काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ प्रणालीमा थुप्रिएको अधिक तरलता व्यवस्थापन गर्न ८५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन गर्ने भएको छ। राष्ट्र बैंकको मौद्रिक व्यवस्थापन विभागले ६ महिनाका लागि उक्त रकम निक्षेपका रूपमा संकलन गर्न लागेको हो।

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कर्जाको माग अपेक्षाअनुसार बढ्न नसक्दा लामो समयदेखि प्रणालीमा लगानीयोग्य रकमको मात्रा उच्च रहँदै आएको छ। बैंकिङ प्रणालीमा आवश्यकताभन्दा बढी तरलता भएपछि त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न राष्ट्र बैंकले विभिन्न मौद्रिक उपकरण प्रयोग गर्दै आएको छ। सोही क्रममा केन्द्रीय बैंकले आज ८५ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गर्न लागेको हो।

राष्ट्र बैंकका अनुसार पछिल्लो समय बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा करिब १५ खर्ब रुपैयाँ हाराहारीमा अधिक लगानीयोग्य पुँजी रहेको छ। कर्जाको माग कमजोर रहेका कारण बैंकहरूसँग ठूलो मात्रामा रकम थुप्रिएको हो। बैंकहरूले निक्षेप संकलन गरिरहे पनि त्यसअनुसार कर्जा विस्तार हुन नसक्दा प्रणालीमा अधिक तरलता बढ्दै गएको छ।

अधिक तरलता रहँदा बैंकहरूको कर्जा लगानी क्षमता बढ्ने भए पनि अर्थतन्त्रमा कर्जाको माग कमजोर हुँदा उक्त रकम उत्पादनशील क्षेत्रमा प्रवाह हुन सकेको छैन। त्यसैले राष्ट्र बैंकले मौद्रिक उपकरणमार्फत बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अतिरिक्त रकम अस्थायी रूपमा प्रशोधन गर्दै आएको छ।

यसअघि राष्ट्र बैंकले भदौ ३ गते पनि ६ महिनाका लागि ३५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन गरेको थियो। त्यसको केही समयपछि पुनः ठूलो रकम निक्षेपका रूपमा संकलन गर्न लागिएको हो। यसबाट बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको अवस्था अझै उच्च रहेको देखिन्छ।

राष्ट्र बैंकले जारी गर्न लागेको निक्षेप संकलन उपकरणको बोलकबोल तथा निष्कासन आजै हुनेछ। इच्छुक बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले आज दिउँसो ३ बजेसम्म अनलाइन बिडिङ सिस्टम सफ्टवेयरमार्फत बोलकबोलमा सहभागी हुन सक्नेछन्।

६ महिनाका लागि संकलन गरिने उक्त निक्षेपको साँवा तथा ब्याज भुक्तानी २०८३ माघ २९ गते हुनेछ। निक्षेप संकलन उपकरणमार्फत बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट रकम लिएर राष्ट्र बैंकले निश्चित अवधिका लागि उक्त रकम प्रणालीबाट बाहिर राख्ने गर्छ। यसले बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अतिरिक्त तरलता घटाउन र छोटो अवधिको ब्याजदर व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुग्ने गर्छ।

बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता रहँदा अन्तरबैंक ब्याजदर तथा अन्य बजार ब्याजदरमा समेत दबाब पर्न सक्छ। त्यसैले मौद्रिक नीतिको कार्यदिशाअनुसार राष्ट्र बैंकले आवश्यकता हेरेर निक्षेप संकलन, स्थायी निक्षेप सुविधा तथा अन्य मौद्रिक उपकरण प्रयोग गर्दै तरलता व्यवस्थापन गर्ने गर्छ।

हाल कर्जाको मागमा उल्लेख्य सुधार नआएकाले बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ठूलो मात्रामा रकम राष्ट्र बैंकमै राख्नुपर्ने अवस्था देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा राष्ट्र बैंकले निक्षेप संकलनमार्फत प्रणालीमा रहेको अतिरिक्त रकम तान्ने र मौद्रिक व्यवस्थापनलाई सन्तुलित राख्ने प्रयास गरिरहेको छ।

राष्ट्र बैंकले पछिल्लो समय पटक-पटक ठूलो रकम निक्षेप संकलन गर्दै आउनुले बैंकिङ प्रणालीमा तरलता अभाव नभई अधिक तरलता नै प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेको देखाउँछ। कर्जाको माग बढेर बैंकिङ प्रणालीमा रहेको रकम उत्पादन, व्यवसाय तथा अन्य आर्थिक गतिविधिमा परिचालन हुन थालेपछि भने यस्तो अतिरिक्त तरलताको दबाब क्रमशः घट्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।