Author: nepal one

झापा, १८ फागुन । झापाको कन्काई नगरपालिका ३ नयाँ बस्तीमा कारको ठक्करबाट पैदलयात्रीको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा स्थानीय ३६ वर्षीया सावित्रादेवी भण्डारी रहेकी छिन् ।

उनलाई उपचारको लागि अस्पताल पुर्‍याउनसाथ चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए । बा १८ च २२ ४७ नम्बरको कारले पैदल हिँडिरहेकी भण्डारीलाई ठक्कर दिएको थियो । कारसहित चालकलाई नियन्त्रणमा लिएको इलाका प्रहरी कार्यालय सुरुङथाले जनाएकाे छ ।

धनगढी, १८ फागुन । चर्को व्याजदरविरुद्ध आन्दोलनरत कैलालीका व्यवसायीले आज बैंककमा पैसा जम्मा नगरेर नयाँ शैलीको विरोध गर्ने भएका छन् । 

कैलाली उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष पुष्पराज कुँवरका अनुसार बैक, लघुबित्त र सहकारीहरुले बढाएको व्याजदर घटाउन दबाब स्वरुप व्यवसायीले आज एक दिन नगद जम्मा नगरी बिरोध जनाउन लागेको हाे । 

बित्तिय संस्थाहरुले ब्याजदरमा चर्को मूल्य बढाएपछि धनगढीको व्यवसायबाट बिस्थापित र पलायन हुने अवस्थामा पुगेको भन्दै  केही दिनदेखि व्यवसायीहरुले आन्दोलनन गर्दैै आएका छन । दैनिक दुई घण्टा व्यापार बन्द गरेर आन्दोलन गर्दैआएका धनगढीको ब्यावसायीले आज भने नगद जम्मा नगरेर बिरोध शैली परिवर्तन गर्न लागेका हुन ।

हिजो बुधबार व्यवसायीले नेपाल राष्ट्र बैंक, धनगढी अगाडि विरोध प्रदर्शन गरेका थिए । यसअघि मासिक ७ प्रतिशत तिर्दै आएको भए पनि वित्तीय संस्थाहरुले हाल एकैचोटी १७ प्रतिशसम्म ब्याजदर बढाएपछि व्यवसायी आन्दोलित हुदैँ आएका छन। 

काठमाडौं, १८ फागुन । नेपाली सेनाले हिरासतमा लिएका दुईजना वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरूलाई अदालतमा उपस्थित गराउन सर्वोच्च अदालतले आदेश दिएको छ।

सैनिक हिरासतमा रहेका कर्णेल महेन्द्रजंग शाह र लेफ्टिनेन्ट कुलदीप तिमिल्सिनालाई सैनिक प्रहरीले दुई दिनअघि आफ्नै हिरासतमा लिएको थियो।

शाहकी पत्नी शोभा कार्कीले दिएको बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिटमा सुनुवाइ गर्दै सर्वोच्चका न्यायाधीश हरि फुँयालको एकल इजलासले तीन दिनभित्र उनीहरूलाई अदालतमा उपस्थित गराउन नेपाली सैनिकलाई आदेश दिएको हो।

उनीहरूसँगै उनीहरूमाथि लगाइएका आरोपका सबै फाइलहरू ल्याउन पनि अदालतले आदेश दिएको छ। सेनाले उनीहरू दुवैलाई आर्थिक अनियमितताको आरोप लगाएको छ। तर पारिवारिक स्रोतका अनुसार उनीहरूमाथि ‘सैनिक विद्रोह’को आरोप छ।

यसअघि यस्तै एउटा आरोपमा सेनाका जनरल प्रेम शाहीलाई सेनाले दुई महिनादेखि हिरासतमा राखिरहेको छ। उनको बारेमा समेत सेनाले परिवारलाई कुनै जानकारी दिएको छैन।

सैन्यस्रोतका अनुसार जनरल शाहीलाई सघाएको आरोपमा यी दुई अधिकृतहरूलाई पनि सेनाले हिरासतमा राखेको हो।

समाज कल्याण परिषद्को भृकुटीमण्डपमा रहेको जग्गा भाडा लगाउने प्रकरणमा सांसद तथा पूर्वराज्यमन्त्री टेकबहादुर गुरुङ र पूर्वमन्त्री बद्रीप्रसाद न्यौपाने दोषी ठहर भए पनि ठूला भ्रष्टाचारका मुद्दा अघि बढाउन राजनीतिक इच्छाशक्तिको अभाव नेपालका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।

उक्त प्रकरणमा दोषी ठहर भएका ९ जना विरुद्ध अर्को साता सजाय निर्धारण गरिने बताइएको छ।अदालतमा भ्रष्टाचारको मुद्दा दायर भएकाले निलम्बनमा रहेका गुरुङ मनाङबाट निर्वाचित सांसद हुन्। भृकुटीमण्डप फन पार्क मेला सञ्चालक रहेका गुरुङलाई विना प्रतिस्पर्धा १५ वर्षका लागि जग्गा भाडामा दिने निर्णय गरिएको थियो।

चुरे भावर पार्टी हुँदै राजनीति अघि बढाएका न्यौपाने पछिल्लो समय आम जनता पार्टीमा क्रियाशील थिए।विशेष अदालतले दुई पूर्वमन्त्रीहरूलाई दोषी ठहर गरेको एक दिनपछि बीबीसीलाई प्रतिक्रिया दिँदै अख्तियारका पूर्वप्रमुख आयुक्तले भ्रष्टाचार नियन्त्रण सम्बन्धी संयन्त्रहरूको गिर्दो साखप्रति चिन्ता जनाएका छन्।ट्रान्सपरेन्सी इन्टरन्याश्नलको सन् २०२२ को भ्रष्टाचार अवधारणा सूचकाङ्कमा नेपाल १८० देशमध्ये ११० औँ स्थानमा सूचीकृत भएको थियो।

‘ठूला माछा’ समाउन के छन् चुनौती
अख्तियारले ससाना कर्मचारीलाई लक्षित गरे पनि भ्रष्टाचारमा संलग्न ठानिएका शक्तिशाली व्यक्तिलाई नछोएको भन्दै ठूला माछा भनेर त्यस्तै व्यक्तिलाई लक्षित गर्ने गरिन्छ।अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका पूर्वप्रमुख आयुक्त सूर्यनाथ उपाध्यायले नेपालमा भ्रष्टाचारका मुद्दाहरूमा कारबाही अघि बढाउन राजनीतिक इच्छाशक्तिको अभाव रहेको बताए।उनले भने, “प्रधानमन्त्री र अख्तियारका प्रमुख आयुक्त मिलेर गर्ने हो भने धेरै ठिक हुन्छ। प्रधानमन्त्रीले आफ्ना मन्त्रीहरूको निगरानी गर्न थाल्यो भने भइहाल्छ। ठेगानमा आइहाल्छ नि।”

तर अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा प्रमुख आयुक्त तथा आयुक्त नियुक्तिमा हुने राजनीतिक प्रभावका कारण भ्रष्टाचार नियन्त्रणका प्रयास प्रभावित भएका हुनसक्ने उनी ठान्छन्।उनको भनाइ छ, “अख्तियारका आयुक्तहरूले दबाब त सहनु पर्ने होइन। किनभने उनीहरूलाई निकाल्न त्यति सजिलो छैन। नेताहरूले नै नियुक्त गरेको हो। त्यही भएर केही सम्बन्ध होला।”

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धानको वेबसाइटका अनुसार यस आर्थिक वर्षमा अहिलेसम्म १० हजार भन्दा बढी भ्रष्टाचारका उजुरी दर्ता भएका छन्।सबैभन्दा धेरै उजुरी सङ्घीय मामिला र स्थानीय तह, शिक्षा, गैरकानुनी सम्पत्ति आर्जन र नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रजस्ता विषयमा धेरै छन्।

उपाध्याय तल्लो ओहदामा काम गर्नेहरूलाई कारबाही गर्ने प्रवृत्ति देखिएको भन्दै त्यसमा सुधार हुनुपर्ने ठान्छन्।उनले भने, “भ्रष्टाचार नेताले गर्छन्। साना मान्छेलाई मात्र समातेर के काम हुन्छ र? अलिकति कडाइ गर्नुपर्‍यो।”

अख्तियार के भन्छ?
अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका प्रवक्ता भोला दाहालले ‘व्यक्ति’ भन्दा पनि ‘मुद्दामा’ आधारित रहेर आफूहरूले भ्रष्टाचारका मुद्दामा अनुसन्धान गर्ने बताए।उनी भन्छन्, “त्यस्ता खालका विषयहरू आउँदा हामीले कुनै पद वा व्यक्ति विशेष वा कुनै ओहदाको विषय भनेर उजुरी लिने वा व्यक्ति विशेषलाई लक्षित गरी अनुसन्धान गर्ने गर्दैनौँ।”उनले अनुसन्धानबाट देखिएका तथ्य र प्रमाणका आधारमा कुनै पनि अनियमितता वा भ्रष्टाचारमा दोषी देखिने जोकोहीमाथि मुद्दा चलाउने नीति सङ्गठनको रहेको बताए।

उनले भने, “कुनै पनि उजुरी प्राप्त भएपछि यो ठूलो खालको मान्छे वा यो सानो खालको मान्छे भनेर अख्तियारले कहिल्यै पनि हेर्दैन। जुन विषयमा उजुरी परेको हो त्यसमा पर्याप्त छानबिन गरेपछि जो जो दोषी देखिनुहुन्छ त्यस्तो अवस्थामा उहाँहरूलाई मुद्दा दायर गर्ने हो।”

मन्त्री, सचिवहरूलाई समेत आयोगले मुद्दा दायर गरेका उदाहरण दिँदै उनले अख्तियारले आफ्नो संवैधानिक भूमिका अनुसार निष्पक्ष भएर कर्तव्य निर्वाह गर्ने बताए।अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका अनुसार अघिल्लो आर्थिक वर्षबाट सात हजार भन्दा बढी उजुरी यो आर्थिक वर्षमा सरेर आएको थियो।

गएको कार्तिकदेखि पुससम्म २४३ वटा उजुरी विस्तृत अनुसन्धानमा गएको, १००९ वटा कारबाहीका लागि पठाइएको र १९० जना विरुद्ध ३३ वटा आरोप पत्र दायर गरिएको जनाएको छ।अख्तियारका पूर्व प्रमुख आयुक्त उपाध्याय न्यायालयमा देखिएका कतिपय समस्याले भ्रष्टाचार सम्बन्धी मुद्दाहरूको छिनोफानोमा समय लागिरहेको टिप्पणी गर्छन्।

उनले भने, “हाम्रो अदालतले कुनै मुद्दा चार पाँच वर्ष लगाइदिन्छ कुनै तुरुन्तै गरिदिन्छ। अदालतमा पनि व्यापक सुधार गर्नुपर्ने अवस्था छ। अहिले प्रधानन्यायाधीश नै छैनन् त्यसको पनि प्रभाव परेको छ। विगतमा स्वयं प्रधानन्यायाधीश नै भ्रष्टाचारमा सामेल भएको भन्ने कुरा उठेको छ। त्यस्तो भएपछि के हुन्छ?”समाचार बीबीसी नेपालीबाट साभार गरिएको हो ।

सुर्खेत – सल्यान कारागारका कैदीबन्दी स्वरोजगार बन्ने क्रममा छन् । विभिन्न कसुरमा जेल सजाय काटिरहेका कैदीबन्दीले समयको सदुपयोगसँगै आम्दानी गर्ने बाटो अवलम्बन गरेका हुन् ।

कैदीबन्दीले कारागारभित्रै मुडा, टोपी, स्वेटर बुनेर आम्दानी गर्दै आएका छन् । कारागारमा बस्दा यत्तिकै जाने समयको सदुपयोग गर्दै रोजगारमूलक काममा लागेको कैदीबन्दी प्रेम ओलीले बताए । उनले भने‚ ‘कारागारमा यत्तिकै दिन कटाउन गाह्रो हुन्छ । मुडा बुन्ने कामले दिन काट्ने वातावरण बनेको छ ।’

आकारअनुसार ५ सयदेखि ७ सयसम्म मुडा बिक्री हुँदै आइरहेको कमलराज खत्रीले बताए । एउटा टोपी ४ सय रूपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेको उनको भनाई छ । कारागारमा बुनेका सामान गुणस्तरीय र टिकाउ हुने भएपछि बजारको मागअनुसार पुर्‍याउन गाह्रो भएको उनले बताए।

‘एउटा मुडाबाट २ देखि ३ सयसम्म आम्दानी हुन्छ‚’ उनले भने‚ ‘जेलभित्र खाली बस्नुभन्दा शिप सिकेर मासिक ३ देखि ४ हजारसम्म आम्दानी हुँदै आइरहेको छ।’ कारागार निकै जीर्ण र साँघुरो हुँदा काम गर्न समस्या हुने गरेको उनको भनाई छ।

कारागारलाई सजाय काट्ने स्थलसँगै शिप सिक्ने स्थलका रुपमा विकास गर्ने उद्देश्यअनुसार नै कैदीबन्दीलाई शिपमूलक तालिम प्रदान गर्दै आइरहेको  सल्यान कारागारका प्रशासन प्रमुख राजन कँडेलले बताए ।

‘लामो समय कारागारमा बसेकालाई समाजमा फर्कउँदा कुनै पनि काम गर्न सहज होस् भन्ने उद्देश्य हामीले लिएका छौं‚’ उनले भने । यसबाट उनीहरुलाई कैद भुक्तान गरी घर फर्कंदा समाजमा पुनःस्थापना हुन सहज हुने कँडेलको भनाई छ ।

कारागारमा १५ महिला र १२० पुरुष गरी १३५ कैदीबन्दी रहेका छन् । आमाको संरक्षणमा ३ बालबालिका रहेका छन् ।