काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यपूर्वको रणनीतिक जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ अर्थात् होर्मुज जलडमरूमध्यलाई आफूले अमेरिकी क्षेत्रका रूपमा हेर्ने गरेको बताएका छन् । साउथ क्यारोलाइनामा आयोजित चुनावी ¥यालीका क्रममा ट्रम्पले यस्तो धारणा सार्वजनिक गरेका हुन् ।

विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमध्यलाई लिएर ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्तिले अमेरिका र इरानबीचको तनाव थप चर्किन सक्ने संकेत गरेको छ । होर्मुज जलडमरूमध्य इरान र ओमानबीच अवस्थित छ र विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्तिका लागि यसको रणनीतिक महत्व निकै ठूलो मानिन्छ ।

¥यालीका क्रममा ट्रम्पले इरानसँग सम्झौता गर्न अमेरिका इच्छुक रहेको संकेत गरे पनि तेहरान भने आफूले चाहेको प्रकारको सम्झौताका लागि तयार नरहेको बताए । उनका अनुसार अमेरिकाले इरानसँग कुनै समझदारी कायम गर्न चाहिरहेको भए पनि इरानको वर्तमान अडानका कारण त्यस्तो सम्झौता सहज देखिएको छैन ।

ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार हासिल गर्न कुनै पनि हालतमा दिन नहुने अमेरिकी नीतिलाई समेत दोहोर्‍याए । इरानले परमाणु हतियार प्राप्त गरे त्यसको परिणाम अत्यन्तै खराब हुने चेतावनी दिँदै उनले यस विषयमा अमेरिका गम्भीर रहेको बताए ।

अमेरिका र इरानबीच लामो समयदेखि परमाणु कार्यक्रम, क्षेत्रीय सुरक्षा तथा प्रतिबन्धका विषयमा विवाद रहँदै आएको छ । पछिल्लो समय अमेरिकी प्रशासनले इरानमाथि आर्थिक तथा राजनीतिक दबाब बढाउँदै आएको छ भने इरानले पनि आफ्नो राष्ट्रिय हित र सुरक्षा नीतिबाट पछि नहट्ने संकेत गर्दै आएको छ ।

यसैबीच, अमेरिकाले इरानमाथि थप आर्थिक प्रतिबन्ध लगाउने तयारी गरिरहेको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार सोमबार इरानविरुद्ध नयाँ प्रतिबन्धसम्बन्धी घोषणा गर्ने तयारी गरिएको छ । प्रस्तावित प्रतिबन्धको प्रभाव इरानका प्रमुख व्यापारिक साझेदारमाथि समेत पर्न सक्ने बताइएको छ ।

विशेषगरी चीनसँग इरानको ठूलो व्यापारिक सम्बन्ध रहेकाले नयाँ अमेरिकी प्रतिबन्धले चिनियाँ कम्पनी तथा इरानसँग कारोबार गर्ने अन्य संस्थालाई समेत असर गर्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ । यसले अमेरिका-चीन सम्बन्धमा समेत थप जटिलता सिर्जना गर्न सक्ने विश्लेषण हुन थालेको छ ।

अमेरिकाले एकातर्फ इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाइरहेको छ भने अर्कोतर्फ मध्यपूर्वमा आफ्नो सैन्य उपस्थितिलाई पनि निरन्तरता दिएको छ । यस्तो अवस्थामा होर्मुज जलडमरूमध्यलाई लिएर ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्तिलाई रणनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण मानिएको छ ।

होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको ऊर्जा व्यापारका लागि अत्यन्त संवेदनशील मार्ग हो । यस क्षेत्रमा कुनै पनि प्रकारको सैन्य तनाव वा आवागमनमा अवरोध उत्पन्न भए त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पर्न सक्छ । विशेषगरी तेल तथा ग्यासको आपूर्तिमा समस्या आए विश्व बजारमा ऊर्जा मूल्य बढ्ने जोखिम रहन्छ ।

ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार विकास गर्न नदिने प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएसँगै अमेरिका र इरानबीच आगामी दिनमा कूटनीतिक वार्ता अघि बढ्छ वा तनाव थप बढ्छ भन्ने चासोसमेत बढेको छ । अमेरिकाले सम्झौताको सम्भावना खुला राखेको संकेत गरे पनि इरानले कस्तो प्रतिक्रिया जनाउँछ भन्ने विषयले आगामी घटनाक्रम निर्धारण गर्नेछ ।

यसअघि पनि ट्रम्पले इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई लिएर कडा धारणा राख्दै आएका छन् । पछिल्लो अभिव्यक्ति र थप प्रतिबन्धको तयारीले अमेरिकी प्रशासन इरानमाथि आर्थिक तथा रणनीतिक दबाब बढाउने दिशामा अघि बढिरहेको संकेत गरेको छ ।

अब अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध कूटनीतिक संवादतर्फ जान्छ वा थप टकरावको बाटोमा पुग्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ । विशेषगरी होर्मुज जलडमरूमध्यमा देखिने कुनै पनि तनावले अमेरिका-इरान सम्बन्धभन्दा बाहिर गएर विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्तिलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ हेरिरहेको छ ।