काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ कास्कीको माछापुच्छ्रे गाउँपालिकास्थित अन्नपूर्ण इको भिलेज रिसोर्ट पुगेपछि उनको भ्रमणलाई लिएर अनेक प्रश्न उठेका छन्। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले यो भ्रमण पूर्णतः निजी रहेको बताए पनि भ्रमण टोलीमा को-को सहभागी छन् भन्ने विषयमा भने जानकारी सार्वजनिक गरिएको छैन। साथै, उनी पोखराबाट मुस्ताङ जाने चर्चा पनि भइरहेका छन्। मुस्ताङमा उनी ल्हो घ्याकर गोम्बा भर्मण गर्नेछन्। 

प्रधानमन्त्री कहाँ जाँदैछन्, किन जाँदैछन् र उनीसँग को-को छन् भन्ने सामान्य जानकारीसमेत सार्वजनिक भने गरिएका छैनन्। सचिवालयले प्रधानमन्त्रीको भ्रमण र टोलीबारे जानकारी सुरक्षा चुनौतीका कारण सार्वजनिक नगरिएको बताएको छ।

तर, यही दाबीले अर्को प्रश्न जन्माएको छ- के प्रधानमन्त्री बालेन देशमै असुरक्षित भएका हुन्?

यदि प्रधानमन्त्रीको सुरक्षालाई लिएर यति गम्भीर चुनौती छ भने त्यो चुनौती कहाँबाट आएको हो? आन्तरिक हो कि बाह्य? प्रधानमन्त्री नै असुरक्षित रहेको अवस्था हो भने आम नागरिकको सुरक्षा अवस्था कस्तो होला?

यसअघिका प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्नो भ्रमणबारे सामान्य जानकारी सार्वजनिक गर्ने अभ्यास रहँदै आएको थियो। प्रधानमन्त्री कहाँ जाने, भ्रमणको उद्देश्य के हो, कहाँ बस्ने र भ्रमण टोलीमा को-को सहभागी हुने भन्ने विषयमा सचिवालयले जानकारी दिने गर्थे। तर, प्रधानमन्त्री बालेनको पछिल्लो भ्रमणबारे भने आधारभूत जानकारीसमेत सार्वजनिक नगरिएपछि भ्रमणमाथि नै गम्भीर प्रकृतिका प्रश्न उठेका हुन्।

प्रधानमन्त्री देशका सार्वजनिक पदाधिकारी हुन्। उनको निजी भ्रमण हुन सक्छ, तर प्रधानमन्त्रीका रूपमा उनको गतिविधि पूर्णतः निजी विषय मात्रै रहन्छ कि रहँदैन? विशेषगरी मुलुकको प्रधानमन्त्री देशको कुनै संवेदनशील भूभागतर्फ जाँदै गर्दा भ्रमणको उद्देश्य र प्रकृतिबारे नागरिकले सामान्य जानकारी पाउनुपर्ने अधिकार राख्दछन्। तर, प्रधानमन्त्री र उनको सचिवालयले त्यो आवश्यक ठान्दैन।  र, सुचनाहरु गुपचुप राखिन्छन्। 

प्रश्न यतिमै सकिँदैन। प्रधानमन्त्री बालेन कास्कीबाट मुस्ताङतर्फ जाने तयारीमा रहेको र लोमान्थाङस्थित ल्हो घ्याकर गोम्बा पुग्ने चर्चा पनि छ। यो त्यही गोम्बा हो, जहाँ केही दिनअघि नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासका सार्वजनिक मामिला प्रमुख माइक जे. हार्कर पुगेका थिए। यसअघि अमेरिकी राजदूत डिन आर. थम्पसन पनि उक्त गोम्बा पुगेका थिए।

यही कारण प्रधानमन्त्रीको सम्भावित मुस्ताङ भ्रमणलाई लिएर थप चासो पैदा भएको हो। विशेषगरी ल्हो घ्याकर गोम्बा पछिल्लो समय भूराजनीतिक चर्चाको केन्द्रमा रहेको भन्दै राजनीतिक वृत्तमा विभिन्न टिप्पणी पनि हुने गरेका छन्।

यसअघि बालेन नेतृत्वको सरकारले यही गोम्बालाई एक रुपैयाँको सिक्कामा समेट्ने तयारी गरेको विषयसमेत विवादमा आएको थियो। चुच्चे नक्साको विषयलाई लिएर विवाद भएपछि सरकार उक्त निर्णयबाट पछि हटेको थियो।

त्यसपछि अमेरिकी कूटनीतिज्ञहरूको भ्रमणलगत्तै प्रधानमन्त्री बालेन स्वउछएको छ। मुस्ताङको बढ्दो भूराजनीतिक महत्वबारे राजनीतिक विश्लेषक बुद्धछिरिङ मोक्तानले यस क्षेत्रलाई भूराजनीतिको ‘इपिसेन्टर’का रूपमा व्याख्या गरेका छन्। ‘संसद नजाने, संसदिय दलको बैठकमा नजाने, जनतासँग संवाद नगर्ने, बाढिपहिरो, मधेशको दंगाफसाद क्षेत्र कहिँ पनि नजाने तर मुस्ताङ्गमा राजा दर्शन गर्न जाने, केहि त होला नै,’ उनले फेसबुकमा लेखेका छन्।  

नेपाल, चीन र तिब्बतसँग जोडिएको संवेदनशील भौगोलिक अवस्थिति तथा पछिल्लो समय विदेशी कूटनीतिज्ञहरूको बढ्दो चासोका कारण मुस्ताङप्रति राजनीतिक र रणनीतिक चासो पनि बढेको देखिन्छ। यस्तो पृष्ठभूमिमा प्रधानमन्त्रीको भ्रमणलाई अत्यधिक गोप्य राखिनुले झन् धेरै प्रश्न जन्माएको छ। 

प्रधानमन्त्रीको सुरक्षा संवेदनशील विषय हो। सुरक्षा चुनौतीका कारण सबै भ्रमण विवरण सार्वजनिक गर्न नसकिने अवस्था पनि हुन सक्छ। तर, कुन विषय सुरक्षा कारणले गोप्य राखिएको हो र कुन विषय सार्वजनिक गर्न मिल्छ भन्ने स्पष्टता भने सरकारले दिनुपर्छ।

अहिलेको मुख्य प्रश्न प्रधानमन्त्री कहाँ गए भन्ने मात्रै होइन। प्रश्न हो- किन यति गोप्य रूपमा गए? उनीसँग को-को छन्? भ्रमणको वास्तविक उद्देश्य के हो? र सुरक्षा चुनौतीको नाममा नागरिकलाई आधारभूत जानकारीसमेत किन दिइएन?

यी र यस्तै तमाम् प्रश्नहरुको जवाफ दिन सके मात्रै प्रधानमन्त्री बालेनको पछिल्लो भ्रमणबारे सार्वजनिक र राजनीतिक वृत्तमा उठेका आशंका र जिज्ञासा मेटिन सक्छन्।