काठमाडौं। स्मार्टफोन अहिले हाम्रो दैनिक जीवनको अत्यन्त महत्वपूर्ण हिस्सा बनिसकेको छ । खाना बिना केही समय बाँच्न सकिए पनि स्मार्टफोन र इन्टरनेट बिना जीवन चलाउन कठिन जस्तै भएको छ । यसका धेरै फाइदाहरू भए पनि केही सम्भावित बेफाइदाहरू पनि छन्, जसमा मोबाइल विकिरणको विषय धेरै चर्चामा आउने गर्छ ।

मोबाइल फोनले काम गर्नका लागि नेटवर्क आवश्यक हुन्छ । यही नेटवर्क उपलब्ध गराउन दूरसञ्चार कम्पनीहरूले विभिन्न स्थानमा मोबाइल टावरहरू स्थापना गर्छन् । मोबाइल टावरबाट निस्कने विकिरण र मोबाइल फोनबाट निस्कने विकिरण गरी मुख्य रूपमा दुई प्रकारका विकिरण हुन्छन् । टावरको विकिरण सामान्यतया प्रत्यक्ष सम्पर्कमा नआउने भएकाले यसको असर तुलनात्मक रूपमा कम मानिन्छ भने मोबाइल फोन निरन्तर शरीरसँग नजिक रहने भएकाले यसको प्रभावबारे बढी चर्चा हुने गर्छ ।

मोबाइल फोनले सञ्चारका लागि विद्युत चुम्बकीय तरंग उत्सर्जन गर्छ जसलाई विकिरण भनिन्छ । यस विकिरणका कारण लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यमा केही असर पर्न सक्ने सम्भावना विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।

मोबाइल विकिरणका कारण ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ, तनाव, निद्रा सम्बन्धी समस्या, आँखामा असहजता, प्रजनन स्वास्थ्यमा असर पर्ने सम्भावना तथा स्नायु प्रणाली सम्बन्धी समस्या जस्ता असरहरू देखिन सक्ने बताइन्छ । तर यी सबै असरहरू वैज्ञानिक रूपमा पूर्ण रूपमा प्रमाणित भइसकेका छैनन् र अझै विस्तृत अनुसन्धान आवश्यक रहेको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।

मोबाइल विकिरण मापन गर्न प्रयोग गरिने मानकलाई एस ए आर भनिन्छ जसको पूरा रूप स्पेसिफिक अब्जोर्प्सन रेट हो । यसले शरीरले मोबाइलबाट निस्कने विकिरण कति मात्रामा अवशोषण गर्छ भन्ने कुरा देखाउँछ । अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार कुनै पनि मोबाइल, ट्याब्लेट वा स्मार्ट उपकरणको एस ए आर मान १.६ वाट प्रति किलोग्राम भन्दा बढी हुनु हुँदैन । यो मापदण्ड शरीर र उपकरणबीच करिब १० मिलिमिटर दूरी रहेको अवस्थामा लागू हुन्छ ।

केही मोबाइल फोनमा विकिरण सम्बन्धी जानकारी जाँच गर्न विशेष कोड प्रयोग गर्न सकिन्छ । मोबाइलमा तारा ह्यास शून्य सात ह्यास डायल गरेपछि केही उपकरणहरूमा एस ए आर सम्बन्धी विवरण देखिन सक्छ, जसमा हेड एस ए आर र बडी एस ए आर को जानकारी हुन्छ । यसले फोन प्रयोग गर्दा टाउको र शरीरमा पर्ने विकिरणको स्तर देखाउँछ ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, मोबाइल फोनलाई पूर्ण रूपमा हानिकारक वा विष समान भन्ने निष्कर्ष वैज्ञानिक रूपमा स्पष्ट रूपमा प्रमाणित भइसकेको छैन । तर लामो समयसम्म अत्यधिक प्रयोग गर्दा सावधानी अपनाउनु आवश्यक हुन्छ । सन्तुलित प्रयोग, आवश्यक दूरी कायम राख्ने बानी र सीमित प्रयोगले सम्भावित जोखिम कम गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।