काठमाडौं। अमेरिकाले इरानलाई युद्धविरामका लागि १५ बुँदे प्रस्ताव पठाएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। विभिन्न अमेरिकी र अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतका अनुसार यही साताको सुरूमा मध्यस्थकर्तामार्फत उक्त प्रस्ताव तेहरानलाई हस्तान्तरण गरिएको हो।

अमेरिकी प्रस्तावमा इरानले कहिल्यै परमाणु हतियार नबनाउने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने, फर्दो, नतान्ज र इस्फहानका तीन प्रमुख परमाणु भट्टी बन्द गर्नुपर्ने, तथा समृद्ध गरिएको युरेनियम आणविक ऊर्जा एजेन्सीलाई बुझाउनुपर्ने उल्लेख छ। त्यस्तै, इरानको ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम सीमित गर्ने र हर्मुज जलडमरु समय पूर्ण रूपमा खुला राख्ने सर्त पनि प्रस्तावमा रहेको अमेरिकी पत्रिका फरेन पोलिसीले जनाएको छ।

अमेरिकाले इरानले लेबननमा हिजबुल्लाह, यमनमा हुथी र प्यालेस्टाइनमा हमासलाई दिँदै आएको आर्थिक तथा सैन्य सहयोग पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने माग पनि अघि सारेको छ। प्रस्ताव स्वीकार भएमा अमेरिकाले इरानमाथि लगाएका प्रतिबन्ध हटाउने, नागरिक परमाणु ऊर्जा कार्यक्रमलाई सहयोग गर्ने र त्यसमा अन्तर्राष्ट्रिय निगरानी रहने उल्लेख छ।

अमेरिकाले औपचारिक रूपमा प्रस्ताव सार्वजनिक नगरे पनि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान वार्ताका लागि तयार भएको दाबी गरेका छन्। ट्रम्पका अनुसार इरान ‘परमाणु हतियार रोक्ने विषयमा सहमत’ भए पनि आलोचनाको डरले सार्वजनिक रूपमा स्वीकार नगरेको बताएका छन्।

तर अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था एपीका अनुसार इरानले प्रस्ताव प्राप्त गरेको चौबीस घन्टामै अस्वीकार गरेको छ। इरानले अमेरिकालाई काउन्टर प्रस्ताव पनि बुझाएको उल्लेख गरिएको छ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले मध्यस्थकर्तामार्फत युद्धरत पक्षबीच सन्देश आदान-प्रदान भइरहेको पुष्टि गरेका छन्। तर उनले यसलाई अमेरिका-इरान वार्ता भनेर बुझ्नु गलत हुने टिप्पणी गरेका छन्।

इरानले अमेरिकाबाट आक्रमण नगर्ने ग्यारेन्टी, विगतका आक्रमणहरूको क्षतिपूर्ति, खाडी क्षेत्रबाट अमेरिकी सेना फिर्ता गर्ने, तथा स्ट्रेट अफ हर्मुज प्रयोगबापत जहाजहरूले शुल्क तिर्नुपर्ने माग राखेको द वाल स्ट्रिट जर्नलले जनाएको छ। साथै, इजरायलले लेबननस्थित हिजबुल्लाहमाथि प्रहार बन्द गर्नुपर्ने र इरानले आफ्नो मिसाइल कार्यक्रम बिना सर्त सञ्चालन गर्न पाउनुपर्ने पनि इरानका मागमा परेको छ।

इरानमा पछिल्लो समय इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सको प्रभाव झन् बढेको कारण कठोर सर्त राखिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूले भने इरानका मागलाई ‘हास्यास्पद र असम्भव’ भन्दै टिप्पणी गरेका छन्।

यसबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानले ४८ घन्टाभित्र हर्मुज जलडमरु नखोले ऊर्जा संरचनामाथि आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका थिए। तर उनले पाँच दिनसम्म कुनै आक्रमण नगर्ने घोषणा गर्दै तनाव केही घट्ने संकेत देखाएका छन्।