Author: nepal one

धुलिखेल, १९ चैतः काभ्रेपलाञ्चोकको महाभारत गाउँपालिकाको केन्द्र देवीटार जोड्ने सडकखण्ड पाँच वर्षसम्म पनि सम्पन्न भएको छैन ।आठ दशमलव सात किलोमिटर ट्र्याक खोलेर सडक कालोपत्रका लागि विसं २०७७ असोज २० मा शिलान्यास गरिएको थियो । बागमती प्रदेश सरकारको सहयोगमा सडक निर्माण सुरु भएको थियो ।

सडक निर्माणले निरन्तरता नपाउने र काम गरेका मजदुरको ज्यालासमेत भुक्तानी नगरेपछि कामले गति लिनसकेको छैन । स्थानीय लीलाध्वज ग्लानले ठेकेदार नियमित नआउने, कामदारले काम गरेको पैसा नपाएका कारण पाँच वर्षदेखि सडक अलपत्र अवस्थामा रहेको बताउनुभयो । पछिल्लो दुई महिनादेखि काम ठप्प रहेको उहाँले बताउनुभयो ।

स्थानीय टेकबहादुर घिसिङले सडक पक्की हुने भन्दै उत्साहित नागरिक अचेल निरास भएको गुनासो गर्नुभयो । ‘ठेकेदारले सडक छेउ भित्ता खनेर त्यसै छोडेका छन् । समयमा काम सम्पन्न नगर्दा सडकको प्रयोग गर्न त पाइएको छैन नै, बर्खामा बाढीले घरबारी बगाउने र कतै पहिरो जान्छ कि भन्ने डरले रातभरि जागै बस्नुपर्ने अवस्था रहेको छ”, उहाँले भन्नुभयो ।स्थानीय बासिन्दा कर्णबहादुर थिङले दुई वर्षभित्रमा कालोपत्र गर्ने भनिएको सडक पाँच वर्ष बितिसक्दा पनि सम्पन्न नभएकाले हिलो धुलोले थप पीडा भएको बताउनुभयो ।

महाभारत गाउँपालिका—६ का वडाध्यक्ष रमेश लुङ्गेली मगरले पछिल्लो समयमा ट्र्याक खोलेर  तारजाली पर्खाल लगाउने काम भए पनि बर्खामा सबै बगाएपछि समस्यामा भएको जानकारी दिनुभयो । काम गर्ने भनेर थुपारेका सामान पनि अलपत्र अवस्थामा रहेका उहाँले बताउनुभयो । “ट्र्याक खोलेर त्यसको उचित व्यवस्थापन नगर्दा आवतजावतमा मात्रै नभएर भित्ता भत्किने, बर्खामा हिलो र हिउँदमा धुलो हुने समस्याले सबै हैरान छौँ । पहिरोको जोखिमले छेउछाउका परिवार निकै त्रासमा छन्”, वडाध्इक्ष लुङ्गेली मगरले भन्नुभयो ।

महाभारत गाउँपालिका अध्यक्ष कान्छालाल जिम्बाले गाउँपालिका केन्द्र जोड्ने पहिलो बहुवर्षीय योजनाअन्तर्गत करिब रु ४९ करोड लागतमा कालोपत्रसहितको सो योजना सुरु गरेदेखि पटकपटक म्याद थपिए पनि काम सम्पन्न नभएको बताउनुभयो । सजिलो स्थानतिर करिब डेढ किलोमिटर जति कालोपत्र गरे पनि अप्ठ्यारो भागमा काम हुन नसक्दा थप समस्या भएको उहाँको भनाइ छ । यस विषयलाई लिएर प्रदेशका मुख्यमन्त्रीदेखि भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री, अर्थमन्त्री र मन्त्रालयका सचिवलाई स्थलगत निरीक्षण गराएर पटकपटक ध्यानाकर्षण गराउँदा पनि काम अगाडि नबढेको अध्यक्ष जिम्बाले गुनासो गर्नुभयो ।

पछिल्लो पटक थपेको समयसीमा पनि आगामी वैशाखसम्म मात्रै रहे पनि समयमा काम सम्पन्न हुने अवस्था नदेखिएको अध्यक्ष जिम्बाले बताउनुभयो ।

पूर्वाधार विकास कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोकका कार्यालय प्रमुख राजु श्रेष्ठले अब चाँडै काम सुरु हुने बताउनुभयो । ठेकेदारलाई तोकिएको समयमै काम सक्न निर्देशन दिइएको उहाँले जानकारी दिनुभयो । हालसम्म समग्रमा ६० प्रतिशत र करिब दुई किलोमिटर सडक कालोपत्र भइसकेको कार्यालय प्रमुख श्रेष्ठले बताउनुभयो ।

बागमती प्रदेशसभा सदस्य रत्नप्रसाद ढकालले सम्बन्धित मन्त्रालयका मन्त्री र कर्मचारीले स्थलगत अनुगमन गरिसकेको र मन्त्रालयमा नै बसेर धेरैपटक उक्त सडकका विषयमा छलफल गरेर ताकेता गरिएको बताउनुभयो । यतिगर्दा पनि काम नहुनुमा ठेकेदारको चरम लापर्र्बाही रहेको उहाँको भनाइ छ । बाटो नबन्दा नुन तेलदेखि सबैजसो सामान बनेपाबाट बोकेर लानुपर्ने बाध्यता रहेको भन्दै ढकालले छिटो काम गर्न ठेकेदार र सरोकार भएकाहरूलाई आग्रह गर्नुभयो । 

निर्माण कम्पनी श्रेष्ठ÷साक्ष्मक जेभीसँग विसं २०७७ असार ३० मा रु २५ करोड ८२ लाख दश हजार ३१६ मा ठेक्का सम्झौता भई  विसं २०७९ असार ३० गतेभित्रमा सम्मन्न गर्ने समयसीमा तोकिएको थियो । त्यसपछि दुई पटक म्याद थप भइसकेको छ । 

मुस्ताङ, १९ चैत : मुस्ताङको मार्फा भन्ने वित्तिकै त्यहाँ स्याउको बगान । पुराना प्राचीन घरहरू । गाउँभित्र साँघुरो गल्ली र त्यसभित्र चाहार्दै जाँदा एक दर्जन बढी शाखा गल्लीगल्ली । त्यही जैविक तथा सांस्कृतिक विविधताले भरिएको छ मुस्ताङको मार्फा ।

यही पृष्ठभूमिलाई समेट्दै त्यही गाउँ जन्मिएकी एक सर्जक स्वर्गाीय बसन्ती लालचनले तीन दशक अघि ‘क्या राम्रो स्याउ बारी मार्फा गावैमा’ गीत रचना गरेकी थिइन् । ज्योति गुरूङको स्वर रहेको त्यही गीतले नेपालभरी मार्फालाई गुञ्जायो, त्यसपछि त मुस्ताङको मार्फा नआउने पनि मुस्ताङमा मार्फा गाउँ छ भन्ने थाहा पाए ।

आजभोलि सडक सञ्जाल सहज हुँदै जान थालेपछि मुस्ताङको मार्फा गाउँ नपस्ने कुनै पर्यटक हुँदैनन् । सडकमार्गमा सवारी रोकेर मार्फा गाउँमा लुकेर रहेको भौतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा नियाल्न पर्यटक घण्टौँ बिताउँछन् ।

क्या राम्रो स्याउबारी मार्फा गावैमा गीतले भने जस्तै अहिले मार्फा गाउँको स्याउ बगानमा स्याउ देख्न पाइँदैन । पुस र माघ महिनामा स्याउ बगैँचा व्यवस्थापन गरिएका यहाँका स्याउ बगानमा स्याउको फूल फूल्ने तयारीमा छ । बर्सेनि असोज कात्तिकमा स्याउ बगान ‘पोस्ट हार्भेस्ट’ गरिसकेपछि यहाँ स्याउ बगान उजाडमय हुन्छन् । बर्सेनि भदौदेखि असोज र कात्तिक महिनामा मुस्ताङ आउने पर्यटकले मुस्ताङको मार्फा स्याउ बगानमा लटरम्म स्याउ फलेको देख्न सक्छन् ।

हिउँदयाम सकिँदै गर्दा र वसन्त ऋतुको आगमनसँगै मुस्ताङको मार्फा गाउँमा आन्तरिक पर्यटकको उपस्थिति थेगिनसक्नु छ । राष्ट्रिय गौरवको (बेनी—जोमसोम) सडक नजिकै पर्ने मार्फा गाउँमा त्यहाँको पुरानो मौलिक कलासंस्कृति र त्यहाँका प्राचीन घरको संरचना र त्यही घर भित्रभित्र रहेको साँघुरो गोरेटो गल्ली बाटो पुग्ने पर्यटकका यो निकै अविष्मरणीय क्षण हुनेछ । मुख्य सडकमार्गबाट पश्चिम करिब दुई सय मिटरको भिरालो सतहमा अवस्थित मुस्ताङको मार्फा गाउँमा प्रत्येक दिन दिउँसोदेखि साँझसम्मै पर्यटकको निकै बाक्लो भीडभाड रहन्छ ।

सडकमार्ग स्तरोन्नति र विस्तारले मुस्ताङको मार्फा गाउँको पर्यटकीय गतिविधिलाई झनै चलाएमान बनाइदिएको छ । मुक्तिनाथ दर्शन र कोरलानाका पुगेर फर्किएका पर्यटक एक पटक मार्फा गाउँको अवलोकन गर्न छुटाउँदैनन् ।

सूर्य विनायक नगरपालिका भक्तपुरबाट मुक्तिनाथ दर्शन गर्न परिवारका सदस्यसहित मुस्ताङ आएका बलराम गौतम मुस्ताङको मार्फा गाउँको सांस्कृतिक सम्पदा देखेर आफू मोहित भएको बताउनुभयो । पहिलो पटक मुस्ताङ आएका गौतमले मार्फा गाउँको परम्परागत सदियाँै वर्ष पुराना, ढुङ्गा र माटोले बनेका घर, प्रत्येक घरका छतमाथि राखिएका दाउराको चाङ र अनि गाउँभित्रको साँघुरो गोरेटो गल्ली चाहार्दा निकै आनन्दित तुल्याएको अनुभूति सुनाउनुभयो । ‘मार्फा गाउँको मुख्य विशेषता भनेका यहाँको प्राचीन घर र साँघुरो गल्ली रहेछ’ उहाँले भन्नुभयो, “साँघुरो गल्लीभित्र होटल र समथिङ पसलनै रहेछन्, सडकमार्गमै पर्ने भएकाले यहाँ घुम्न निकै सजिलो पनि रहेछ ।”

मुस्ताङको मार्फा गाउँमा करिब एक सय भन्दाबढी घरधुरी छन् । जहाँका स्थानीयले कृषि र पर्यटन व्यवसाय अपनाएको पाइन्छ । स्याउ लगायतका अन्नबाली उत्पादन गरेर मनग्ये आम्दानी गर्ने मार्फाली समुदायले पर्यटन व्यवसायलाई पनि मुख्य आम्दानीको रूपमा व्यवसाय चलाउँदै आइरहेका छन् । बर्सेनि पर्यटक आगमन बढेसँगै पछिल्लो समय बेनी—जोमसोम मुख्य सडकमा स्याउ बगैँचा मासेर कङ्क्रिट होटल निर्माण गर्नेसमेत होडबाजी चलेको छ । मार्फा गाउँको पुरानो भौतिक संरचना मासिन नहुने घरपझोङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष मोहनसिंह लालचन बताउनुभयो ।

सडकमार्गमा कङ्क्रिट घर बनेपनि मार्फाको प्राचीन बस्तीको भौतिक तथा सास्ंकृतिक संरचना मासिएमा मार्फा गाउँको अस्तित्व सङ्कटमा पर्ने गाउँपालिका अध्यक्ष लालचनको भनाइ छ । मुस्ताङको पर्यटकीय गाउँ मार्फाको मुख्य सडकमार्गबाट अलग्गिएर गाउँतर्फ मोडिएर करिब पाँच सय मिटर बढी साँघुरो गल्लीमा पैदलयात्रा गरेपछि उत्तरतर्फको मुख्य राजमार्ग सडकमा निस्किन सकिन्छ । त्यहाँको भिरालो सतहमा एकआपसमा लस्करै जोडिएका प्राचीन घरभित्र दर्जनौँ शाखा गल्ली छन् । मार्फा र यहाँको साँघुरो गल्लीभित्र दर्जनौँ स्वदेशी तथा विदेश चलचित्र र म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भइसकेको छ ।

यहाँ छायाँङ्कन भइसकेका चलचित्र, म्युजिक भिडियो र सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट भएका दृष्यहरूले मार्फा गाउँको पर्यटनलाई थप उचाइमा पुर्‍याएको छ ।

पोखराबाट पहिलो पटक मुस्ताङ आउनुभएका सुरज कुँवरले मार्फा गाउँको सांस्कृतिक सौन्दर्यता अद्भूत भएको बताउनुभयो । “हामीले बजारमा यस प्रकार सांस्कृतिक विविधता देख्न पाएका थिएनौँ, जुन यहाँ प्रत्यक्ष साक्षात्कार गर्न पाईयो”, कुँवरले थप्नुभयो, “साँच्चै मुस्ताङको मार्फा गाउँ पुरानो सांस्कृतिक विविधतायुक्त पुरानो नेपाल देख्न पाइयो ।” उहाँले मार्फा गाउँ सम्बन्धिको ‘क्या राम्रो स्याउ बारी’ भन्ने गीत सानै छँदा सुनेपनि बमौसममा आएकाले स्याउ फलेको दृष्य देख्न नपाइएको बताउनुभयो । मार्फा गाउँभित्र एक दर्जन बढी साँघुरा शाखा गल्ली छन् । मार्फा गाउँलाई थप पर्यटन प्रवर्द्धन गर्नका लागि पछिल्लो समय त्यहाँका गल्लीलाई विभिन्न प्रकारले नामाकरण गरिएको छ ।

त्यहाँका शाखा गल्लीमा कतिपयलाई चलचित्रको नामसँग जोडिएको छ । मार्फा गाउँभित्र जेरी गल्ली, कबड्डी गल्ली, टिकटक गल्ली र झाँक्री गल्ली लगायतका विभिन्न नामले गल्लीको परिचय खुल्ने गरी स्याउ आकृतिको साइनबोर्ड टाँसिएको छ ।

मार्फा गाउँभित्र चाहार्ने पर्यटकका लागि स्थानीय थकाली, गुरूङ र तिब्बतीय संस्कृति झल्किने मौलिक पोसाक लगाएर फोटो भिडियो खिच्न पाइने व्यवस्था मिलाइएको छ । मार्फा गाउँमा साँझपख स्थानीय मौलिक पोसाक लगाएर फोटो खिच्न पर्यटक लालायित हुने गर्छन् । साँघुरो गल्लीमा पर्यटकको गुल्जार हुँदा एकआपसमा ठोक्किँन पुग्छन् ।

मुस्ताङको मार्फा गाउँभित्र एक बौद्ध धार्मिक गुम्बा छ । गाउँभित्रै जापानीज भिक्षु इकाई कावागुची बसेको पाँच सय वर्ष पुरानो घर छ । गाउँ नजिकैको एक थुम्कोमा घरपझोङ गाउँपालिकाले एप्पल पार्कसमेत निर्माण गरिसकेको छ । साँझपखको समयमा सडक बत्तीको उज्यालोले मार्फा गाउँको सौन्दर्यतालाई थप उजागर गरिदिन्छ ।

मार्फा गाउँमाथिको अग्लो पहाडसँगै जोडिएको गुफामा पुगेर त्यहाँको परिदृष्य अवलोकन गर्न सकिन्छ । मार्फा गाउँमा आधा दर्जन स्याउबाट बनाइने ब्राण्डी उत्पादन गर्ने प्रशोधित डिस्टिलरी छन् । मार्फामा नेपाल सरकारको स्वामित्वमा रहेको शीतोष्ण बागबानी विकास केन्द्र नामक कृषि फार्म छ । जसले मुस्ताङका किसानलाई कृषिखेती सिकाउने र बिरूवा उत्पादन गरेर सेवा पुर्‍याइ रहेको छ ।

पर्वत, १९ चैत : पर्वतको जलजला गाउँपालिका वडा नं ५ लेखफाँटमा आज भएको ट्र्याक्टर दुर्घटनामा परी १५ वर्षीय एक किशोरको घटनास्थलमै ज्यान गएको छ ।
दुर्घटनामा परी जलजला गाउँपालिका–५ गिद्धेश्वरका १५ वर्षीय रोशन परियारको घटनास्थलमै मृत्यु भएको हो भने ट्र्याक्टर चालक सोही स्थानका २० वर्षीय अनिल रेग्मीको अवस्था गम्भीर रहेको छ ।

लेखफाँटको गिद्धेश्वरबाट गैरीगाउँतर्फ जाँदै गरेको ग१त २२६० नम्बरको खाली ट्र्याक्टर सडकदेखि एक सय मिटर तल भिरमा खसेर दुर्घटना भएको हो । घाइते रेग्मीलाई थप उपचारका लागि प्रदेश अस्पताल म्याग्दी पठाइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्वतका प्रहरी निरीक्षक रामप्रसाद सापकोटाले जानकारी दिनुभयो । 

घटनाका बारेमा बारीबेनी प्रहरी चौकीबाट पुगेको प्रहरीको टोलीले अनुसन्धान गरिरहेको सापकोटाले बताउनुभयो । चालकले नियन्त्रण गुमाउँदा दुर्घटना भएको हुनसक्ने प्रहरीको अनुमान रहेको छ । 

वीरगञ्ज (पर्सा), १९ चैत : बालसुधार गृह पर्सामा रहेका बालकले सुधारगृहमा आधारभूत आवश्यकता समान नभएको भन्दै आज केही समय प्रदर्शन गरेका छन् । सुधारगृहमा खानेपानीको व्यवस्था, गर्मीयाममा बिग्रिएका पङ्खाको मर्मतसम्भार र शौचालयको उचित व्यवस्थापनलगायत स–साना २२ बुँदे माग राखेर मङ्गलबार केही समय प्रदर्शन गरेका हुन् ।

बालबिज्याइँ गरेर सुधारगृहमा रहेका रहेका एक बालकले सुधारगृह प्रशासनले गर्मीयाममा बिग्रिएका पङ्खा तथा कुलरसमेत मर्मतसम्भार नगरेर बेवास्ता गरेको आरोप लगाउनुभयो ।

“पचास जनाको क्षमता भएको बालसुधार गृहमा एक सय २७ जना बस्दै आइरहेका छौँ । यसमा पनि गर्मीयाममा शुद्ध खानेपानीकोसमेत चर्काे अभाव खेप्दै आइरहेका छौँ”, बालसुधार गृहका एक बालकले भन्नुभयो, “हामीले बालसुधार गृहसँग ठूलाठूला माग पनि राखेका छैनौँ । गर्मीयाम बढेका बेला बिग्रिएको पङ्खासमेत मर्मत गरिदिनुस्भन्दा पनि बेवास्ता गरेपछि प्रदर्शन नगरेर के गर्ने !” 

बालसुधार गृहमा रहेका अर्का बालकले नेपालगञ्ज, नुवाकोटलगायत बालसुधार गृहमा राम्रो खालको सेवासुविधा भए पनि पर्सामा भने हालत खराब भएको गुनासो गर्नुभयो ।

“हामीले जायज माग शान्तपूर्वक बालसुधार प्रशासनलाई भन्दा कहिल्यै पनि सुनुवाइ भएन । त्यसैले आज केही चर्काे स्वरमा बाध्य भएर केही समय विरोध जनाएका हौँ”, उहाँले भन्नुभयो, “बालसुधार गृहमा अनुगमन र निरीक्षण गर्न आउने सरकारी वकिल कार्यालय तथा न्यायाधीशहरूले पनि ठूलाठूला आश्वासन दिएर जाने तर, हाम्रो मागको सम्बोधन नगर्ने परिपाटीले पनि प्रदर्शन गर्न परेको हो । पूरा नगर्ने हो भने हामीलाई आश्वासन नदेखाइयोस् ।”

बालसुधार गृहमा रहेका बालकले शौचालयको ढोका मर्मतसम्भार गर्नुपर्ने, मेसको ढोका मर्मतसम्भार गर्नुपर्ने, ग्यास फ्यान राख्नुपर्ने, पङ्खाको बोर्ड फेर्नुपर्ने, विद्युत्को बल्ब फेर्नुपर्ने, कापीकलम शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउनुपर्ने, डस्टबिन राख्नुपर्नेलगायत सामान्य खालका माग राखेका छन् । 

बालसुधार गृहमा रहेका अर्का बालक आफूहरूले रू १० हजार सङ्कलन गरे कराई खरिद गर्नका लागि रकम दिए पनि प्रशासनले सो खरिद गरेरसमेत नल्याइदिएको गुनासो गर्नुभयो । बालसुधार गृहका बालकले बालसुधार गृहमा कक्षा ८ देखि १२ कक्षाका विद्यार्थीहरूलाई अध्ययन गर्नका लागि शिक्षकको अभाव  भएको पनि गुनासो गरेका छन् ।

“बालसुधार गृहमा आफ्नो अध्ययनलाई अघि बढाउन चाहने धेरै छौँ”, उहाँले भन्नुभयो, “सुधारगृह प्रशासनले शिक्षकको पनि व्यवस्था गर्न सकिरहेको छैन ।” सुधार गृहमा रहेका बालबालिकाले जापनिज, कोरियन, अङ्ग्रेजीलगायत भाषाको कक्षा सञ्चालन गर्न अनुरोध गरेका छन् । 

पर्साका प्रमुख जिल्ला अधिकारी (प्रजिअ) गणेश अर्याल बालसुधारगृहमा रहेका बालकले उठाएका खानेपानी र पङ्खाको समस्यालाई दातासँग समन्वय गरेर एक साताभित्रै समाधान गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको छ ।

“तपाईंले उठाउनुभएको कतिपय आधारभूत आवश्यकताको जायज मागहरूलाई सम्बोधन गर्नेछु”, उहाँले भन्नुभयो, “बालसुधार गृहमा प्रदर्शनी गर्ने, तोडफोड गर्नेजस्ता आवाञ्छित गतिविधिले कसैलाई पनि फाइदा गर्दैन । त्यसैले तपार्इंहरू पनि सभ्य र शान्तपूर्वक बस्नका लागि निर्देश गर्दछु, ।” 

प्रजिअ अर्यालले बुधबार १०ः३० बजे बालसुधारगृहका प्रशासन तथा बालसुधारगृहसँग सरोकारवाला निकायसँग बृहत् छलफल गरेर सुधारगृहमा तत्कालै समाधान गर्न सकिने मागहरू सम्बोधन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएसँगै बालसुधारगृहका बालकहरू शान्त भएका छन् । 

पर्साका प्रहरी प्रमुख गौतम मिश्रले बालसुधारगृहमा देखिएका जायज मागलाई प्रहरी र प्रशासन मिलेर समाधान गर्ने बताउँदै बालसुधारगृहमा अराजकता र उदण्डता नदेखाउन अनुरोध गर्नुभयो । 

“तपाईंहरूले शान्तपूर्वक माग राख्नुभयो । त्यस्ता खालका मागलाई हामीले सकेसम्म पूरा गर्ने प्रयास गर्नेछौँ”, उहाँले भन्नुभयो, “तपाईंहरूलाई सुधार गर्नका लागि ल्याएका हौँ । त्यसैले अर्काे अवाञ्छित खालको अपराध गरेर फेरि थुनामा लैजान नपरोस् ।” बाल इजलासका क्षेत्रमा काम गर्दै आउनुभएकी सुष्मा शर्माले बालसुधारगृह प्रशासनले अति सामान्य खालका माग पनि सम्बोधन नगर्दा बालकहरू आक्रोशित भएको बताउनुभयो ।

“बालसुधारगृह प्रशासनले गर्नसक्ने पनि काम गर्न अलमल गर्दै आइरहेकाले पनि बालकहरूले बाध्य भएर नै प्रदर्शनमा उत्रिनुपरेको हो ।” बालसुधारगृह पर्साका निमित्त प्रमुख कृष्णप्रसाद साहले आज दिउँसो सुधारगृहका बालकले केही समय प्रदर्शन गरेको बताउनुभयो । प्रजिअ अर्यालले परवानीपुरमा व्यवस्थित खालको बालसुधारगृहका लागि तीन बिघा क्षेत्रफलको जग्गा खोजी गर्ने काम भइरहेको बताउनुभयो ।

नारायन भुसाल : बुटवल नारायणघाट सडक खण्ड अन्तरगत दाउन्नेको जामले यात्रुलाई सास्ती घन्टौंसम्म जाममा पर्दा यात्रुहरुले सास्ती भोग्नुपरेको छ।बिहान बुटवल बाट काठमाडौको लागि छुटेका सवारी साधन दाउन्ने जामको कारण ४,५ घन्टा सम्म दाउन्नेमै रोकिन पर्ने अवस्थामा छ्न भने काठमाडौ बाट छुटेका रात्री दिवा बसहरु समेत ५,६घन्टा जाममा रोकिनु परेको छ।

सन २०१९,२४ मार्चमा प्रधानमन्त्री केपी केपी ओलिले नारायणघाट बुटवल सडक स्तर उनन्तिको शिलान्यास गरेका थिय।नारायणघाट देखि बुटवल सम्मको करिब ११४ किलोमिटर सडक बन्न अझै केही बर्षलाग्ने देखिन्छ।यस आयोजना लाई दुई भागमा बिभाजन गरि अगाडी बडाइएको छ।

पहिलो खण्डमा नारायण घाट देखि दाउन्नेसम्मको ६५किमि र दोस्रो खण्ड दाउन्ने देखि बुटवल सम्मको ४९किमि रहेको छ।१५अरब एडिबिको लगानीमा आयोजना अगाडी बडाइएको थियो ।जङ्गलमा ४लेन र सहरीभागमा ६ लेनको बाटो निर्माण गरिने छ।

काठमाडौँ, १९ चैत : हाल देशमा पश्चिमी वायु तथा स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ । यसको प्रभावले कोशी प्रदेश, गण्डकी प्रदेश र कर्णाली प्रदेशको पहाडी भूभागमा आंशिक बदली रही बाँकी भू–भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ ।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार आज दिउँसो कोशी प्रदेश, गण्डकी प्रदेश र कर्णाली प्रदेशको पहाडी भू–भागमा आंशिक बदली रहने तथा बाँकी भू–भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहने छ । कोशी प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागका एक–दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना छ ।

आज राति बागमती प्रदेश, गण्डकी प्रदेश र लुम्बिनी प्रदेशमा आंशिक बदली रही बाँकी भू–भागमा आंशिक बदलीदेखि मौसम मुख्यतया सफा रहने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ । कोशी प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागका एक–दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना छ । यसबाट दैनिक जनजीवन, कृषि, स्वास्थ्य, सडक तथा हवाई यातायातमा आंशिक प्रभाव पर्न सक्ने हुँदा त्यसबाट बच्न आवश्यक सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ ।

कञ्चनपुर, १९ चैतः बेलौरी नगरपालिका–२ टेढुवा गाउँबाट नियन्त्रणमा लिइएको वयस्क भाले पाटेबाघलाई शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा छाडिने भएको छ ।
वन प्राविधिकको टोलीले आइतबार गहुँ खेतबाट पाटेबाघलाई डार्ट (बेहोस) गरेर नियन्त्रणमा लिएको थियो । नियन्त्रणमा लिइएको बाघलाई डिभिजन वन कार्यालय कञ्चनपुरको संरक्षणमा राखिएको छ ।

“नियन्त्रणमा लिएर संरक्षणमा राखिएको बाघको स्वास्थ्य परीक्षणको कार्य गर्दा स्वस्थ देखिएको छ”, डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख रामविचारी ठाकुरले भन्नुभयो, “घाउ चोटपटक पनि छैन, बाघ तन्दुरुस्त छ ।” यथाशीघ्र निकुञ्जको कोर एरिया (भित्री भाग) को सुरक्षित स्थानमा छाड्ने तयारी भइरहेको उहाँले बताउनुभयो । 

डिभिजन वन कार्यालय कञ्चनपुर, शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषको १२ जनाको प्राविधिक टोलीले दुई वटा हात्तीको सहायताले बाघलाई नियन्त्रणमा लिएको हो । बस्तीबीचको गहुँ खेतमा पसेको बाघलाई खोज्न ड्रोन क्यामेराको सहायता लिइएको थियो । 

काठमाडौँ, १९ चैतः मुलुकमा शान्ति स्थापना होस् भन्ने कामनाका साथ पशुपति क्षेत्रमा गरिएको देशोद्वार पूजासहितको वत्सलेश्वरी जात्रा समापन भएको छ ।
आर्यघाट जाने बाटोस्थित वत्सलेश्वरी मन्दिर परिसरबाट यही चैत ९ गते शनिबार चैत्र कृष्ण अष्टमीदेखि सुरु भएको जात्रा पशुपति क्षेत्रका सबै टोलमा घुमाइएको छ । पशुपति क्षेत्रभर घुमाएपछि सोमबार राति जात्रा सकिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोष अमालकोट कचहरीका द्वारे रामकृष्ण डङ्गोलले राससलाई जानकारी दिनुभयो ।

चैत्र कृष्ण अष्टमीका दिन चैत ९ गते शनिबार पशुपतिका भट्टले जात्रामा उपत्यकाका मुख्य देवदेवी एवं स्थानीयवासीलाई जात्रा हेर्न आउनु भनी निमन्त्रणा गर्नुभएको थियो । यात्रामा यसरी निमन्त्रणा दिने लिच्छविकालदेखिको परम्परा रहेको डङ्गोलले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार उपत्यकाका देवदेवीलाई निमन्त्रणा गरेपछि देशोद्वार पूजासमेत भनिने यो जात्रा सुरु भएको हो ।

जात्राअघि बज्रेश्वरी, वत्सलेश्वरी, आकाशभैरव, पशुपति क्षेत्रका नौ शक्तिपीठलगायत स्थानमा देशोद्वार पूजा सम्पन्न गरिएको हो । चैत्र शुक्ल द्वितीयाका दिन सोमबार राति सिन्दुर जात्रा गरी वत्सलेश्वरी जात्रा समापन गरिएको छ । एघार दिनसम्म सञ्चालन भएको यो जात्रा पशुपति क्षेत्रका लामो जात्रामध्येको एक मानिन्छ ।

मुलुकमा शान्ति कायम होस् भन्ने कामनाले पूजा एवं जात्रा गरिएकाले दूध खाने बालक पनि यो जात्रा हेर्न आउँछन् भन्ने विश्वास पशुपति क्षेत्रमा गरिन्छ । देशोद्वार पूजा र जात्रामा चार थरका मानिस प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न हुने गरेका छन् । उपाध्याय, वैद्य, डङ्गोल र सङ्गत गरी चार थर प्रत्यक्ष रूपमा सहभागी हुने गरेको डङ्गोलले सुनाउनुभयो । 

वत्सलेश्वरीलाई नक्साल भगवतीको दिदीका रूपमा पूजा आराधना गरिन्छ । भगवान् शिवको पत्नीका रूपमा पूजिने वत्सलेश्वरीलाई पशुपतिबाट निकालेको भन्ने किंवदन्तीका आधारमा सोमबार नक्साल भगवतीको जात्रा पनि पशुपति क्षेत्रमा लगिएको थियो । नक्साल भगवतीले भगवान् शिवको ध्यानाकर्षण गराउन सोमबार बेलुकी रथले पशुपतिको मूलढोकामा तीनपटक ठोकाएर फर्काउने प्रचलन रहिआएको छ ।

बहिनीले श्रीमान्को ध्यानाकर्षण गराएपछि वत्सलेश्वरी माता भने चैत्र शुक्ल प्रतिपदा अर्थात् आइतबार राति छोरा चन्द्रविनायककहाँ बस्न जाने परम्परा छ । यसै परम्परा अनुसार सोमबार वत्सलेश्वरीको रथ तानेर चाबहिल गणेशसमेत भनेर पुजिने चन्द्रविनायकमा लगिएको थियो । त्यहाँबाट आज पशुपति क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा घुमाएर पशुपति अमालकोटमा ल्याई सिन्दुर जात्रा गरेपछि ११ दिन लामो जात्रा समापन गरिएको कोषको अमालकोट कचहरीका द्वारे डङ्गोलले जानकारी दिनुभयो ।

प्रत्येक वर्ष यो जात्रा मनाएमा जनतामा रोग व्याध नलाग्ने, सुख, शान्ति हुने विश्वास रहेको छ । यसै विश्वासले बालबालिका पनि जात्रा हेर्न पशुपति क्षेत्रमा आउने गरेका छन् । दूध खाने बालकसमेत जात्रा हेर्न आउने भएकाले यसलाई दुदु च्याँ च्याँ भन्ने नामलेसमेत चिनिन्छ ।

झापा, १९ चैतः महाभारतकालीन विराट राजाको सालो किच्चकको दरबार रहेको विश्वास गरिएको भद्रपुर नगरपालिका–३ स्थित किच्चकबधस्थलमा पुरातत्व विभागको टोलीले आठौँ चरणको उत्खनन गरेको छ ।

उत्खनन गर्दा पुरातात्विक महत्वको ‘दरबारको जग’ भेटिएको पुरातत्वविद् उद्धव आचार्यले जानकारी दिनुभयो । उहाँको नेतृत्वमा पुरातत्व विभागबाट आएको चार सदस्यीय टोलीले यही फागुन २५ गतेदेखि किच्चकबध स्थलमा उत्खनन तथा संरक्षणको कार्य निरन्तर गरिरहेको छ ।

विभागका अधिकृत नवराज अधिकारीले किच्चकबध स्थलमा विसं २०५८ देखि विभागले आचार्यको नेतृत्वमा उत्खनन गरिरहेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार यसपटक जारी उत्खननका क्रममा तीन मिटरभन्दा गहिरो जग र केही प्राचीन सामग्रीहरू भेटिएका हुन् । भेटिएको जगको इँटाहरू विगतमा फेला परेका इँटासँग मिल्दोजुल्दो छ ।

“यसपटक हामीले केही नयाँ ठाउँमा उत्खनन गरेका थियौँ”, पुरातत्वविद् आचार्यले भन्नुभयो, “विगतमा उत्खनन हुँदा फेला परेका प्राचीन संरचनाहरूको संरक्षणमा बढी ध्यान दिएका छौँ ।” उहाँका अनुसार विगतमा यहाँ भएको उत्खननबाट २२०० वर्ष पुरानो दरबारको सुरक्षा पोस्ट, पर्खाल र कम्पाउन्डसहितको भौतिक संरचना भेटिएको थियो । त्यसबेला मानिसले प्रयोग गर्ने भाला, बाण र माटाका भाडावर्तनसमेत फेला परेपछि त्यसलाई पुरातत्व विभागले संरक्षण गर्दै आएको छ ।

दश बिघा क्षेत्रमा फैलिएको किच्चकबध स्थलमा पछिल्लो समय मानव निर्मित मन्दिर, पोखरी र अन्य भौतिक संरचना बनाइएका कारण प्राचीन महत्वका संरचना तथा वस्तुहरु नष्ट हुने जोखिम छ । विभागले नयाँ संरचनाहरू जथाभावी रूपमा नबनाउन आग्रह गर्दै आएको छ । विगतमा खनजोत गरेर खेतीपातीसमेत गरिएका कारण कतिपय भूसतहका पुरातात्विक महत्त्वका वस्तुहरू नष्ट भएको विभागको आशङ्का छ ।

गत वर्ष विभागले एउटा मन्दिर हटाउन लगाएको थियो । सोही मन्दिरमुनि यसपटक उत्खनन गर्दा प्राचीन दरबारको जग भेटिएको छ । यसपटक अझै केही दिन उत्खनन र संरक्षणको कार्य जारी रहने विभागका अधिकृत अधिकारीले जानकारी दिनुभयो ।

पुरातत्वविद् आचार्यले किच्चकबध स्थलमा फेला परेका प्राचीन वस्तुहरूको बेलायतमा नमुना लगेर कार्बन टेस्ट गर्दा २२ सय वर्ष पुरानो पुष्टि भएको बताउनुभयो । प्राचीन स्मारकका बारेमा आठौँ चरणसम्मको उत्खननबाट कुनै लिखित सामग्री भने फेला नपरेको उहाँले बताउनुभयो । 

“यहाँ हामीले भेटाएका सामानहरू २२ सय वर्ष पुरानो बास्तुकला, सभ्यता र संरचनाको प्रमाण भएको पुष्टि भइसक्यो”, उहाँले भन्नुभयो, “सानो कम्पाउन्डसहित सुरक्षा पोस्ट र हात्ती घोडालाई लगाइदिने सामान पनि भेटिएका छन् । यी कुराले यो स्थान प्राचीन धरोहर हो भन्ने प्रमाणित हुन्छ ।”

किंवदन्तीअनुसार महाभारतकालीन राजा विराटको ‘किच्चक’ नामका सालो थिए । यहाँ उनको दरबार थियो । पाँच पाण्डव गुप्तबास बसेका बेला द्रौपदीमाथि कुदृष्टि राखेका कारण भीमसेनले विराटनगरदेखि लखेटेर किच्चकलाई यही दरबारमा ल्याएर बध गरेका थिए । त्यहीकारण यस स्थानलाई किच्चकबध स्थल भनिन थालेको हो ।

सरकारले किच्चकबध स्थलको पौराणिक तथा पुरातात्विक महत्व धेरै भए पनि उत्खनन तथा संरक्षणका लागि पर्याप्त लगानी गर्न सकेको छैन । थोरै बजेट भएका कारण उत्खनन र संरक्षणको कार्य हरेक वर्ष अधुरो हुने गरेको छ । 

सरकारले उत्खननका लागि यसपटक रु १० लाख बजेट छुट्याएको विभागका अधिकृत अधिकारीले बताउनुभयो । “बजेट धेरै हुने हो भने एकै वर्षमा धेरै काम हुन्थ्यो”, उहाँले भन्नुभयो, “तैपनि सीमित स्रोतसाधन हुँदाहुँदै दैनिक १३ जनासम्म कामदार लगाएर यसपाली संरक्षणको काम गरिरहेका छौँ ।”

किच्चकबधस्थल मानिसको प्राचीन सभ्यता र संस्कृति चिनाउने एउटा ऐतिहासिकस्थल भएकाले यसको प्रचारप्रसार हुनसके ठूलो सङ्ख्यामा पर्यटक भित्र्याउन सकिने सम्भावना रहेको स्थानीय किच्चकबध संरक्षण समितिका अध्यक्ष दिलबहादुर थेबेले बताउनुभयो ।