काठमाडौं। एक वर्षअघि आजकै दिन काठमाडौंका सडकमा युवाहरू उत्रिएका थिए। उनीहरूको हातमा कुनै राजनीतिक दलको झन्डा थिएन। उनीहरूले कुनै नेताको जयजयकार गरेका थिएनन्।

उनीहरू आक्रोशित थिए। उनीहरूसँग आक्रोशको ज्वाला थियो। आक्रोश, भ्रष्टाचारविरुद्धको आक्रोश। सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्धविरुद्धको आक्रोश। र पुरानो राजनीतिक शैलीप्रतिको आक्रोश।

गत भदौ २३ गते माइतीघरबाट सुरु भएको त्यो सानो भीड बानेश्वर पुग्दा ठूलो बनिसकेको थियो। भीडले सुरक्षाघेरा तोड्ने कोसिस गर्‍यो। अनि राज्यले बल प्रयोग गर्‍यो। गोली चल्यो । युवाहरूले ज्यान गुमाए । त्यसपछि आन्दोलन झन् चर्कियो।

त्यसको परिणाम स्वरुप भदौ २४ गते आगो बल्यो। केपी शर्मा ओलीले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिए। त्यसपछि सरकारी संरचना, राजनीतिक दलका कार्यालय र नेताका निवास खरानी भए।

उक्त आन्दोलनले सरकार ढाल्यो।

तर के उक्त आन्दोलन बालेन शाहलाई प्रधानमन्त्री बनाउन भएको थियो?

त्यतिबेला सडकमा बालेनलाई प्रधानमन्त्री बनाउनुपर्छ भन्ने माग थिएन। युवाहरूले भ्रष्टाचारको विरोध गरेका थिए। सामाजिक सञ्जाल खोल्न माग गरेका थिए। शासन गर्ने पुरानो शैलीमाथि प्रश्न गरेका थिए।

तर आन्दोलनपछि बनेको जटिल राजनीतिक परिस्थितिको लाभ उठाउन खोजियो। बालेन प्रतिदिन जेनजीको मसिह बन्दै थिए।  

अन्तरिम सरकार बन्यो । निर्वाचन घोषणा भयो। बालेनले काठमाडौं महानगरपालिकाको प्रमुख पद छाडे। रवि लामिछाने नेतृत्वको रास्वपामा प्रवेश गरे। चुनाव लडे। केपी शर्मा ओलीलाई पराजित गरे। रास्वपाले १८२ सिट जित्यो। अन्तत:  बालेन प्रधानमन्त्री बने ।

तर एक वर्षको घटनाक्रम हेर्दा यस्तो लाग्छ, र जेनजीले सडकमा उठाएको असन्तुष्टिको राजनीतिक लाभ अन्ततः बालेनले उठाए। 

बालेन प्रधानमन्त्री बनेपछि जेनजीले खोजेको परिवर्तन आयो त?

यही प्रश्न अहिले झन् महत्वपूर्ण छ। किनकि सत्तामा पुगेपछि बालेनको शैलीलाई लिएर अराजकता, मनपरी र संस्थागत प्रक्रियाप्रति बेवास्ताका आरोप लाग्न थालेका छन्। 

हिजो जुन प्रवृत्तिविरुद्ध जेनजी युवाहरू सडकमा थिए, आज त्यही प्रवृत्तिको झल्को नयाँ सत्ताको व्यवहारमा देखिन थालेको छ भन्दा फरक नपर्ला।

राजनीतिमा अनुहार फेरिनु सजिलो कुरा हो। तर संस्कार फेर्नु गाह्रो कुरा हो। त्यहि गाह्रो अभ्यास गर्न बालेनलाई गाह्रो भइरहेको छ। 

जेनजीले पुराना अनुहार हटाउन मात्रै सडक तताएको थिएन। जेनजी पुरानो राजनीतिक संस्कार अस्वीकार गरेको थियो ।बालेन नयाँ हुन्।  उनि नयाँ छन् भनेर  उनीमाथि प्रश्न गर्न नहुने भने  होइन। बरु उनीमाथि प्रश्न झन् बढी हुनुपर्छ। किनकी जेनजी आन्दोलन नै प्रश्नको कठघरामा उभिएको आन्दोलन हो। 

बालेन उनै हुन्,जसलाई जेनजीले पत्याए।  किनकि जसको नाममा परिवर्तनको आशा गरियो, उसले नै जवाफदेहिता, प्रक्रिया र संस्थाभन्दा आफ्नो निर्णयलाई माथि राख्न थाल्यो भने हिजो र आजमा फरक के रह्यो ?

हिजो युवाहरूले नेताहरूलाई भनेका थिए, सत्ता जनताका लागि हो, नेताका लागि होइन। त्यहि प्रश्नले जेनजी आन्दोलन भएको हो। 

आज त्यही कुरा बालेनलाई पनि भन्नुपर्ने अवस्था आयो भने जेनजी आन्दोलनको मर्म कहाँ रहन्छ ?

बालेन प्रधानमन्त्री बनेको तथ्य आन्दोलनको एउटा राजनीतिक परिणाम हुन सक्छ। तर बालेनको सत्ता नै आन्दोलनको अन्तिम गन्तव्य थियो भन्न मिल्दैन ।

जेनजी आन्दोलनको असली परीक्षा त त्यतिबेला हुन्छ, जब आन्दोलनबाट आएको नयाँ सत्ता आफैँ प्रश्नको घेरामा पर्छ ।

एक वर्षअघि युवाहरूले सडकमा उभिएर पुरानो सत्तालाई प्रश्न गरेका थिए। आज जेनजीका नाममा बनेको नयाँ सत्तासँग प्रश्न गर्ने पालो आएको छ।

जेनजी आन्दोलन बालेनलाई प्रधानमन्त्री बनाउन भएको थिएन। यदि भएको थियो भने आन्दोलनको गन्तव्य त्यहिँ समाप्त हुन्थ्यो।

तर आन्दोलन बालेन प्रधानमन्त्री बनेपछि पनि सकिएको छैन। बरु अहिले अर्को नयाँ अध्याय सुरु भएको छ।

किनकी नयाँ पुस्ताले प्रश्न गर्न छाडेको छैन। र प्रश्न गरिरहने छ।