार, व्यक्तिगत पीडा र सामाजिक विभेदबीच संघर्ष गर्ने महिलाको चरित्रलाई उनले संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गरिन्।

त्यस्तै ‘माँ’मा उनले आमाको भूमिकामार्फत फरक किसिमको भावनात्मक कथा बोकिन्। भूमिकाको प्रकृति बदलिए पनि पात्रलाई पर्दामा विश्वसनीय बनाउने उनको क्षमता भने उस्तै रह्यो।

काजोलको अभिनयलाई विशेष बनाउने पक्षमध्ये एउटा उनको स्वाभाविक प्रस्तुति हो। उनी पात्रअनुसार आफ्नो संवाद, हाउभाउ र अभिव्यक्तिको शैली परिवर्तन गर्न सक्षम देखिन्छिन्।

उनका पात्रहरू प्रायः पूर्ण रूपमा बनावटी लाग्दैनन्। पर्दामा उनी पात्रसँगै हाँस्छिन्, रिसाउँछिन्, कमजोर हुन्छिन् र भावनात्मक द्वन्द्वमा पनि देखिन्छिन्। यही स्वाभाविकताले उनका पात्रलाई दर्शकसँग नजिक बनाएको देखिन्छ।

उनको करिअरमा उतारचढाव पनि आए। केही समय उनी अभिनयबाट टाढा रहिन् र परिवारलाई प्राथमिकता दिइन्। तर जब पर्दामा फर्किइन्, उनको लोकप्रियतामा ठूलो कमी आएको देखिएन।

बलिउडमा कलाकारको पुस्ता परिवर्तन भयो। फिल्मको शैली बदलियो। दर्शकको रुचि बदलियो। डिजिटल प्लेटफर्मको प्रभाव बढ्यो।

तर काजोलले आफूलाई समयसँगै अघि बढाइरहिन्।

पुरानो पुस्ताले उनलाई ‘सिमरन’ र ‘अञ्जली’का रूपमा सम्झिन्छ। नयाँ पुस्ताले भने उनलाई नयाँ कथावस्तु र फरक भूमिकामा देखिरहेको छ। चलचित्रसँगै डिजिटल माध्यममा पनि उनको उपस्थिति देखिन थालेको छ।

यसरी काजोलको अभिनय यात्रा एउटा पुस्ताको सम्झनामा सीमित नभई अर्को पुस्तासम्म विस्तार भइरहेको छ।

काजोलको करिअरलाई एउटा मात्र भूमिकाले परिभाषित गर्न सकिँदैन।

‘बाजीगर’की प्रिया, ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे’की सिमरन, ‘गुप्त’की इशा, ‘कुछ कुछ होता है’की अञ्जली र ‘फना’की जुनी यी सबै पात्र फरक छन्। तर ती सबैलाई जोड्ने एउटा नाम छ – काजोल।

उनले पर्दामा प्रेम पनि गरिन्, विद्रोह पनि गरिन्, रहस्य बोकिन् र पारिवारिक संघर्ष पनि बाँचेकी देखिइन्। यही विविधता उनको अभिनय यात्राको सबैभन्दा बलियो पक्ष हो।

तीन दशकभन्दा लामो यात्रामा उनले थुप्रै फिल्म गरिन्, विभिन्न पुरस्कार जितिन् र लाखौँ दर्शकको मनमा स्थान बनाइन्। तर उनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि सायद उनका पात्रहरू हुन्, जो फिल्म सकिएपछि पनि दर्शकको स्मृतिमा बाँकी छन्।

आज ५२औँ जन्मदिन मनाइरहँदा काजोलको यात्रा केवल बलिउडमा बिताएका वर्षहरूको गणना होइन। यो समयसँगै बदलिँदै, नयाँ भूमिकालाई स्वीकार गर्दै र हरेक पुस्ताका दर्शकसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम राख्दै अघि बढेकी एक अभिनेत्रीको कथा हो।

पर्दा बदलियो। पुस्ता बदलियो। फिल्म बनाउने शैली बदलियो। तर काजोलको अभिनयप्रतिको आकर्षण र दर्शकमाझ उनको प्रभाव भने अझै कायम छ।

सायद यही कारण हो,काजोलका लागि फिल्महरू पुराना हुन सक्छन्, पात्रहरू पुराना हुन सक्छन्, तर ती पात्रसँग जोडिएको दर्शकको स्मृति कहिल्यै पुरानो हुँदैन।