रियो डे जेनेरो। ब्राजिलले पछिल्ला चार दशकमा फ्रान्सको क्षेत्रफलभन्दा दोब्बरबढी प्राकृतिक वनस्पति गुमाएको छ ।

प्राकृतिक वनस्पति घट्दा एल निनोका कारण हुने खडेरी, बाढी र डढेलोजस्ता चरम मौसमी घटनाको प्रभाव बढ्न सक्ने बुधबार सार्वजनिक अध्ययनले देखाएको छ ।

जुनमा पुष्टि भएको एल निनो वर्षको अन्त्यतिर थप तीव्र हुने अनुमान गरिएको छ । यसका कारण ब्राजिलका विभिन्न क्षेत्रमा चरम मौसमको जोखिम बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

वातावरणीय अनुगमन संस्था म्यापबायोमासले आफ्नो वार्षिक भूमि उपयोगसम्बन्धी अध्ययनमा चार दशकअघि ब्राजिलको कुल भू–भागको ७९ प्रतिशत हिस्सा प्राकृतिक वनस्पतिले ढाकेकोमा अहिले यो घटेर ६५ प्रतिशतमा सीमित भएको जनाएको छ ।

प्राकृतिक वनस्पति विनाशको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव अमेजन वर्षावन र जैविक विविधताका लागि महत्वपूर्ण सेराडो सवानामा परेको छ । वन तथा अन्य प्राकृतिक क्षेत्रको ठूलो हिस्सा कृषि र पशुपालनका लागि प्रयोग गरिएको छ ।

अध्ययनअनुसार सन् १९८५ मा ब्राजिलको कुल भू–भागको १८ प्रतिशत हिस्सा कृषि तथा पशुपालनमा प्रयोग भएकामा अहिले यो बढेर ३२ प्रतिशत पुगेको छ ।

म्यापबायोमासको अध्ययनले एल निनोका समयमा प्राकृतिक वनस्पति हटाएर कृषि तथा पशुपालनमा प्रयोग गरिएका क्षेत्रमा मौसमी चरम घटनाको प्रभाव बढी देखिएको जनाएको छ ।

म्यापबायोमासका महासंयोजक टासो अजेभेडोले सन् २०२३–२०२४ को एल निनोका क्रममा अमेजनमा वन फँडानी गरिएका क्षेत्रमा प्राकृतिक वन क्षेत्रको तुलनामा वर्षाको कमी बढी देखिएको बताउनुभयो ।

यसैबीच, ब्राजिलको दक्षिणी घाँसे मैदानमा प्राकृतिक वनस्पति हटाएर कृषि क्षेत्रमा परिणत गरिएका स्थानमा प्राकृतिक वनस्पति रहेको क्षेत्रको तुलनामा बढी वर्षा भएको पाइएको छ ।

दक्षिणी राज्य रियो ग्रान्डे डो सुलले सन् २०२४ मा ठूलो बाढीको सामना गरेको थियो । उक्त बाढीमा करिब २०० जनाको मृत्यु भएको थियो ।

“भूमि उपयोगको ढाँचाले एल निनो आफैँलाई परिवर्तन गर्दैन, तर यसले त्यसको प्रभावलाई परिवर्तन गर्न सक्छ,” अजेभेडोले भन्नुभयो ।

उहाँका अनुसार भूमि उपयोगसम्बन्धी निर्णयले जलवायुजन्य जोखिमको स्तर तथा देशका विभिन्न क्षेत्रमा यस्ता घटनाको प्रभावको तीव्रता निर्धारण गर्न सक्छ ।

अध्ययनले कृषि क्षेत्रमा एल निनोको प्रभाव किन बढी देखिन्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट निष्कर्ष नदिए पनि अमेजनमा वन विनाशले वाष्पीकरण र स्थानीय वायुमण्डलमा आद्र्रता घटाउने, तापक्रम बढाउने तथा वर्षा कम गर्ने सम्भावना रहेको अजेभेडोले बताउनुभयो ।

गत महिना ब्राजिल सरकारले यस वर्ष ‘अत्यन्त शक्तिशाली एल निनो’को सम्भावना रहेको चेतावनी दिएको थियो । प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम औसतभन्दा करिब दुई डिग्री सेल्सियससम्म बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

समुद्री सतहको तापक्रममा हुने यस्तो वृद्धि विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा मौसमको ढाँचामा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याउन सक्ने विज्ञले बताएका छन् ।

ब्राजिलियन कृषि तथा पशुधन महासङ्घ (सीएनए)ले पनि शक्तिशाली एल निनोका कारण कफी, सोयाबिन र उखुजस्ता प्रमुख कृषि बाली प्रभावित हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ ।